Tầm soát ung thư vú bao lâu một lần?

Chào bạn Lê Ngọc Mai (43 tuổi) và quý bạn đọc đang xây dựng kế hoạch chăm sóc sức khỏe định kỳ!

Ở tuổi 43, bạn đang bước vào giai đoạn lứa tuổi rất quan trọng đối với sức khỏe tuyến vú. Đây là giai đoạn mà các tổ chức y khoa quốc tế đồng thuận khuyến nghị phụ nữ cần thiết lập một kế hoạch tầm soát ung thư vú thường quy và liên tục. Rất nhiều người sau khi đi khám một lần nhận được kết quả bình thường thì mang tâm lý an tâm tuyệt đối và bẵng đi 3–5 năm không kiểm tra lại. Đây là một quan niệm hết sức sai lầm trong y học dự phòng, bởi tế bào ác tính có thể bắt đầu đột biến và phát triển âm thầm bất cứ lúc nào trong cuộc đời, đặc biệt là trong giai đoạn tiền mãn kinh khi nội tiết tố có nhiều xáo trộn.

Câu hỏi “Tầm soát ung thư vú bao lâu một lần?” không chỉ là vấn đề về khoảng cách thời gian, mà là chiến lược phối hợp các phương pháp chẩn đoán hình ảnh sao cho vừa phát hiện tổn thương sớm nhất, vừa tránh được các can thiệp quá mức không đáng có.

Tần suất tầm soát ung thư vú chuẩn y khoa theo từng phân nhóm đối tượng

Theo các phác đồ cập nhật từ Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS), Lực lượng Đặc nhiệm Dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF) và Mạng lưới Ung thư Toàn diện Quốc gia Hoa Kỳ (NCCN), lịch tầm soát được phân loại cụ thể như sau:

Đối với phụ nữ thuộc nhóm nguy cơ trung bình (Average-Risk)

Đây là nhóm không có đột biến gen di truyền, không có tiền sử gia đình trực hệ mắc bệnh sớm, và bản thân không có bệnh lý tăng sinh không điển hình:

• Độ tuổi từ 40 đến 54 tuổi (như trường hợp 43 tuổi của bạn):
• Chụp nhũ ảnh (Mammography): Khuyến cáo chụp định kỳ 1 năm một lần (Annual Screening). Ở lứa tuổi này, mô tuyến vú vẫn còn chịu sự kích thích mạnh mẽ của hormone buồng trứng, khối u nếu xuất hiện thường có tốc độ phân chia tế bào nhanh hơn so với người già. Chụp nhũ ảnh hàng năm giúp bắt kịp các tổn thương vi vôi hóa mới hình thành trước khi chúng chuyển thành khối u xâm lấn.
• Siêu âm tuyến vú: Nên thực hiện đều đặn mỗi 6–12 tháng/lần. Do đặc thù phụ nữ Việt Nam có tỷ lệ mô tuyến vú đặc rất cao, việc kết hợp siêu âm song hành cùng nhũ ảnh giúp bù đắp các góc khuất chẩn đoán.
• Độ tuổi từ 55 tuổi trở lên:
• Chụp nhũ ảnh: Phụ nữ có thể lựa chọn tiếp tục chụp 1 năm một lần hoặc chuyển sang chụp mỗi 2 năm một lần (Biennial Screening) nếu các lần chụp trước hoàn toàn ổn định và mật độ tuyến vú đã thoái hóa mỡ nhiều. Việc kiểm tra này nên duy trì chừng nào người phụ nữ còn có sức khỏe tốt và tuổi thọ kỳ vọng từ 10 năm trở lên.

Đối với phụ nữ thuộc nhóm nguy cơ cao (High-Risk)

Phụ nữ được xếp vào nhóm nguy cơ cao nếu đáp ứng một trong các tiêu chuẩn: mang đột biến gen BRCA1, BRCA2; có người thân trực hệ (mẹ, chị em ruột, con gái) mang gen đột biến hoặc mắc ung thư vú; có tiền sử xạ trị vùng ngực lúc 10–30 tuổi; hoặc điểm số nguy cơ trọn đời (theo thang điểm Gail, Tyrer-Cuzick) vượt quá 20%:

• Tần suất kiểm tra: Bắt buộc tầm soát định kỳ mỗi 6 tháng đến 1 năm một lần.
• Chiến lược phối hợp công nghệ cao: Phác đồ chuẩn quốc tế yêu cầu phối hợp chụp Nhũ ảnh (Mammography) xen kẽ với chụp Cộng hưởng từ tuyến vú có thuốc đối quang từ (Breast MRI). Ví dụ: Tháng 1 chụp Nhũ ảnh + Siêu âm, đến tháng 7 chụp MRI + Siêu âm. Chu trình xen kẽ 6 tháng này đảm bảo phát hiện ngay những biến đổi nhỏ nhất của khối u có tốc độ phát triển thần tốc.

Đối với nhóm có kết quả kiểm tra nghi ngờ nhẹ (BI-RADS 3)

Nếu kết quả siêu âm hoặc nhũ ảnh gần nhất của bạn ghi nhận tổn thương xếp loại BI-RADS 3 (tổn thương nhiều khả năng lành tính, nguy cơ ác tính < 2%):

• Tần suất tái khám: Cần tái khám siêu âm hoặc chụp nhũ ảnh chuyên sâu mỗi 6 tháng một lần trong vòng 2 năm liên tục.
• Mục đích: Đánh giá độ ổn định của kích thước, hình thái và đường bờ tổn thương. Nếu sau 2 năm tổn thương hoàn toàn bất biến, bác sĩ sẽ hạ bậc xuống BI-RADS 2 (lành tính) và quay về lịch theo dõi thông thường 1 năm/lần. Nếu tổn thương to lên hoặc thay đổi tính chất nghi ngờ, bạn sẽ được chỉ định sinh thiết ngay lập tức.

Tại sao người có tiền sử gia đình cần lịch kiểm tra đặc biệt khác biệt?

Nhiều người thắc mắc: “Tại sao tiền sử gia đình lại thay đổi toàn bộ chiến lược tầm soát?”. Y học hiện đại đã chứng minh khoảng 5–10% các ca ung thư vú bắt nguồn từ các đột biến gen di truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

• Đột biến gen dòng mầm (đặc biệt là gen ức chế khối u BRCA1 và BRCA2) làm suy giảm nghiêm trọng khả năng sửa chữa các đoạn DNA bị đứt gãy trong tế bào. Người mang đột biến BRCA1 có nguy cơ mắc ung thư vú trọn đời lên tới 72%, và BRCA2 lên tới 69%, cao gấp nhiều lần so với mức 12% ở người bình thường.
• Khối u ở người có yếu tố di truyền thường khởi phát ở độ tuổi rất trẻ (dưới 40 tuổi, thậm chí dưới 30 tuổi), khối u có độ mô học cao hơn, phát triển nhanh hơn và dễ âm tính với các thụ thể nội tiết (ung thư vú thể tam âm – Triple Negative Breast Cancer).
• Vì vậy, nếu gia đình bạn có người mắc bệnh, việc chờ đợi đến tuổi 40–50 mới đi khám định kỳ 1–2 năm/lần là vô cùng mạo hiểm. Bạn cần gặp bác sĩ để được lập cây phả hệ phác đồ di truyền và xây dựng lịch trình kiểm tra cá thể hóa dày đặc hơn nhiều.

Những dấu hiệu báo động cần tái khám khẩn cấp trước kỳ hạn

Lịch tầm soát định kỳ là áp dụng khi bạn không có triệu chứng. Tuy nhiên, nếu ở bất kỳ thời điểm nào giữa hai lần khám định kỳ (dù lần khám trước kết quả hoàn toàn tốt), bạn phát hiện một trong các dấu hiệu bất thường sau đây, bạn cần đến bệnh viện khám ngay:

• Sờ thấy một khối u cục mới ở bầu ngực hoặc vùng hõm nách, khối u cứng, chắc, ranh giới không rõ ràng hoặc ít di động.
• Núm vú bị co kéo, tụt sâu vào trong một cách bất thường, hoặc bị lệch trục so với bên còn lại.
• Bề mặt da ngực bị co rút, lõm xuống (tạo dấu hiệu má lúm đồng tiền), da dày lên thô ráp như vỏ quả cam sành, đỏ ửng hoặc phát ban dạng chàm quanh quầng vú.
• Tiết dịch núm vú tự nhiên một bên, đặc biệt là dịch có màu đỏ máu tươi, màu nâu đen hoặc dịch trong như nước suối.
• Cảm giác đau nhói, đau buốt cố định tại một vị trí duy nhất trong mô vú kéo dài liên tục nhiều tuần không liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt.

Kế hoạch hành động cụ thể dành cho bạn ở tuổi 43

• Bước 1: Xem lại kết quả kiểm tra năm trước của bạn xem đã có chụp nhũ ảnh chưa hay mới chỉ siêu âm tuyến vú. Nếu năm trước bạn mới chỉ làm siêu âm, năm nay bạn hãy đăng ký trọn gói gồm: Khám chuyên khoa + Siêu âm vú + Chụp nhũ ảnh kỹ thuật số.
• Bước 2: Chọn thời điểm vàng: Đi khám sau khi sạch kinh 3–7 ngày để tuyến vú mềm mại nhất, chụp nhũ ảnh đỡ đau nhất.
• Bước 3: Lưu trữ và so sánh hồ sơ: Hãy mang theo kết quả phim chụp của năm trước để bác sĩ đối chiếu từng vi vôi hóa nhỏ xem có bất kỳ sự thay đổi nào về mật độ hay cấu trúc hay không.

Tầm soát ung thư vú không phải là việc làm một lần rồi thôi, mà là một cam kết lâu dài với chính bản thân mình. Việc duy trì đều đặn lịch kiểm tra hàng năm sẽ giúp bạn luôn làm chủ sức khỏe và sống an tâm mỗi ngày. Bạn có thể chủ động sắp xếp thời gian và đặt hẹn cùng các chuyên gia hàng đầu trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn.