HPV 16 hoặc 18 dương tính phải làm sao?

Chào bạn Bùi Thị Yến (34 tuổi) và quý bạn đọc đang rất lo lắng về kết quả xét nghiệm định type HPV!

Khi nhận được bản kết quả xét nghiệm sinh học phân tử có kết luận: “Dương tính với HPV type 16 hoặc type 18”, dù kết quả xét nghiệm tế bào học Pap smear cùng lúc đó trả về “Chưa thấy tế bào bất thường”, cảm giác hoang mang, sợ hãi tột cùng là điều khó tránh khỏi. Hầu hết bệnh nhân đều đặt ra hàng loạt câu hỏi dồn dập: “HPV 16 hoặc 18 dương tính phải làm sao? Tại sao Pap smear bình thường mà bác sĩ lại yêu cầu tôi phải đi soi cổ tử cung ngay? Có phải bệnh đã nguy hiểm lắm rồi không? Tôi có cần phải khoét chóp hay mổ cắt tử cung không?”.

Đây là một trong những tình huống lâm sàng kinh điển và quan trọng nhất trong tầm soát phụ khoa. Bài viết dưới đây sẽ phân tích sâu sắc độc lực sinh học của hai chủng HPV 16 và 18, giải thích vì sao cần soi cổ tử cung khẩn trương và hướng dẫn bạn các bước xử trí đúng chuẩn y khoa quốc tế.

Tại sao HPV type 16 và type 18 lại được coi là “Kẻ thù nguy hiểm số 1”?

Trong hơn 14 chủng virus HPV nguy cơ cao gây ung thư, type 16 và type 18 chiếm một vị trí đặc biệt nguy hiểm trong y văn thế giới:

• Thủ phạm của hơn 70% tổng số ca ung thư cổ tử cung: Các nghiên cứu dịch tễ học toàn cầu của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) chứng minh rằng HPV 16 và HPV 18 chịu trách nhiệm cho hơn 70% các ca ung thư biểu mô cổ tử cung xâm lấn và hơn 50% các tổn thương tiền ung thư mức độ cao (CIN 3).
• Khả năng tích hợp gen ác tính vượt trội: Khác với các chủng HPV nguy cơ cao khác thường chỉ tồn tại ở dạng episome ngoài nhiễm sắc thể và tiến triển rất chậm, HPV 16 và 18 có khả năng đặc biệt trong việc tích hợp đoạn gen virus (đặc biệt là hai gen sinh ung E6 và E7) trực tiếp vào bộ gen của tế bào biểu mô người. Protein E6 sẽ làm bất hoạt protein ức chế khối u p53, trong khi protein E7 làm bất hoạt gen Rb. Khi hai “người gác cổng” kiểm soát phân chia tế bào này bị vô hiệu hóa, tế bào cổ tử cung sẽ mất kiểm soát chu kỳ sống, nhân lên vô tổ chức và nhanh chóng biến đổi thành tế bào ác tính.
• Độc tính riêng biệt của từng type:
• HPV 16: Là chủng phổ biến nhất và có ái tính cực mạnh với ung thư biểu mô vảy (Squamous Cell Carcinoma) – dạng ung thư chiếm 80–85% các ca ung thư cổ tử cung.
• HPV 18: Thường có xu hướng tấn công sâu vào các tế bào biểu mô trụ tuyến bên trong ống cổ tử cung, gây ra ung thư biểu mô tuyến (Adenocarcinoma). Ung thư tuyến cổ tử cung thường phát triển ẩn giấu sâu bên trong kênh cổ tử cung, rất khó phát hiện qua khám bằng mắt thường và có tiên lượng xấu hơn.

Tại sao Pap smear bình thường nhưng BẮT BUỘC PHẢI SOI CỔ TỬ CUNG NGAY LẬP TỨC?

Trường hợp của bạn Yến (HPV 16/18 dương tính nhưng Pap smear bình thường) là một tình huống rất thường gặp khiến người bệnh hoang mang: “Tại sao Pap smear bình thường mà bác sĩ lại bảo tôi phải đi soi cổ tử cung ngay thay vì cho về theo dõi?”. Lý do nằm ở những nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn trên hàng trăm nghìn phụ nữ:

• Nghiên cứu ATHENA kinh điển tại Hoa Kỳ đã chỉ ra rằng: Ở những phụ nữ có kết quả xét nghiệm Pap smear hoàn toàn bình thường nhưng nhiễm HPV type 16 hoặc 18, có tới 10% ĐẾN 15% TRONG SỐ HỌ KHI ĐEM ĐI SOI CỔ TỬ CUNG VÀ BẤM SINH THIẾT ĐÃ THỰC SỰ MANG TỔN THƯƠNG TIỀN UNG THƯ ĐỘ CAO (CIN 2 HOẶC CIN 3) ẨN GIẤU BÊN DƯỚI!
• Vì sao Pap smear lại bỏ sót?

Xét nghiệm Pap smear chỉ là kỹ thuật quét lấy tế bào bong tróc bề mặt. Nếu tổn thương nằm sâu trong lỗ cổ tử cung (đặc biệt là với HPV 18) hoặc tổn thương còn nhỏ chưa bong tróc tế bào nhiều, chổi quét Pap smear có thể hoàn toàn bình thường (Âm tính giả).

• Do đó, Hướng dẫn đồng thuận của ASCCP (Hiệp hội Soi cổ tử cung và Bệnh lý Cổ tử cung Hoa Kỳ) quy định một nguyên tắc bất di bất dịch: BẤT KỲ PHỤ NỮ NÀO CÓ XÉT NGHIỆM DƯƠNG TÍNH VỚI HPV 16 HOẶC HPV 18 ĐỀU BẮT BUỘC PHẢI ĐƯỢC CHỈ ĐỊNH SOI CỔ TỬ CUNG TRỰC TIẾP (COLPOSCOPY), KHÔNG ĐƯỢC PHÉP CHỜ ĐỢI 1 NĂM DÙ KẾT QUẢ PAP SMEAR CÓ ĐẸP ĐẾN ĐÂU!

Quy trình soi cổ tử cung diễn ra như thế nào? Bác sĩ sẽ làm gì?

Soi cổ tử cung (Colposcopy) là một thủ thuật ngoại trú hoàn toàn nhẹ nhàng, diễn ra trong khoảng 10–15 phút:

• Bác sĩ đặt mỏ vịt bộc lộ cổ tử cung, sau đó đặt máy soi cổ tử cung phóng đại (máy đặt bên ngoài, cách cơ thể khoảng 20–30 cm, không chạm vào người) để quan sát hình ảnh vi thể bề mặt cổ tử cung qua camera độ nét cao.
• Chấm dung dịch Acid Acetic 3–5%: Bác sĩ dùng tăm bông thấm nhẹ acid acetic lên cổ tử cung. Axit này làm đông vón protein tế bào. Vùng tế bào bình thường sẽ giữ nguyên màu sắc, nhưng vùng tế bào bị nhiễm HPV loạn sản (có tỷ lệ nhân tế bào lớn) sẽ chuyển sang MÀU TRẮNG ĐỤC (gọi là tổn thương bắt màu trắng acid – Acetowhite lesion).
• Chấm dung dịch Lugol (Iod): Vùng tế bào vảy lành tính chứa nhiều glycogen sẽ bắt màu nâu sẫm hạt dẻ, trong khi vùng tổn thương loạn sản không chứa glycogen sẽ KHÔNG BẮT MÀU IOD (nghiệm pháp Schiller dương tính).
• Bấm sinh thiết định vị (Colposcopy-directed Biopsy): Nếu bác sĩ nhìn thấy vùng đổi màu acid kèm theo các mạch máu bất thường (dạng chấm đỏ hoặc lát đá gạch men), bác sĩ sẽ dùng kìm sinh thiết bấm lấy 1–2 mẩu mô nhỏ li ti (kích thước khoảng 1–2 mm) tại đúng vị trí nghi ngờ nhất để gửi làm giải phẫu bệnh mô học. Đây là tiêu chuẩn vàng chẩn đoán.
• Nạo kênh cổ tử cung (Endocervical Curettage – ECC): Thường được chỉ định đặc biệt khi nhiễm HPV 18 để kiểm tra các tế bào biểu mô trụ ẩn sâu bên trong ống cổ tử cung.

Hướng xử trí sau khi có kết quả sinh thiết mô bệnh học

Bạn Yến hoàn toàn không cần phải nghĩ đến việc “cắt bỏ tử cung” ở giai đoạn này. Tùy thuộc vào kết luận mô bệnh học từ mẫu sinh thiết, bác sĩ sẽ có phác đồ điều trị triệt để rất nhẹ nhàng:

• Kết quả sinh thiết là Viêm lành tính hoặc CIN 1 (Loạn sản mức độ nhẹ): Bạn không cần phẫu thuật. Hệ miễn dịch có khả năng tự đào thải tổn thương. Bạn chỉ cần điều trị viêm nhiễm và tái khám sau 6–12 tháng.
• Kết quả sinh thiết là CIN 2 hoặc CIN 3 (Tổn thương tiền ung thư độ cao): Bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện thủ thuật Khoét chóp cổ tử cung bằng vòng điện LEEP (Loop Electrosurgical Excision Procedure) hoặc khoét chóp dao lạnh. Đây là một tiểu phẫu nhẹ nhàng diễn ra trong 15–20 phút dưới gây tê tại chỗ. Vòng điện sẽ cắt bỏ trọn vẹn phần chóp cổ tử cung chứa tế bào bệnh lý, bảo tồn nguyên vẹn thân tử cung, chức năng kinh nguyệt và khả năng sinh sản của bạn trong tương lai. Sau thủ thuật LEEP, tỷ lệ khỏi bệnh hoàn toàn lên tới trên 95%.
• Kết quả sinh thiết là Ung thư xâm lấn: Chuyển sang hội chẩn chuyên khoa ung bướu để điều trị phẫu thuật triệt căn hoặc xạ trị tùy giai đoạn.

Kế hoạch hành động khẩn trương dành cho bạn Bùi Thị Yến

• Đừng chần chừ, hãy liên hệ ngay với cơ sở y tế chuyên khoa phụ khoa có hệ thống máy soi cổ tử cung kỹ thuật số độ phóng đại cao để thực hiện soi cổ tử cung sớm nhất có thể.
• Lựa chọn thời điểm soi: Khi đã sạch kinh nguyệt hoàn toàn, kiêng quan hệ tình dục và không dùng thuốc đặt âm đạo trong vòng 48 giờ trước khi soi.
• Giữ tinh thần vững vàng: Việc phát hiện sớm HPV 16/18 chính là cơ hội vàng để bạn ngăn chặn ung thư cổ tử cung trước khi nó có thể hình thành.

Để được thực hiện soi cổ tử cung chuẩn quốc tế cùng đội ngũ chuyên gia sản phụ khoa giàu kinh nghiệm, bạn có thể chủ động đặt lịch khám trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn.