Đau thượng vị là bệnh gì? Nhận biết nguyên nhân và cách chẩn đoán

Đau thượng vị là tình trạng đau hoặc khó chịu ở vùng bụng trên, ngay dưới xương ức. Triệu chứng này có thể liên quan đến các bệnh lý dạ dày, tá tràng, gan mật hoặc tụy. Vậy đau thượng vị là bệnh gì, nguyên nhân do đâu và khi nào cần thăm khám? Tìm hiểu ngay để nhận biết và xử trí kịp thời.

1. Đau thượng vị là bệnh gì? Những bệnh lý nào thường gây đau vùng thượng vị?

Đau thượng vị không phải là một bệnh lý riêng biệt mà là triệu chứng cảnh báo những bất thường tại hệ tiêu hóa hoặc các cơ quan lân cận. Người bệnh thường cảm thấy đau âm ỉ, nóng rát, tức bụng hoặc khó chịu ở vùng bụng trên, ngay dưới xương ức và phía trên rốn.

Vùng thượng vị có nhiều cơ quan quan trọng như dạ dày, tá tràng, thực quản dưới, gan, túi mật và tuyến tụy. Vì vậy, nguyên nhân đau thượng vị khá đa dạng, thường gặp trong các bệnh lý sau:

Khó tiêu chức năng: Gây đau hoặc nóng rát vùng thượng vị, đầy bụng, nhanh no và khó chịu sau ăn. Tình trạng này không nhất thiết đi kèm tổn thương thực thể khi nội soi.
Viêm dạ dày: Là tình trạng niêm mạc dạ dày bị viêm, thường liên quan đến vi khuẩn Helicobacter pylori (HP), sử dụng thuốc hoặc các yếu tố kích thích khác.
Loét dạ dày – tá tràng: Các vết loét tại niêm mạc dạ dày hoặc tá tràng có thể gây đau âm ỉ, nóng rát vùng thượng vị, thường xuất hiện khi đói hoặc về đêm.
Trào ngược dạ dày – thực quản: Axit dạ dày trào ngược lên thực quản, gây nóng rát vùng thượng vị hoặc sau xương ức, kèm theo ợ chua, ợ nóng.
Viêm tụy cấp hoặc mạn tính: Có thể gây đau dữ dội vùng thượng vị, đau lan ra sau lưng, kèm buồn nôn, nôn và chướng bụng.
Sỏi mật, viêm túi mật: Gây đau vùng thượng vị hoặc hạ sườn phải, đôi khi xuất hiện sau bữa ăn nhiều chất béo, kèm buồn nôn hoặc nôn.

Như vậy, để xác định chính xác đau thượng vị là bệnh gì, người bệnh cần được thăm khám và đánh giá thêm các triệu chứng đi kèm, tiền sử bệnh cũng như thực hiện xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh hoặc nội soi khi cần thiết. Không nên tự ý kết luận nguyên nhân chỉ dựa vào vị trí đau.

*Đau thượng vị không phải là một bệnh lý riêng biệt mà là triệu chứng cảnh báo những bất thường tại hệ tiêu hóa hoặc các cơ quan lân cận*

2. Đau thượng vị có nguy hiểm không? Khi nào cần đi khám ngay?

Đau thượng vị có nguy hiểm không phụ thuộc vào nguyên nhân gây đau. Nếu xuất phát từ chứng khó tiêu chức năng hoặc viêm dạ dày nhẹ, tình trạng thường không quá nguy hiểm. Tuy nhiên, đau thượng vị cũng có thể là dấu hiệu của các bệnh lý nghiêm trọng như xuất huyết tiêu hóa, thủng ổ loét dạ dày, viêm tụy cấp, nhiễm trùng đường mật hoặc ung thư dạ dày.

Người bệnh cần chú ý các dấu hiệu cảnh báo sau để biết đau thượng vị khi nào đi khám và chủ động xử trí kịp thời:

Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen: Nôn ra máu tươi, dịch nâu đen như bã cà phê hoặc đi ngoài phân đen, dính như nhựa đường.
Đau bụng dữ dội, đột ngột: Cơn đau kéo dài, bụng căng cứng hoặc đau tăng nhanh, có thể cảnh báo thủng ổ loét hoặc viêm tụy cấp.
Sốt cao, vàng da, vàng mắt: Có thể liên quan đến tình trạng tắc nghẽn hoặc nhiễm trùng đường mật.
Sụt cân không rõ nguyên nhân: Cân nặng giảm nhanh dù không thay đổi chế độ ăn uống hay vận động.
Nuốt khó, nuốt đau: Cảm giác thức ăn mắc nghẹn ở cổ họng hoặc sau xương ức, triệu chứng ngày càng tăng.
Dấu hiệu thiếu máu hoặc mất máu: Da xanh xao, mệt mỏi, chóng mặt, choáng váng hoặc ngất xỉu.

Khi xuất hiện các dấu hiệu trên, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay, đặc biệt nếu có nôn ra máu, phân đen, đau bụng dữ dội hoặc ngất xỉu. Không nên tự ý dùng thuốc để giảm đau và trì hoãn thăm khám.

Ngay cả khi chưa có dấu hiệu nguy hiểm, người bệnh vẫn nên đi khám nếu đau thượng vị kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc ngày càng nghiêm trọng. Tùy triệu chứng và yếu tố nguy cơ, bác sĩ sẽ chỉ định thăm dò phù hợp.

*Đau thượng vị có thể là dấu hiệu của các bệnh lý nghiêm trọng như xuất huyết tiêu hóa, thủng ổ loét dạ dày*

3. Đau thượng vị cần nội soi không? Khám khoa nào và chẩn đoán bằng cách nào?

Đau thượng vị có cần nội soi không phụ thuộc vào độ tuổi, triệu chứng đi kèm và yếu tố nguy cơ của người bệnh. Không phải trường hợp nào cũng cần nội soi ngay. Bác sĩ sẽ căn cứ vào kết quả thăm khám để lựa chọn phương pháp chẩn đoán phù hợp.

Người từ 60 tuổi trở lên: Thường được khuyến cáo nội soi đường tiêu hóa trên khi xuất hiện triệu chứng khó tiêu mới, nhằm phát hiện các tổn thương thực thể và loại trừ bệnh lý ác tính.
Người dưới 60 tuổi, không có dấu hiệu báo động: Có thể được xét nghiệm vi khuẩn H. pylori bằng phương pháp không xâm lấn. Nếu dương tính, bác sĩ cân nhắc điều trị diệt vi khuẩn. Nếu âm tính hoặc triệu chứng không cải thiện, có thể chỉ định thuốc ức chế bơm proton (PPI).
Người có dấu hiệu báo động: Như nôn ra máu, đi ngoài phân đen, nuốt khó, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc thiếu máu cần được đánh giá sớm. Bác sĩ sẽ cân nhắc nội soi để xác định nguyên nhân.

Khi bị đau thượng vị kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, người bệnh nên đến Khoa Tiêu hóa hoặc chuyên khoa Nội tiêu hóa tại bệnh viện, phòng khám để được thăm khám. Bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh, khám bụng và chỉ định các xét nghiệm cần thiết.

Hiểu rõ đau thượng vị là bệnh gì sẽ giúp người bệnh chủ động nhận biết các dấu hiệu bất thường và không chủ quan trước những cơn đau kéo dài hoặc tái phát nhiều lần. Đây có thể là biểu hiện của các bệnh lý tiêu hóa như viêm loét dạ dày, trào ngược dạ dày – thực quản hoặc một số vấn đề tại gan, mật, tụy. Khi xuất hiện triệu chứng đau thượng vị không rõ nguyên nhân, người bệnh nên thăm khám sớm để được chẩn đoán chính xác và điều trị phù hợp, tránh nguy cơ biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe.