Bị tiểu đường có khỏi được không?

Chào bạn Trần Thu Hà và quý độc giả đang quan tâm đến việc điều trị bệnh tiểu đường!

Với câu hỏi “Bị tiểu đường có khỏi được không?”, câu trả lời phụ thuộc vào loại tiểu đường và tình trạng cụ thể. Hiện chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn bệnh tiểu đường type 1 hoặc type 2 theo nghĩa loại bỏ vĩnh viễn bệnh. Tuy nhiên, phần lớn người bệnh có thể kiểm soát đường huyết hiệu quả và duy trì cuộc sống khỏe mạnh. Đặc biệt, một số người mắc tiểu đường type 2 có thể đạt trạng thái lui bệnh, tức là đường huyết giảm xuống dưới ngưỡng chẩn đoán tiểu đường trong một khoảng thời gian mà không cần dùng thuốc hạ đường huyết.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), tiểu đường là bệnh mạn tính nhưng việc ăn uống phù hợp, vận động, quản lý cân nặng và điều trị đúng có thể cải thiện đáng kể sức khỏe. Vì bạn đang theo dõi đường huyết, điều quan trọng trước tiên là xác định đúng loại bệnh, mức độ kiểm soát hiện tại và xây dựng kế hoạch theo dõi lâu dài, thay vì tìm kiếm một phương pháp được quảng cáo là chữa khỏi dứt điểm.

Vì sao bệnh tiểu đường thường không thể chữa khỏi hoàn toàn?

Tiểu đường, hay đái tháo đường, là tình trạng đường glucose trong máu tăng kéo dài do cơ thể thiếu insulin, sử dụng insulin không hiệu quả hoặc kết hợp cả hai. Insulin là hormone do tuyến tụy tiết ra, giúp glucose từ máu đi vào tế bào để tạo năng lượng. Khi cơ chế này bị rối loạn, đường huyết có thể tăng ngay cả khi người bệnh không cảm thấy mệt hoặc không có triệu chứng rõ ràng.

Bệnh không đơn giản là hậu quả của việc ăn nhiều đường. Yếu tố di truyền, cơ chế miễn dịch, chức năng tế bào beta tuyến tụy, tình trạng đề kháng insulin, tuổi tác và các yếu tố chuyển hóa đều có thể liên quan. Vì vậy, việc giảm đồ ngọt chỉ là một phần trong kế hoạch chăm sóc, không thể tự động làm bệnh biến mất.

Bạn cũng cần phân biệt hai khái niệm:

• Kiểm soát tốt: Đường huyết đạt mục tiêu nhờ phối hợp chế độ sinh hoạt và có thể cả thuốc điều trị.
• Lui bệnh: Một số người tiểu đường type 2 duy trì mức đường huyết dưới ngưỡng chẩn đoán khi không sử dụng thuốc hạ đường huyết trong thời gian được xác định.

Cả hai trạng thái đều có ý nghĩa tích cực, nhưng không đồng nghĩa chắc chắn bệnh đã khỏi vĩnh viễn.

Tiểu đường type 1 và type 2 có khả năng hồi phục khác nhau ra sao?

Tiểu đường type 1 thường liên quan đến quá trình miễn dịch làm tổn thương tế bào beta sản xuất insulin của tuyến tụy. Khi cơ thể thiếu insulin nghiêm trọng, người bệnh cần bổ sung insulin để duy trì chuyển hóa bình thường. Hiện chưa có liệu pháp phổ thông giúp phục hồi hoàn toàn chức năng tuyến tụy và chữa khỏi type 1. Vì vậy, người mắc type 1 không được tự ngừng tiêm insulin, kể cả khi đường huyết đang đẹp.

Tiểu đường type 2 là tình trạng cơ thể sử dụng insulin kém hiệu quả, đồng thời khả năng tiết insulin có thể giảm dần theo thời gian. Người mắc type 2 có nhiều lựa chọn điều trị, từ thay đổi lối sống đến thuốc uống, thuốc tiêm và insulin khi cần. Ở một số trường hợp, đặc biệt khi bệnh được phát hiện sớm và các yếu tố chuyển hóa được cải thiện đáng kể, đường huyết có thể duy trì dưới ngưỡng tiểu đường mà không cần dùng thuốc.

Ngoài ra, tiểu đường thai kỳ thường được phát hiện trong thời gian mang thai và có thể hết sau sinh. Tuy nhiên, người từng mắc tiểu đường thai kỳ vẫn có nguy cơ mắc type 2 về sau, nên cần xét nghiệm kiểm tra sau sinh theo lịch hẹn. Một số dạng tiểu đường khác do bệnh lý tụy hoặc thuốc gây ra có diễn biến riêng, cần bác sĩ đánh giá nguyên nhân trước khi tiên lượng.

Lui bệnh tiểu đường type 2 nghĩa là gì?

Theo báo cáo đồng thuận quốc tế có sự tham gia của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) và các tổ chức chuyên môn khác, lui bệnh tiểu đường type 2 thường được xác định khi HbA1c dưới 6,5% và duy trì ít nhất 3 tháng mà không sử dụng thuốc hạ đường huyết thông thường. HbA1c phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2–3 tháng gần đây, vì thế chỉ số này giúp bác sĩ đánh giá kết quả kiểm soát lâu dài.

Ví dụ, một người từng được chẩn đoán tiểu đường type 2, sau quá trình điều chỉnh dinh dưỡng và vận động có HbA1c đạt dưới 6,5% trong thời gian đủ dài không dùng thuốc, có thể được bác sĩ xem xét xác nhận lui bệnh. Ngược lại, nếu HbA1c đạt 6,2% trong khi vẫn dùng thuốc, đây là dấu hiệu kiểm soát tốt chứ chưa đáp ứng định nghĩa lui bệnh.

Lui bệnh không phải giấy chứng nhận đã khỏi hoàn toàn. Đường huyết vẫn có thể tăng trở lại khi cân nặng, thói quen sinh hoạt, sức khỏe hoặc khả năng tiết insulin thay đổi. Người từng đạt lui bệnh vẫn cần tái khám định kỳ, kiểm tra mắt, thận, huyết áp và các yếu tố nguy cơ tim mạch. Không nên tự ngừng thuốc để thử xem mình có đạt tiêu chuẩn lui bệnh hay không.

Những yếu tố nào ảnh hưởng đến cơ hội kiểm soát bệnh?

Khả năng cải thiện đường huyết khác nhau giữa từng người. Khi khám, bác sĩ thường xem xét thời gian mắc bệnh, loại tiểu đường, mức HbA1c ban đầu, thuốc đang dùng, tình trạng tim thận và nguy cơ hạ đường huyết.

Một số yếu tố có thể tạo thuận lợi cho quá trình quản lý bệnh gồm:

• Được phát hiện và điều trị từ sớm, trước khi chức năng tiết insulin suy giảm nhiều.
• Có kế hoạch ăn uống phù hợp với nhu cầu năng lượng, công việc và các bệnh đồng mắc.
• Duy trì hoạt động thể chất đều đặn, điều chỉnh cân nặng nếu có chỉ định.
• Dùng thuốc đúng hướng dẫn, tái khám và điều chỉnh điều trị khi cần.
• Có sự hỗ trợ từ gia đình và nhân viên y tế để duy trì thói quen lâu dài.

Không phải người bệnh nào cũng cần hoặc có thể ngừng thuốc. Với người có bệnh tim, suy tim hoặc bệnh thận mạn, một số thuốc còn được chỉ định vì lợi ích bảo vệ cơ quan, không chỉ nhằm giảm đường huyết. Quyết định thay đổi thuốc vì vậy phải dựa trên đánh giá toàn diện.

Ăn uống thế nào để đường huyết ổn định hơn?

Không có một thực đơn duy nhất phù hợp cho tất cả người mắc tiểu đường. Theo định hướng chăm sóc của ADA và CDC, người bệnh nên tập trung vào chất lượng thực phẩm, lượng carbohydrate trong từng bữa và khả năng duy trì chế độ ăn trong thực tế.

Bạn có thể bắt đầu với các nguyên tắc sau:

• Ưu tiên rau không chứa nhiều tinh bột, thực phẩm giàu chất xơ, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn đạm phù hợp.
• Kiểm soát khẩu phần cơm, bún, phở, bánh mì, khoai và các thực phẩm chứa tinh bột; không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn carbohydrate.
• Hạn chế nước ngọt, trà sữa nhiều đường, nước ép thêm đường và đồ uống có đường vì dễ làm lượng glucose tăng nhanh.
• Chọn trái cây nguyên quả với khẩu phần hợp lý thay vì uống nhiều nước ép; cân nhắc lượng carbohydrate của trái cây trong tổng bữa ăn.
• Ưu tiên chất béo không bão hòa từ cá, hạt và dầu thực vật; hạn chế thực phẩm nhiều chất béo bão hòa và đồ chiên rán thường xuyên.
• Giữ giờ ăn tương đối ổn định, đặc biệt nếu đang dùng insulin hoặc thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết.

Việc nhịn ăn kéo dài, cắt bỏ hoàn toàn tinh bột hoặc áp dụng chế độ ăn rất ít năng lượng không có giám sát có thể gây hạ đường huyết, thiếu dinh dưỡng hay mất nước. Nếu bạn có bệnh thận, đang mang thai hoặc có vấn đề sức khỏe khác, chế độ ăn càng cần được cá nhân hóa bởi bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng.

Vận động và quản lý cân nặng có giúp tiểu đường lui bệnh không?

Hoạt động thể chất giúp cơ bắp sử dụng glucose tốt hơn, tăng độ nhạy insulin và hỗ trợ sức khỏe tim mạch. Những hoạt động vừa sức như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi hoặc tập sức mạnh phù hợp thường có lợi khi thực hiện đều đặn. Bạn có thể bắt đầu với thời lượng ngắn rồi tăng dần theo sức khỏe và lời khuyên của bác sĩ.

Với một số người mắc type 2 có thừa cân, việc giảm cân bền vững có thể cải thiện đáng kể tình trạng đề kháng insulin và tăng cơ hội lui bệnh. Tuy nhiên, người có cân nặng bình thường vẫn có thể mắc tiểu đường, nên không nên xem cân nặng là thước đo duy nhất của mức độ bệnh.

Cần chú ý an toàn khi tập. Nếu đang dùng insulin hoặc một số thuốc kích thích tiết insulin, bạn có thể bị hạ đường huyết trong hoặc sau vận động. Hãy hỏi bác sĩ về thời điểm đo đường huyết, cách chuẩn bị bữa phụ và cách điều chỉnh hoạt động. Khi có đau ngực, khó thở bất thường, chóng mặt rõ hoặc vết loét bàn chân, không nên cố gắng tập tiếp.

Khi nào cần dùng thuốc và có được tự ngừng thuốc không?

Thuốc điều trị được lựa chọn theo loại tiểu đường, mức đường huyết, bệnh đi kèm và mục tiêu điều trị. Người tiểu đường type 1 cần insulin. Người tiểu đường type 2 có thể dùng thuốc theo nhiều cơ chế khác nhau; một số trường hợp cũng cần insulin, nhất là khi đường huyết tăng cao hoặc cơ thể không còn tiết đủ insulin.

Theo hướng dẫn chăm sóc tiểu đường của ADA năm 2026, mục tiêu HbA1c dưới 7% phù hợp với nhiều người trưởng thành không mang thai, nhưng mục tiêu cụ thể cần điều chỉnh theo tuổi, bệnh đi kèm, nguy cơ hạ đường huyết và hoàn cảnh cá nhân. Vì vậy, chỉ số của người khác không phải tiêu chuẩn để bạn tự điều chỉnh liều thuốc.

Bạn không nên ngừng hoặc giảm thuốc chỉ vì vài lần đo đường huyết lúc đói cho kết quả bình thường. Kết quả tốt có thể chính là nhờ thuốc đang phát huy hiệu quả. Nếu muốn đánh giá khả năng giảm thuốc hoặc lui bệnh, bác sĩ cần xem xét nhật ký đường huyết, HbA1c, chức năng thận, triệu chứng và diễn biến trong nhiều tháng. Các sản phẩm quảng cáo “chữa khỏi tiểu đường”, thuốc lá hoặc thực phẩm chức năng không thể thay thế phác đồ đã được kiểm chứng.

Bạn cần theo dõi những gì và khi nào phải đi khám?

Với trường hợp của bạn Trần Thu Hà, trước tiên nên xác nhận bác sĩ đã chẩn đoán tiểu đường hay mới phát hiện đường huyết tăng. Tiền tiểu đường và tiểu đường là hai tình trạng khác nhau, có hướng theo dõi không hoàn toàn giống nhau. Theo tiêu chuẩn ADA 2026, ở người không mang thai, HbA1c từ 6,5% hoặc đường huyết lúc đói từ 126 mg/dL (7,0 mmol/L) có thể đáp ứng một trong các tiêu chí chẩn đoán tiểu đường; thông thường cần xét nghiệm xác nhận khi không có tình trạng tăng đường huyết rõ rệt.

Khi tái khám, bạn nên mang theo:

• Kết quả HbA1c, đường huyết lúc đói hoặc sau ăn và các xét nghiệm đã thực hiện.
• Danh sách thuốc, liều dùng, thời điểm uống hoặc tiêm cùng các thực phẩm bổ sung.
• Nhật ký đường huyết tại nhà nếu có, ghi thêm thời điểm ăn, vận động và các triệu chứng bất thường.
• Thông tin về huyết áp, cân nặng, tiền sử bệnh tim mạch, thận và sức khỏe của người thân.

Bên cạnh chỉ số đường huyết, bác sĩ có thể chỉ định đánh giá chức năng thận, albumin niệu, mỡ máu, khám mắt và kiểm tra bàn chân theo độ tuổi, loại bệnh và thời gian mắc. Đây là những bước quan trọng nhằm phát hiện sớm biến chứng ngay cả khi bạn cảm thấy khỏe.

Nếu xuất hiện khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc đường huyết liên tục cao hơn mức đã được bác sĩ hướng dẫn, bạn nên liên hệ cơ sở y tế sớm. Các dấu hiệu như nôn nhiều, đau bụng, thở nhanh sâu, lơ mơ, mất nước nghiêm trọng hoặc rối loạn ý thức cần được đánh giá cấp cứu. Trường hợp đang dùng thuốc và có run tay, vã mồ hôi, đói cồn cào hoặc choáng váng, cần nghĩ đến khả năng hạ đường huyết và thực hiện kế hoạch khắc phục đã được bác sĩ hướng dẫn.

Tóm lại, bị tiểu đường hiện chưa thể coi là khỏi hoàn toàn, nhưng bệnh có thể được quản lý hiệu quả; riêng một số trường hợp tiểu đường type 2 có khả năng đạt lui bệnh. Bạn nên ưu tiên xác định chính xác loại tiểu đường, theo dõi HbA1c, xây dựng chế độ ăn và vận động phù hợp, đồng thời không tự ý dừng thuốc. Nếu cần được tư vấn kế hoạch theo dõi đường huyết cá nhân hóa, bạn có thể đăng ký khám chuyên khoa Nội tiết tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI qua App TCI Hospital: app.thucuc.vn.