Bao nhiêu tuổi nên tầm soát ung thư vú?

Chào bạn Trần Thị Thu Hà (35 tuổi) và quý độc giả đang tìm hiểu về mốc thời gian chăm sóc sức khỏe bầu ngực!

Ở độ tuổi 35, bạn đang ở giai đoạn sung sức nhất của cuộc sống nhưng cũng là thời điểm cơ thể bắt đầu có những bước chuyển biến tinh vi về nội tiết tố nữ. Câu hỏi “Bao nhiêu tuổi nên bắt đầu tầm soát ung thư vú?” là một trong những băn khoăn kinh điển và quan trọng nhất của phụ nữ khi bước vào lứa tuổi từ 30 đến 40. Nhiều người thường mang tâm lý chủ quan cho rằng ung thư vú chỉ xuất hiện ở phụ nữ mãn kinh (trên 50 tuổi), trong khi số khác lại quá hoang mang, vội vã đi chụp X-quang nhũ ảnh ngay khi còn rất trẻ mà không hiểu rõ phác đồ phù hợp.

Độ tuổi tiêu chuẩn để bắt đầu tầm soát ung thư vú theo các tổ chức y tế quốc tế

Độ tuổi tầm soát không phải là một con số cố định áp dụng đồng loạt cho tất cả mọi người, mà được phân định rõ ràng dựa trên tiền sử bệnh lý và mức độ phân tầng nguy cơ cá thể:

• Đối với phụ nữ có nguy cơ trung bình (chiếm khoảng 85–90% dân số, không có tiền sử cá nhân bị tổn thương biểu mô không điển hình, không có người thân ruột thịt mắc ung thư vú/buồng trứng, không có đột biến gen di truyền):
• Độ tuổi bắt đầu chụp nhũ ảnh định kỳ (Mammography): Các hiệp hội uy tín như Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS) khuyến cáo phụ nữ nên bắt đầu có quyền lựa chọn chụp nhũ ảnh hàng năm từ tuổi 40 đến 44, và bắt buộc nên chụp hàng năm từ tuổi 45. Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF) gần đây cũng đã cập nhật hướng dẫn mới nhất, khuyến cáo chính thức hạ độ tuổi bắt đầu chụp nhũ ảnh định kỳ xuống mốc 40 tuổi đối với tất cả phụ nữ nguy cơ trung bình.
• Giai đoạn từ 20 đến 39 tuổi: Mặc dù chưa cần chụp nhũ ảnh định kỳ đại trà hàng năm, nhưng phụ nữ trong độ tuổi này KHÔNG ĐƯỢC bỏ quên việc kiểm tra. Khuyến cáo y khoa là thực hiện khám lâm sàng tuyến vú (Clinical Breast Exam – CBE) bởi bác sĩ chuyên khoa mỗi 1 đến 3 năm một lần, kết hợp với siêu âm tuyến vú định kỳ hàng năm và tự kiểm tra vú tại nhà mỗi tháng một lần.
• Đối với phụ nữ thuộc nhóm nguy cơ cao (chiếm khoảng 10–15%):
• Mang đột biến gen BRCA1, BRCA2, TP53, PTEN hoặc có nguy cơ tích lũy trọn đời trên 20%: Cần bắt đầu tầm soát chuyên sâu từ tuổi 25–30.
• Tiền sử gia đình có mẹ, chị em gái hoặc con gái mắc ung thư vú khi còn trẻ: Độ tuổi bắt đầu tầm soát là 10 năm trước độ tuổi mà người thân trẻ nhất được chẩn đoán (Ví dụ: mẹ bạn phát hiện ung thư vú năm 42 tuổi, thì bạn cần bắt đầu tầm soát từ năm 32 tuổi).
• Từng xạ trị vùng trung thất/ngực ở lứa tuổi thanh thiếu niên: Bắt đầu tầm soát sau 8–10 năm kể từ khi kết thúc xạ trị hoặc từ mốc 25 tuổi.

Tại sao phụ nữ 35 tuổi như bạn chưa nên chụp nhũ ảnh ngay nếu không có chỉ định đặc biệt?

Nhiều chị em ở tuổi 30–35 băn khoăn: “Tại sao không chụp nhũ ảnh luôn từ tuổi 30 cho an tâm?”. Câu trả lời nằm ở đặc điểm mô học và sinh lý tuyến vú:

• Mật độ mô tuyến vú đặc (Dense Breasts): Tuyến vú của phụ nữ trẻ tuổi dưới 40 rất giàu mô tuyến và mô liên kết nâng đỡ, lượng mỡ đệm rất ít. Trên hình ảnh chụp X-quang nhũ ảnh, mô tuyến đặc biểu hiện dưới dạng màu trắng đục. Trong khi đó, các khối u ác tính, mô sẹo hoặc tổn thương bất thường cũng có màu trắng. Điều này tạo nên hiệu ứng “bão tuyết” (snowstorm effect), khiến tổn thương bị che khuất hoàn toàn, làm độ nhạy của nhũ ảnh giảm xuống chỉ còn khoảng 30–50%.
• Tăng tỷ lệ dương tính giả và can thiệp không cần thiết: Do hiện tượng chồng lấp mô, hình ảnh nhũ ảnh ở người trẻ thường tạo ra các nghi ngờ giả mạo, dẫn đến việc người bệnh phải chụp bổ sung nhiều góc, chịu thêm tia X hoặc phải làm sinh thiết kim không cần thiết, gây căng thẳng tâm lý nghiêm trọng.
• Phơi nhiễm tia X: Tuyến vú của phụ nữ trẻ nhạy cảm hơn với bức xạ ion hóa so với phụ nữ lớn tuổi. Do đó, việc lạm dụng chụp X-quang khi chưa đến độ tuổi chỉ định là không có lợi về mặt cân bằng giữa nguy cơ và lợi ích y khoa.

Vai trò không thể thay thế của Khám lâm sàng và Siêu âm ở độ tuổi dưới 40

Như trong trường hợp của bạn Hà (35 tuổi, không có triệu chứng, không tiền sử gia đình), quy trình chuẩn mực và an toàn nhất hiện tại chính là:

• Bước 1: Khám lâm sàng chuyên khoa tuyến vú: Bác sĩ dùng các kỹ thuật sờ nắn chuyên sâu để đánh giá tổng thể hai bầu ngực, phát hiện những nốt cứng rải rác mà bạn có thể sờ nhầm thành “khối u”, đồng thời kiểm tra hạch vùng cổ và hõm nách. Bác sĩ cũng sẽ sử dụng các mô hình đánh giá nguy cơ dịch tễ (như mô hình Gail, Tyrer-Cuzick) để xác định xem bạn có yếu tố nguy cơ tiềm ẩn nào không.
• Bước 2: Siêu âm tuyến vú độ phân giải cao: Đây là phương pháp hoàn hảo cho phụ nữ dưới 40 tuổi:
• Hoàn toàn không xâm lấn, không sử dụng tia X phóng xạ, tuyệt đối an toàn ngay cả với phụ nữ đang mang thai hoặc cho con bú.
• Sóng siêu âm tần số cao dễ dàng phân tách cấu trúc mô mềm, hiển thị sắc nét từng thùy tuyến, ống dẫn sữa, nang nước hay khối u đặc dù kích thước chỉ vài milimet.
• Đánh giá chính xác mạch máu bằng Doppler màu và độ đàn hồi mô cứng – mềm.
• Nếu kết quả siêu âm hoàn toàn bình thường (BI-RADS 1) hoặc chỉ có các biến đổi xơ nang lành tính điển hình (BI-RADS 2), bạn hoàn toàn có thể yên tâm và chỉ cần duy trì khám, siêu âm định kỳ hàng năm mà không cần phải chụp nhũ ảnh.
• Khi nào phụ nữ dưới 40 tuổi bắt buộc phải chụp nhũ ảnh hoặc MRI?

Chỉ khi bác sĩ khám phát hiện khối u nghi ngờ trên lâm sàng, hoặc siêu âm ghi nhận nốt giảm âm bờ tua gai, có vôi hóa thô rải rác, hoặc khi người bệnh thuộc nhóm nguy cơ di truyền rất cao, chụp nhũ ảnh hoặc MRI mới được chỉ định phối hợp để làm sáng tỏ bản chất tổn thương.

Hướng dẫn kỹ năng tự kiểm tra tuyến vú tại nhà (BSE) mỗi tháng

Bên cạnh việc thăm khám định kỳ tại bệnh viện, phụ nữ từ 20 tuổi trở lên nên duy trì thói quen tự khám vú mỗi tháng một lần:

• Thời điểm: Ngày thứ 7 đến ngày thứ 10 của chu kỳ kinh nguyệt (tính từ ngày đầu tiên có kinh). Lúc này nồng độ hormone estrogen đã giảm, ngực mềm nhất và không bị căng sưng.
• Cách thực hiện:
• Đứng trước gương: Quan sát ngực ở 3 tư thế (buông thõng tay, chống hai tay lên hông gồng nhẹ cơ ngực, và giơ hai tay lên cao qua đầu). Quan sát kỹ xem có sự thay đổi về kích thước, hình dạng, da ngực có bị lõm xuống, co rút hay núm vú có bị tụt vào trong không.
• Nằm ngửa và dùng tay sờ nắn: Đặt một gối nhỏ dưới vai bên kiểm tra. Dùng phần đệm của 3 ngón tay giữa (ngón trỏ, giữa, áp út) của tay đối diện, miết nhẹ theo vòng tròn xoắn ốc từ ngoài vào trong núm vú, hoặc theo đường nan quạt/đường thẳng dọc. Kiểm tra toàn bộ mô ngực lan rộng tới tận sát xương đòn và hõm nách.
• Kiểm tra núm vú: Bóp nhẹ núm vú xem có tiết dịch nhầy, mủ hay máu bất thường không.

Nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu khác lạ nào, hãy bình tĩnh đến cơ sở y tế chuyên khoa để được bác sĩ kiểm tra, tuyệt đối không tự đắp lá, châm cứu hay uống thuốc nam không rõ nguồn gốc.

Lời kết và hướng dẫn đặt lịch khám

Tóm lại, với độ tuổi 35 của bạn, hãy bắt đầu bằng việc đi khám lâm sàng và siêu âm tuyến vú chuyên sâu định kỳ mỗi năm một lần. Khi bước sang tuổi 40, bạn sẽ chính thức bổ sung chụp nhũ ảnh vào danh mục tầm soát thường quy của mình. Việc duy trì tính kỷ luật trong theo dõi sức khỏe là cách tốt nhất để bạn luôn chủ động và an tâm tận hưởng cuộc sống.

Để được tư vấn phân tầng nguy cơ và thực hiện siêu âm tuyến vú trên hệ thống máy hiện đại, bạn có thể dễ dàng đặt lịch khám cùng các chuyên gia Sản – Ung bướu qua App TCI Hospital: app.thucuc.vn.