Cường cận giáp có nguy hiểm không? Nguyên nhân và cách phòng ngừa

Cường cận giáp xảy ra khi tuyến cận giáp tiết quá nhiều PTH so với nhu cầu của cơ thể. Hormone này có vai trò duy trì nồng độ canxi trong máu, vì vậy tình trạng tăng PTH kéo dài sẽ dẫn đến tăng canxi máu và gây nhiều rối loạn chuyển hóa. Nhận diện đúng nguyên nhân và mức độ rối loạn giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp cho từng người bệnh.

1. Cường cận giáp là gì? Có những dạng nào?

Cường cận giáp là tình trạng các tuyến cận giáp hoạt động quá mức và sản xuất quá nhiều hormone PTH (Parathyroid Hormone). Hormone này có vai trò điều hòa lượng canxi trong cơ thể. Khi PTH được tiết ra quá nhiều, quá trình cân bằng canxi bị rối loạn, có thể làm tăng nồng độ canxi trong máu và ảnh hưởng đến xương, thận cùng nhiều cơ quan khác.

Dựa trên nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh, cường cận giáp được chia thành 3 dạng chính: nguyên phát, thứ phát và tam phát (đệ tam). Cụ thể:

Cường cận giáp nguyên phát: Bắt nguồn từ chính tuyến cận giáp. Các tuyến này có thể bị u lành tính, tăng sản hoặc hiếm gặp hơn là ung thư, khiến PTH được tiết ra quá mức mà không phụ thuộc vào nhu cầu canxi của cơ thể.
Cường cận giáp thứ phát: Xảy ra do một bệnh lý hoặc tình trạng khác khiến lượng canxi trong máu giảm, chẳng hạn thiếu vitamin D nghiêm trọng hoặc bệnh thận mạn tính. Khi đó, tuyến cận giáp phải tăng tiết PTH để duy trì cân bằng canxi.
Cường cận giáp tam phát (đệ tam): Phát triển sau một thời gian dài bị cường cận giáp thứ phát. Lúc này, các tuyến cận giáp dần hoạt động tự chủ và tiếp tục tiết nhiều PTH, ngay cả khi nồng độ canxi trong máu đã trở về bình thường hoặc tăng cao.

*Cường cận giáp là tình trạng các tuyến cận giáp hoạt động quá mức và sản xuất quá nhiều hormone PTH*

2. Nguyên nhân gây ra bệnh cường cận giáp là gì?

Tuỳ từng thể bệnh mà nguyên nhân cường cận giáp sẽ có sự khác biệt. Nhìn chung, tình trạng này có thể bắt nguồn từ bất thường tại tuyến cận giáp hoặc do những bệnh lý khác khiến cơ thể phải kích thích tuyến cận giáp hoạt động nhiều hơn.

Cường cận giáp nguyên phát: Nguyên nhân thường là u tuyến cận giáp lành tính (adenoma), chiếm phần lớn trường hợp. Ngoài ra, bệnh có thể liên quan đến tăng sản từ hai hoặc nhiều tuyến cận giáp. Hiếm gặp hơn là ung thư tuyến cận giáp, khiến tuyến tiết quá nhiều hormone PTH.
Cường cận giáp thứ phát: Xảy ra khi cơ thể bị thiếu canxi hoặc vitamin D kéo dài, làm nồng độ canxi trong máu giảm và kích thích tuyến cận giáp tăng tiết PTH. Bệnh thận mạn tính cũng là nguyên nhân thường gặp vì thận suy giảm khả năng đào thải phosphate và chuyển vitamin D thành dạng hoạt động, từ đó ảnh hưởng đến cân bằng canxi.
Cường cận giáp tam phát (đệ tam): Thể bệnh này xuất hiện sau khi cường cận giáp thứ phát kéo dài, đặc biệt ở người bị suy thận mạn nặng.

3. Triệu chứng cường cận giáp và dấu hiệu nhận biết

Cường cận giáp ở giai đoạn dấu diễn tiến khá âm thầm nên nhiều người gần như không nhận thấy bất thường của cơ thể. Khi hormone PTH tăng kéo dài, làm rối loạn cân bằng canxi, các triệu chứng ở xương, thận, tiêu hóa và thần kinh mới rõ ràng hơn. Một số dấu hiệu cường cận giáp thường gặp gồm:

Xương khớp: Người bệnh bị đau nhức xương, giảm mật độ xương, loãng xương hoặc dễ gãy xương. Nguyên nhân là do lượng canxi trong xương bị huy động quá mức vào máu.
Thận và đường tiết niệu: Tình trạng tăng canxi máu khiến người bệnh cảm thấy khát nước, đi tiểu nhiều lần và làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận.
Tiêu hoá: Một số trường hợp xuất hiện chán ăn, buồn nôn, táo bón hoặc đau bụng kéo dài.
Thần kinh và tâm trạng: Người mắc cường cận giáp thường xuyên thấy mệt mỏi, yếu cơ, giảm khả năng tập trung hoặc ghi nhớ. Một số khác còn dễ cáu gắt, lo âu hoặc có biểu hiện trầm cảm.
Tim mạch: Nồng độ canxi trong máu tăng cao có thể liên quan đến tăng huyết áp, cảm giác hồi hộp hoặc rối loạn nhịp tim.

*Triệu chứng điển hình của bệnh cường cận giáp*

4. Chẩn đoán và điều trị cường cận giáp như thế nào?

Để chẩn đoán cường cận giáp, bác sĩ sẽ thực hiện xét nghiệm máu để kiểm tra nồng độ canxi và hormone PTH, đồng thời có thể đánh giá thêm phospho, creatinin và canxi niệu 24 giờ. Siêu âm cổ, xạ hình tuyến cận giáp hoặc CT/MRI được chỉ định khi cần xác định vị trí tuyến bất thường. Ngoài ra, phương pháp đo mật độ xương DXA cũng được cân nhắc để đánh giá tình trạng mất xương hoặc loãng xương.

Sau chẩn đoán và xác định được nguyên nhân, điều trị cường cận giáp sẽ có những phương pháp tương ứng từng dạng bệnh như sau:

Cường cận giáp nguyên phát: Phẫu thuật loại bỏ tuyến cận giáp bị tổn thương hoặc u tuyến là phương pháp điều trị chính. Nếu chưa thể phẫu thuật, bác sĩ có thể chỉ định thuốc như cinacalcet để kiểm soát canxi máu hoặc bisphosphonate để hạn chế mất xương.
Cường cận giáp thứ phát: Cần điều trị nguyên nhân gây bệnh, chẳng hạn kiểm soát bệnh thận mạn, điều chỉnh lượng phospho trong chế độ ăn và sử dụng canxi hoặc vitamin D theo chỉ định.
Cường cận giáp tam phát: Điều trị tùy thuộc vào mức độ tăng PTH và canxi máu. Trường hợp tuyến cận giáp đã hoạt động tự chủ và gây rối loạn rõ rệt có thể cần phẫu thuật; thuốc kiểm soát PTH hoặc canxi cũng có thể được sử dụng.

5. Chế độ ăn cường cận giáp và cách phòng ngừa

Chế độ ăn và lối sống giúp hỗ trợ kiểm soát tình trạng rối loạn canxi ở người bị cường cận giáp. Tuy nhiên, người bệnh cần điều chỉnh chế độ ăn dựa trên nồng độ canxi máu, nguyên nhân gây bệnh và hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo an toàn cũng như cung cấp đầy đủ dinh dưỡng.

Chế độ ăn cường cận giáp chất lượng:

Uống đủ nước: Người bệnh nên uống khoảng 2 – 2.5 lít nước mỗi ngày nếu không có chống chỉ định, giúp tăng lượng nước tiểu và giảm nguy cơ hình thành sỏi thận.
Hạn chế canxi: Tránh các thực phẩm quá giàu canxi (như sữa nguyên kem, phô mai, sữa chua hoặc các loại thực phẩm bổ sung canxi) theo chỉ định của bác sĩ.
Duy trì vận động: Tránh nằm hoặc ngồi bất động quá lâu vì việc bất động có thể làm trầm trọng thêm tình trạng mất xương và tăng canxi máu.
Tránh thuốc làm tăng canxi: Không tự ý dùng các loại thuốc lợi tiểu như thiazide hoặc vitamin D liều cao khi chưa có ý kiến của bác sĩ nội tiết.

Người bệnh cường cận giáp nên uống khoảng 2 - 2.5 lít nước mỗi ngày nếu không có chống chỉ định — *Người bệnh cường cận giáp nên uống khoảng 2 – 2.5 lít nước mỗi ngày nếu không có chống chỉ định*

Phòng ngừa cường cận giáp:

Bổ sung đầy đủ vitamin D và canxi đúng liều lượng: Chế độ ăn cần cung cấp lượng canxi và vitamin D phù hợp với nhu cầu cơ thể, tránh tình trạng thiếu hụt kéo dài.
Kiểm soát tốt bệnh thận mạn: Người mắc bệnh thận mạn cần điều trị và theo dõi định kỳ để hạn chế rối loạn chuyển hóa canxi, phospho và vitamin D, từ đó giảm nguy cơ cường cận giáp thứ phát.
Khám sức khỏe định kỳ: Xét nghiệm máu kiểm tra nồng độ canxi và PTH, giúp phát hiện sớm các rối loạn tuyến nội tiết từ giai đoạn nhẹ.

Cường cận giáp liên quan trực tiếp đến sự rối loạn hormone PTH và cân bằng canxi trong cơ thể. Bệnh có nhiều thể với nguyên nhân và hướng điều trị khác nhau, vì vậy người bệnh không nên tự chẩn đoán hoặc điều chỉnh thuốc, chế độ bổ sung canxi, vitamin D. Thăm khám và xét nghiệm tại địa chỉ uy tín để bác sĩ xác định chính xác tình trạng tuyến cận giáp, từ đó lựa chọn phương pháp điều trị thích hợp sẽ giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài.