Tầm soát ung thư vú gồm những gì?

Chào bạn Nguyễn Thị Minh Anh (38 tuổi) và quý độc giả đang quan tâm đến sức khỏe tuyến vú!

Ung thư vú hiện là bệnh lý ác tính phổ biến hàng đầu ở nữ giới trên toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Theo thống kê dịch tễ của Tổ chức Ung thư Toàn cầu (GLOBOCAN), mỗi năm nước ta ghi nhận hơn 21.000 ca mắc mới và hơn 9.000 ca tử vong do ung thư vú. Tuy nhiên, một thực tế y khoa đáng mừng là ung thư vú là một trong những bệnh ung thư có tiên lượng điều trị tốt nhất nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm (giai đoạn 0 hoặc giai đoạn 1), với tỷ lệ sống sót sau 5 năm có thể lên tới trên 95–98%. Để đạt được điều này, tầm soát định kỳ khi cơ thể chưa xuất hiện bất kỳ triệu chứng lâm sàng nào chính là “chìa khóa vàng” giúp bảo vệ tính mạng, giảm thiểu đau đớn và bảo tồn tối đa tính thẩm mỹ của bầu ngực.

Bản chất và mục tiêu cốt lõi của tầm soát ung thư vú

Tầm soát ung thư vú (Breast Cancer Screening) là việc chủ động áp dụng các phương pháp thăm khám lâm sàng và kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu trên nhóm phụ nữ hoàn toàn khỏe mạnh, không có khối u sờ thấy hay các triệu chứng bất thường tại ngực. Mục tiêu của tầm soát không chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm một khối u ác tính đang phát triển, mà quan trọng hơn là phát hiện những tổn thương tiền ung thư, các vi vôi hóa nghi ngờ (microcalcifications) hoặc các biến đổi cấu trúc mô tuyến có kích thước dưới vài milimet – thời điểm mà các thao tác tự khám bằng tay hoàn toàn bất lực.

Trọn bộ các phương pháp trong quy trình tầm soát ung thư vú chuyên sâu

Một quy trình tầm soát ung thư vú toàn diện, đạt chuẩn quốc tế tại các bệnh viện đa khoa chất lượng cao như Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI bao gồm sự phối hợp chặt chẽ của các bước sau:

Khám lâm sàng tuyến vú bởi bác sĩ chuyên khoa (Clinical Breast Examination – CBE)

Đây là bước tiếp cận đầu tiên nhưng giữ vai trò vô cùng quan trọng. Bác sĩ chuyên khoa ung bướu hoặc sản phụ khoa sẽ:

• Khai thác tiền sử bệnh lý cá nhân và gia đình: Độ tuổi bắt đầu có kinh nguyệt, số lần sinh con, độ tuổi sinh con đầu lòng, thời gian cho con bú, tiền sử sử dụng liệu pháp hormone thay thế, tiền sử phẫu thuật hoặc bệnh tuyến vú lành tính. Bác sĩ đặc biệt lưu tâm nếu trong gia đình (họ hàng bậc 1 như mẹ, chị em gái, con gái hoặc họ hàng bậc 2 như bà, dì, cô) từng mắc ung thư vú, ung thư buồng trứng hoặc ung thư đại trực tràng.
• Quan sát hình thái học (Inspection): Đánh giá sự đối xứng của hai bầu vú, màu sắc và tính chất da (có hiện tượng da sần vỏ cam, co rút da, đỏ da, loét da hay không), hình thái quầng vú và núm vú (núm vú có bị tụt, lệch hướng, viêm loét hay tiết dịch bất thường không).
• Thăm khám sờ nắn bằng tay (Palpation): Kiểm tra toàn diện 4 góc phần tư của cả hai bầu ngực, vùng sau quầng vú và hố nách hai bên, hõm thượng đòn và hạ đòn. Đánh giá tính chất của bất kỳ nhân, cục nào về vị trí, kích thước, độ cứng, ranh giới, độ di động và cảm giác đau khi ấn.

Siêu âm tuyến vú (Breast Ultrasound) – “Vũ khí” quan trọng cho phụ nữ Việt Nam

Siêu âm sử dụng sóng âm tần số cao để tái tạo hình ảnh chi tiết của cấu trúc mô vú:

• Vai trò nổi bật: Phụ nữ châu Á nói chung và phụ nữ Việt Nam nói riêng phần lớn sở hữu mô tuyến vú đặc (dense breasts). Trên phim chụp X-quang, mô tuyến đặc có màu trắng, các khối u ác tính cũng có màu trắng, dẫn đến hiện tượng “trắng che trắng”, làm giảm độ nhạy của chụp nhũ ảnh. Siêu âm chính là công cụ bổ trợ tuyệt vời giúp xuyên qua các mô tuyến đặc, phân biệt rõ ràng giữa nang dịch lành tính (fluid-filled cyst) và khối u đặc (solid mass).
• Đánh giá hạch bạch huyết: Siêu âm khảo sát hệ thống hạch nách, hạch thượng đòn để phát hiện sớm các dấu hiệu xâm lấn hay phì đại hạch vùng.
• Ứng dụng kỹ thuật cao: Hiện nay, các kỹ thuật siêu âm đàn hồi mô (Elastography) và siêu âm Doppler màu giúp đánh giá độ cứng của tổn thương và tình trạng tăng sinh mạch máu nuôi u – hai chỉ số quan trọng gợi ý mức độ ác tính.

Chụp nhũ ảnh (Mammography) – Tiêu chuẩn vàng trong tầm soát ung thư vú

Chụp nhũ ảnh là kỹ thuật chụp X-quang tuyến vú liều thấp với máy chuyên dụng:

• Sức mạnh phát hiện vi vôi hóa: Ưu thế tuyệt đối của nhũ ảnh mà siêu âm không thể thay thế là khả năng ghi nhận các đám vi vôi hóa dạng bụi cát, đa hình thái (microcalcifications). Đây chính là dấu hiệu chỉ điểm kinh điển của ung thư biểu mô tuyến vú tại chỗ (Ductal Carcinoma In Situ – DCIS) khi bệnh chưa xâm lấn qua màng đáy.
• Nhũ ảnh kỹ thuật số 2D và 3D (Tomosynthesis): Công nghệ nhũ ảnh 3D cắt lớp mô tuyến vú thành nhiều lát cắt mỏng từ 1mm, giúp xóa bỏ hiện tượng chồng lấp hình ảnh của các mô tuyến, tăng tỷ lệ phát hiện ung thư xâm lấn lên thêm 20–40% và giảm tỷ lệ phải triệu tập bệnh nhân chụp lại do nghi ngờ giả.

Chụp cộng hưởng từ tuyến vú (Breast MRI) có tiêm thuốc đối quang từ

MRI tuyến vú không phải là phương pháp tầm soát đại trà cho toàn bộ dân số do chi phí cao và tỷ lệ dương tính giả nhất định. Tuy nhiên, MRI được chỉ định bắt buộc trong các tình huống đặc biệt:

• Phụ nữ thuộc nhóm nguy cơ rất cao (nguy cơ trọn đời >20–25% theo các thang điểm đánh giá di truyền).
• Người mang đột biến gen BRCA1 hoặc BRCA2.
• Người từng xạ trị vùng ngực ở độ tuổi từ 10 đến 30 tuổi để điều trị bệnh Hodgkin hoặc u lympho.
• Đánh giá túi ngực nhân tạo (người đã phẫu thuật nâng ngực thẩm mỹ) khi cần tầm soát u tuyến vú bên dưới túi độn.

Xét nghiệm di truyền gen ung thư vú (BRCA1, BRCA2 và các gen liên quan)

Xét nghiệm giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) qua mẫu máu hoặc niêm mạc miệng nhằm tìm kiếm các đột biến dòng mầm (germline mutations). Xét nghiệm này dành cho những người có tiền sử gia đình đậm đặc hoặc được bác sĩ di truyền chỉ định sau khi tư vấn phân tầng nguy cơ.

Phân tầng nguy cơ và phác đồ tầm soát cá thể hóa theo độ tuổi

Các hiệp hội y khoa uy tín như Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS), Mạng lưới Ung thư Toàn diện Quốc gia Hoa Kỳ (NCCN) và Bộ Y tế phân định rõ:

• Nhóm phụ nữ nguy cơ trung bình (không có tiền sử bản thân, không có đột biến gen, không xạ trị vùng ngực):
• Từ 20 đến 39 tuổi: Khám lâm sàng và siêu âm tuyến vú định kỳ mỗi 1–3 năm/lần. Tự kiểm tra vú tại nhà đều đặn hàng tháng sau khi sạch kinh 3–5 ngày.
• Từ 40 đến 54 tuổi: Bắt buộc chụp nhũ ảnh định kỳ hàng năm, phối hợp siêu âm tuyến vú để bù trừ hạn chế của mô tuyến đặc.
• Từ 55 tuổi trở lên: Chụp nhũ ảnh mỗi 1–2 năm một lần cho đến khi sức khỏe toàn thân còn tốt và tuổi thọ kỳ vọng trên 10 năm.
• Nhóm phụ nữ có nguy cơ cao (đột biến gen, tiền sử gia đình thế hệ thứ nhất mắc bệnh trước 50 tuổi):
• Bắt đầu tầm soát từ tuổi 25–30 (hoặc sớm hơn 10 năm so với tuổi của người thân trẻ nhất khi mắc ung thư vú).
• Phác đồ phối hợp: Chụp MRI tuyến vú có thuốc cản quang xen kẽ với chụp nhũ ảnh mỗi 6 tháng đến 1 năm một lần.

Quy trình sinh thiết chẩn đoán xác định khi phát hiện bất thường

Nếu kết quả chẩn đoán hình ảnh xếp loại tổn thương từ BI-RADS 4 hoặc BI-RADS 5, bác sĩ sẽ chỉ định sinh thiết mô bệnh học:

• Sinh thiết kim lõi (Core Needle Biopsy – CNB): Sử dụng kim sinh thiết chuyên dụng dưới định vị của máy siêu âm hoặc nhũ ảnh để lấy 3–5 mảnh mô nhỏ.
• Sinh thiết có hỗ trợ hút chân không (VABB): Kỹ thuật xâm lấn tối thiểu giúp lấy toàn bộ khối u nhỏ hoặc đám vi vôi hóa mà không để lại sẹo, vừa chẩn đoán vừa điều trị tổn thương lành tính.
• Mẫu mô được nhuộm tiêu bản giải phẫu bệnh và xét nghiệm hóa mô miễn dịch (ER, PR, HER2, Ki-67) để đưa ra phác đồ điều trị trúng đích nếu phát hiện tế bào ung thư.

Lời khuyên chuẩn bị trước khi đi tầm soát

• Thời điểm lý tưởng nhất để kiểm tra vú và chụp nhũ ảnh là sau khi sạch kinh nguyệt từ 3 đến 7 ngày. Khi đó, nồng độ nội tiết tố estrogen và progesterone trong cơ thể giảm thấp, mô tuyến vú mềm mại nhất, ít căng tức, giúp giảm thiểu tối đa cảm giác khó chịu khi ép ngực và hình ảnh thu được rõ nét nhất.
• Không sử dụng lăn khử thâm, xịt khử mùi, phấn rôm hoặc kem dưỡng ẩm vùng nách và ngực vào ngày đi khám, vì các hạt kim loại li ti trong mỹ phẩm có thể mô phỏng hình ảnh vi vôi hóa giả trên phim nhũ ảnh.
• Mang theo toàn bộ hồ sơ, phim chụp và kết quả siêu âm của những lần kiểm tra trước để bác sĩ so sánh sự biến đổi của các tổn thương qua thời gian.

Để đảm bảo hiệu quả tầm soát chính xác và an toàn tuyệt đối, bạn nên lựa chọn cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị chẩn đoán hiện đại và đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm. Bạn có thể chủ động lựa chọn bác sĩ và thời gian thăm khám linh hoạt thông qua App TCI Hospital: app.thucuc.vn.