Viêm tuyến giáp có nguy hiểm không? Khi nào cần điều trị?

Viêm tuyến giáp là một trong những tình trạng có thể làm rối loạn hoạt động của tuyến giáp và ảnh hưởng đến sức khỏe nếu kéo dài. Bệnh không chỉ có một dạng mà bao gồm nhiều thể khác nhau, từ viêm tuyến giáp cấp, bán cấp đến viêm do tự miễn. Mỗi thể bệnh lại có đặc điểm riêng về nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị. Vì vậy, tìm hiểu những thông tin liên quan sẽ giúp người bệnh chủ động kiểm tra khi nhận thấy bất thường.

1. Viêm tuyến giáp là gì? Dấu hiệu viêm tuyến giáp thường gặp

Viêm tuyến giáp là tình trạng tuyến giáp – cơ quan hình cánh bướm nằm ở phía trước cổ bị viêm và tổn thương. Bệnh có thể làm thay đổi quá trình sản xuất hormone tuyến giáp, từ đó ảnh hưởng đến chuyển hoá, nhịp tim, nhiệt độ cơ thể và mức năng lượng.

Tùy nguyên nhân và thể bệnh, viêm tuyến giáp có thể gây cường giáp, suy giáp hoặc sau đó trở về trạng thái bình thường. Các thể thường gặp gồm viêm tuyến giáp cấp do nhiễm trùng, viêm tuyến giáp bán cấp và viêm tuyến giáp mạn tính do tự miễn như Hashimoto.

Dấu hiệu viêm tuyến giáp tuỳ từng thể bệnh mà sẽ có sự khác biệt. Đó là lý do vì sao người bệnh cần tìm hiểu để biết rõ tình trạng mình đang gặp phải là gì.

• Viêm tuyến giáp bán cấp: Là thể thường gặp nhất với các biểu hiện như đau người, đau họng, sốt nhẹ, sau đó xuất hiện sốt cao và đau vùng cổ. Cơn đau có thể lan lên tai hoặc sang vùng cổ, kèm khó nuốt, khó thở. Tuyến giáp thường sưng to, mềm và đau khi chạm vào; tình trạng có thể bắt đầu ở một bên rồi lan sang bên còn lại.

• Viêm tuyến giáp cấp: Đa phần do vi khuẩn, nấm hoặc ký sinh trùng gây ra với các triệu chứng rõ rệt như sốt cao, rét run, vùng trước cổ sưng đỏ, đau nhiều gây khó nuốt hoặc khó nói; tuyến giáp thường mềm và rất đau. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể gây biến chứng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng.

• Viêm tuyến giáp Hashimoto: Là bệnh tự miễn mạn tính và là một trong những nguyên nhân chính gây suy giáp. Các biểu hiện đặc trưng gồm bướu giáp to, chắc, đối xứng nhưng không đau. Trường hợp bệnh kéo dài, tuyến giáp có thể trở nên cứng, bề mặt gồ ghề và chia thành nhiều thuỳ. Khi tiến triển thành suy giáp, người bệnh có thể thấy sợ lạnh, táo bón, tăng cân và mạch chậm.

• Viêm tuyến giáp không đau sau sinh: Gặp ở khoảng 5 – 7% phụ nữ sau sinh và xuất hiện sau sinh 2 – 6 tháng, tuyến giáp có thể to nhẹ nhưng không gây đau. Khoảng ⅓ người bệnh trải qua 3 giai đoạn: cường giáp trong 1 – 2 tháng, suy giáp kéo dài khoảng 4 – 6 tháng rồi chức năng tuyến giáp có thể trở lại bình thường.

2. Nguyên nhân viêm tuyến giáp là gì? Ai có nguy cơ mắc bệnh?

Nguyên nhân viêm tuyến giáp có thể hình thành do nhiều yếu tố khác nhau. Và tuỳ vào nguyên nhân cụ thể, bệnh sẽ diễn tiến thành dạng cấp tính, bán cấp hoặc kéo dài mạn tính. Xác định đúng nguyên nhân giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp.

• Rối loạn tự miễn: Hệ miễn dịch nhận nhầm tuyến giáp là yếu tố có hại và tấn công cơ quan này. Cơ chế này thường gặp ở viêm tuyến giáp Hashimoto và viêm tuyến giáp sau sinh.

• Nhiễm trùng: Virus có thể gây viêm tuyến giáp bán cấp, điển hình là viêm giáp de Quervain. Vi khuẩn có thể gây viêm tuyến giáp cấp, thường kèm tình trạng nhiễm trùng và tạo mủ.

• Tác dụng của thuốc: Một số thuốc như amiodarone, lithium và interferon có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến giáp, từ đó làm phát sinh tình trạng viêm.

• Tia bức xạ: Xạ trị vùng cổ hoặc điều trị bằng i-ốt phóng xạ có khả năng cao gây tổn thương mô tuyến giáp và dẫn đến viêm.

Viêm tuyến giáp là bệnh lý có thể xảy ra ở nhiều đối tượng, nhưng một số nhóm có nguy cơ cao hơn do đặc điểm giới tính, tuổi tác, di truyền hoặc thay đổi nội tiết tố. Bao gồm:

• Phụ nữ: Nguy cơ mắc bệnh cao hơn nam giới khoảng 5 – 7 lần, đặc biệt trong độ tuổi sinh sản.

• Người có tiền sử gia đình: Những người có thành viên trong gia đình mắc bệnh tuyến giáp có nguy cơ cao hơn.

• Phụ nữ sau sinh hoặc mãn kinh: Những giai đoạn thay đổi nội tiết tố có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện một số thể viêm tuyến giáp.

• Độ tuổi: Viêm tuyến giáp Hashimoto thường gặp ở người trong khoảng 40 – 60 tuổi hơn.

3. Chẩn đoán viêm tuyến giáp bằng cách nào? Điều trị ra sao?

Viêm tuyến giáp có nhiều thể bệnh với nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng khác nhau nên cần xác định đúng tình trạng trước khi điều trị. Bác sĩ sẽ kết hợp thăm khám, xét nghiệm và siêu âm để đánh giá chức năng tuyến giáp, mức độ viêm và nguyên nhân gây bệnh. Từ kết quả chẩn đoán, phương pháp điều trị sẽ được lựa chọn phù hợp nhằm kiểm soát triệu chứng và duy trì chức năng tuyến giáp.

Phương pháp chẩn đoán viêm tuyến giáp:

• Khám lâm sàng: Bác sĩ kiểm tra vùng cổ để đánh giá kích thước, độ cứng của tuyến giáp và xác định tuyến giáp có sưng hoặc đau hay không.

• Xét nghiệm máu: Các chỉ số Các chỉ số TSH, FT3, FT4 được sử dụng để đánh giá chức năng tuyến giáp, xác định tình trạng cường giáp hoặc suy giáp. Bác sĩ có thể chỉ định thêm Anti-TPO, TRAb khi nghi ngờ bệnh liên quan đến cơ chế tự miễn. Nếu nghi ngờ viêm tuyến giáp cấp hoặc bán cấp, xét nghiệm ESR và CRP giúp đánh giá mức độ viêm.

• Siêu âm tuyến giáp: Phương pháp này giúp quan sát cấu trúc, kích thước và những thay đổi bất thường trong tuyến giáp, đồng thời hỗ trợ phát hiện các vùng tổn thương hoặc nhân tuyến giáp.

Điều trị viêm tuyến giáp:

• Viêm tuyến giáp cấp tính do nhiễm trùng/vi khuẩn: Dùng kháng sinh trị vi trùng, thuốc giảm đau, hạ sốt và dẫn lưu mủ nếu có ổ áp-xe.

• Viêm tuyến giáp bán cấp: Sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) hoặc Corticosteroid (như prednisone) để giảm đau; dùng thuốc chẹn beta nếu có triệu chứng tim đập nhanh do cường giáp.

• Viêm tuyến giáp mạn tính: Người bệnh được theo dõi chức năng tuyến giáp định kỳ. Khi bệnh gây suy giáp, bác sĩ có thể chỉ định levothyroxine để bổ sung hormone tuyến giáp.

• Phẫu thuật: Không phải trường hợp viêm tuyến giáp nào cũng cần phẫu thuật. Phương pháp này có thể được cân nhắc khi bướu giáp tăng kích thước, không thu nhỏ hoặc gây chèn ép vùng cổ dẫn đến khó thở, khó nuốt và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt.

4. Biến chứng viêm tuyến giáp có nguy hiểm không? Cách phòng ngừa

Viêm tuyến giáp không phải là bệnh lý quá nguy hiểm và có thể được kiểm soát tốt khi phát hiện đúng thời điểm cũng như điều trị kịp thời. Tuy nhiên, nếu bệnh kéo dài hoặc không được xử lý đúng cách, một số trường hợp có thể ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp, tim mạch và sức khỏe tổng thể. Vì vậy, người bệnh cần hiểu rõ các biến chứng có thể gặp và chủ động thực hiện những biện pháp phòng ngừa, theo dõi cần thiết.

Biến chứng viêm tuyến giáp nguy hiểm:

• Suy giáp vĩnh viễn: Tổn thương tuyến giáp kéo dài có thể khiến cơ quan này mất khả năng sản xuất đủ hormone. Lúc này, người bệnh cần phải dùng hormone tuyến giáp thay thế lâu dài theo chỉ định bác sĩ.

• Cơn bão giáp: Là biến chứng cấp tính nguy hiểm, có thể đe doạ đến tính mạng. Triệu chứng gồm sốt trên 40°C, tim đập rất nhanh, suy tim, kích động, lú lẫn hoặc mê sảng và cần được cấp cứu kịp thời.

• Rối loạn tim mạch: Hormone tuyến giáp thay đổi bất thường có thể gây hồi hộp, tim đập nhanh, rối loạn nhịp hoặc suy tim.

• Ảnh hưởng thần kinh, tâm lý và sinh sản: Mất cân bằng hormone kéo dài cũng gây mệt mỏi, lo âu, trầm cảm, suy giảm trí nhớ và ảnh hưởng đến khả năng mang thai hoặc sức khỏe thai kỳ.

Cách phòng ngừa viêm tuyến giáp:

• Bổ sung i-ốt hợp lý: Duy trì lượng i-ốt cần thiết thông qua chế độ ăn uống, tránh tự ý bổ sung quá nhiều hoặc hạn chế i-ốt khi chưa có chỉ định.

• Duy trì lối sống lành mạnh: Ăn uống cân bằng, bổ sung rau xanh và trái cây, tập thể dục thường xuyên, ngủ đủ giấc và giữ sức khỏe tốt để giảm nguy cơ nhiễm trùng.

• Tiêm vắc-xin đầy đủ: Chủ động tiêm phòng các bệnh truyền nhiễm theo khuyến cáo giúp hạn chế nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng có liên quan đến viêm tuyến giáp.

• Khám tuyến giáp định kỳ: Người có nguy cơ cao hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp nên kiểm tra chức năng tuyến giáp 3 – 6 tháng/lần, với người khoẻ mạnh nên kiểm tra 1 năm/lần.

Viêm tuyến giáp có thể diễn biến nhẹ và tự hồi phục, nhưng một số trường hợp có nguy cơ gây suy giáp hoặc các biến chứng khác. Vì vậy, người bệnh không nên chủ quan khi thấy xuất hiện dấu hiệu đau cổ, sưng tuyến giáp, tim đập nhanh, mệt mỏi hoặc thay đổi cân nặng bất thường. Khám và kiểm tra chức năng tuyến giáp giúp xác định tình trạng bệnh và lựa chọn cách điều trị phù hợp. Tuân thủ phác đồ và tái khám đúng lịch là yếu tố quan trọng để kiểm soát bệnh lâu dài.