Tiểu đường có mấy mức?

Chào bạn Võ Thanh Tâm và quý độc giả!

Tiểu đường có mấy mức?

Không có một hệ thống phân chia tiểu đường thành ba hay bốn mức độ áp dụng cho tất cả người bệnh. Cần phân biệt ba vấn đề: loại bệnh tiểu đường, ngưỡng xét nghiệm để chẩn đoán và mức độ kiểm soát hoặc biến chứng. Vì vậy, khi hỏi “tiểu đường có mấy mức”, câu trả lời đúng phụ thuộc bạn đang muốn tìm hiểu phân loại bệnh hay mức độ nặng của tình trạng hiện tại.

Tiểu đường được chia thành những loại nào?

Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), những nhóm chính gồm tiểu đường tuýp 1, tiểu đường tuýp 2, tiểu đường thai kỳ và các dạng đặc hiệu khác. Tuýp 1 thường liên quan quá trình tự miễn phá hủy tế bào beta của tuyến tụy, gây thiếu insulin nghiêm trọng. Tuýp 2 thường liên quan đề kháng insulin kết hợp suy giảm tiết insulin theo thời gian. Tiểu đường thai kỳ được phát hiện trong thai kỳ theo tiêu chuẩn chẩn đoán phù hợp. Một số trường hợp khác do bệnh tuyến tụy, thuốc hoặc nguyên nhân di truyền. Các nhóm này không phải là những mức độ tăng dần của cùng một bệnh.

Tiền tiểu đường có phải mức độ nhẹ của tiểu đường không?

Tiền tiểu đường là tình trạng glucose cao hơn bình thường nhưng chưa đạt ngưỡng chẩn đoán tiểu đường theo tiêu chuẩn áp dụng. Ở người không mang thai, ADA thường dùng HbA1c 5,7–6,4%, glucose huyết tương lúc đói 100–125 mg/dL hoặc glucose hai giờ sau nghiệm pháp dung nạp glucose 75 g là 140–199 mg/dL để nhận diện tiền tiểu đường. Đây là tình trạng tăng nguy cơ tiến triển thành tuýp 2, không nên gọi đơn giản là tiểu đường cấp độ một. Các tiêu chuẩn và ngưỡng có thể khác theo tổ chức chuyên môn và bối cảnh xét nghiệm.

Những ngưỡng nào được dùng để chẩn đoán tiểu đường?

Ở người không mang thai, các tiêu chuẩn thường dùng gồm HbA1c từ 6,5%, glucose huyết tương lúc đói từ 126 mg/dL, glucose hai giờ sau nghiệm pháp dung nạp 75 g từ 200 mg/dL hoặc glucose bất kỳ từ 200 mg/dL kèm triệu chứng tăng đường huyết điển hình. Khi không có tăng đường huyết rõ ràng hoặc triệu chứng điển hình, cần xác nhận bằng xét nghiệm phù hợp theo hướng dẫn. Máy đo glucose tại nhà có ích cho theo dõi nhưng không thay thế hoàn toàn xét nghiệm chẩn đoán tại cơ sở y tế. Thai kỳ có tiêu chuẩn sàng lọc và chẩn đoán riêng.

Chỉ số đường huyết càng cao có đồng nghĩa bệnh càng nặng?

Đường huyết cao kéo dài có thể làm tăng nguy cơ biến chứng, nhưng một chỉ số đơn lẻ không phản ánh đầy đủ mức độ bệnh. Một người có HbA1c chưa quá cao vẫn có thể có bệnh thận hoặc tim mạch cần được điều trị tích cực. Ngược lại, đường huyết tăng cao trong một giai đoạn nhiễm trùng hoặc dùng thuốc có thể cần đánh giá nguyên nhân và theo dõi lại. Bác sĩ xem xét HbA1c, glucose lúc đói, glucose sau ăn, các đợt hạ đường huyết, thời gian mắc bệnh và bệnh đi kèm. Không nên tự xếp mức độ bệnh chỉ bằng cảm giác khát nước hay tiểu nhiều.

HbA1c được hiểu như thế nào?

HbA1c phản ánh mức glucose trung bình khoảng hai đến ba tháng gần đây. Theo ADA, mục tiêu HbA1c dưới 7% thường phù hợp với nhiều người trưởng thành không mang thai, nhưng không phải mục tiêu chung cho tất cả. Người cao tuổi, có nhiều bệnh nền hoặc nguy cơ hạ đường huyết cao có thể cần mục tiêu khác; một số người trẻ khỏe có thể được bác sĩ lựa chọn mục tiêu chặt chẽ hơn. HbA1c cũng có hạn chế trong một số tình trạng thiếu máu, bệnh hemoglobin hoặc thay đổi vòng đời hồng cầu. Vì vậy, kết quả cần được giải thích cùng các xét nghiệm và dữ liệu đo glucose khác.

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc những biến chứng nào?

Tiểu đường có thể gây tổn thương mắt, thận, thần kinh và mạch máu. Bệnh tim mạch, đột quỵ, bệnh động mạch ngoại biên và loét bàn chân là những vấn đề cần được phòng ngừa. Bác sĩ thường đánh giá huyết áp, lipid máu, chức năng thận, albumin niệu, mắt và bàn chân theo lịch. Không có triệu chứng không đồng nghĩa chưa có biến chứng. Việc kiểm soát huyết áp, mỡ máu, bỏ thuốc lá và dùng thuốc theo chỉ định quan trọng bên cạnh kiểm soát glucose.

Khi nào đường huyết trở thành tình trạng cấp cứu?

Nhiễm toan ceton đái tháo đường và tình trạng tăng áp lực thẩm thấu do tăng glucose là những biến chứng cấp tính nguy hiểm. Nôn liên tục, đau bụng, thở nhanh sâu, mất nước nặng, lú lẫn hoặc rối loạn ý thức cần được đánh giá y tế khẩn cấp. Hạ đường huyết nặng cũng có thể gây co giật hoặc bất tỉnh. Nếu người bệnh không thể nuốt an toàn, không cho ăn uống qua miệng và gọi cấp cứu. Không tự điều trị tại nhà chỉ dựa vào một con số khi có dấu hiệu nguy hiểm.

Có thể phân mức độ theo việc cần dùng thuốc không?

Không nên. Người mắc tuýp 1 thường cần insulin vì cơ thể thiếu insulin nghiêm trọng, nhưng điều đó không có nghĩa mọi người tuýp 1 đều có biến chứng nặng hơn người tuýp 2. Một số người tuýp 2 cần insulin trong một giai đoạn hoặc lâu dài; những người khác có thể kiểm soát bằng thuốc không phải insulin kết hợp lối sống. Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc chức năng tiết insulin, glucose, bệnh tim thận, nguy cơ hạ đường huyết và nhiều yếu tố khác. Không thể kết luận bệnh nhẹ chỉ vì chưa phải tiêm insulin.

Người có tiền tiểu đường nên làm gì?

Người được chẩn đoán tiền tiểu đường nên trao đổi với bác sĩ về cân nặng, chế độ ăn, vận động và các yếu tố nguy cơ tim mạch. Ưu tiên rau, thực phẩm giàu chất xơ, đạm phù hợp, hạn chế nước ngọt và đồ uống nhiều đường. Vận động thể lực đều đặn và điều chỉnh cân nặng khi cần có thể giúp giảm nguy cơ tiến triển thành tuýp 2. Không nên tự dùng thuốc hoặc thực phẩm chức năng theo lời quảng cáo. Việc sàng lọc lại cần theo lịch cá nhân hóa.

Người đã mắc tiểu đường cần chăm sóc ra sao?

Chế độ ăn cần đủ chất, kiểm soát lượng carbohydrate và phù hợp thuốc điều trị. Không tự bỏ hoàn toàn cơm, trái cây hoặc nhịn ăn kéo dài, nhất là khi dùng insulin hay thuốc có nguy cơ hạ glucose. Có thể áp dụng phương pháp đĩa ăn do CDC giới thiệu: khoảng nửa đĩa là rau không chứa nhiều tinh bột, một phần tư là đạm và một phần tư là thực phẩm chứa carbohydrate. Đây chỉ là công cụ tham khảo; người có bệnh thận, bệnh tim hoặc đang mang thai cần kế hoạch riêng. Vận động, giấc ngủ và theo dõi glucose cũng quan trọng.

Những câu hỏi nên chuẩn bị khi tái khám

Bạn nên hỏi bác sĩ mình mắc loại tiểu đường nào, xét nghiệm nào xác nhận chẩn đoán, mục tiêu HbA1c hoặc glucose cá nhân là bao nhiêu và đã cần sàng lọc biến chứng gì. Hãy mang kết quả xét nghiệm, nhật ký glucose, danh sách thuốc và thông tin các đợt hạ đường huyết. Nếu đang điều trị mà đường huyết thường xuyên vượt mục tiêu, không tự tăng hoặc bỏ thuốc. Khi có triệu chứng bất thường, cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá.

Tóm lại, tiểu đường không có một thang “mấy mức” đơn giản áp dụng cho tất cả mọi người. Điều quan trọng là xác định đúng loại bệnh, mức độ kiểm soát glucose, biến chứng và nguy cơ tim mạch. Bạn có thể đăng ký khám Nội tiết tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI qua App TCI Hospital: app.thucuc.vn để được tư vấn theo kết quả xét nghiệm và tình trạng sức khỏe.