Bị tiểu đường có nguy hiểm không?

Chào bạn Lê Hoàng Nam và quý độc giả đang quan tâm đến những ảnh hưởng của bệnh tiểu đường!

Bị tiểu đường có nguy hiểm không? Câu trả lời là có thể nguy hiểm, đặc biệt khi đường huyết tăng cao kéo dài, biến động thất thường hoặc bệnh không được theo dõi và điều trị đúng. Tuy nhiên, chẩn đoán tiểu đường không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ gặp biến chứng. Nhiều người bệnh vẫn có thể làm việc, sinh hoạt và duy trì chất lượng cuộc sống tốt nhờ kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu và các yếu tố nguy cơ khác.

Với trường hợp của bạn đang theo dõi đường huyết, điều quan trọng không chỉ là một chỉ số đo được trong ngày mà còn là xu hướng đường huyết trong nhiều tháng, loại tiểu đường đang mắc và tình trạng tim, thận, mắt, thần kinh. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), đường huyết cao lâu ngày có thể gây tổn thương nhiều cơ quan nhưng việc duy trì đường huyết trong phạm vi mục tiêu có thể giúp phòng ngừa hoặc trì hoãn biến chứng.

Vì sao tiểu đường có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan?

Tiểu đường, còn gọi là đái tháo đường, xảy ra khi cơ thể không tạo đủ insulin hoặc không sử dụng insulin hiệu quả, làm glucose tích tụ trong máu. Insulin là hormone giúp đường từ máu đi vào tế bào để sử dụng làm năng lượng. Nếu tình trạng tăng đường huyết kéo dài, thành mạch máu nhỏ và mạch máu lớn có thể chịu những thay đổi bất lợi, đồng thời dây thần kinh và các mô cũng bị ảnh hưởng.

Bệnh có thể tiến triển âm thầm. Một người vẫn ăn ngủ bình thường, không đau và ít khát nước nhưng các chỉ số đường huyết, huyết áp hoặc chức năng thận đã bắt đầu thay đổi. Vì vậy, không thể kết luận bệnh nhẹ chỉ vì hiện tại chưa có biểu hiện khó chịu.

Cần phân biệt nguy cơ lâu dài với tình huống cấp tính. Biến chứng mạn tính thường xuất hiện sau thời gian tích lũy tổn thương; trong khi tăng hoặc hạ đường huyết nghiêm trọng có thể cần can thiệp ngay. Cách phòng ngừa và nhận biết từng nhóm không hoàn toàn giống nhau.

Những biến chứng mạn tính quan trọng của bệnh tiểu đường

Theo CDC, các cơ quan có thể bị ảnh hưởng bao gồm tim, não, mắt, thận, thần kinh và bàn chân. Mức độ nguy cơ phụ thuộc vào nhiều yếu tố chứ không chỉ riêng lượng glucose trong máu.

• Tim và mạch máu: Người bệnh có nguy cơ cao hơn đối với bệnh động mạch vành, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và bệnh động mạch ngoại biên. Huyết áp cao, hút thuốc và rối loạn mỡ máu có thể làm nguy cơ tăng thêm.
• Thận: Tăng đường huyết kéo dài có thể làm tổn thương hệ thống lọc tại thận. Ban đầu, người bệnh thường không có biểu hiện rõ; xét nghiệm albumin niệu và đánh giá chức năng thận giúp phát hiện thay đổi sớm.
• Mắt: Bệnh võng mạc tiểu đường hình thành khi mạch máu nhỏ ở võng mạc bị ảnh hưởng. Nếu không phát hiện và điều trị kịp thời, thị lực có thể suy giảm.
• Dây thần kinh: Tổn thương thần kinh ngoại biên có thể gây tê, châm chích, bỏng rát hoặc giảm cảm giác ở bàn chân. Một số người còn có biểu hiện rối loạn thần kinh tự chủ.
• Bàn chân: Khi giảm cảm giác kết hợp với lưu thông máu kém, vết xước nhỏ có thể khó nhận biết và lâu lành, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, loét.
• Sức khỏe răng miệng và sinh hoạt: Người mắc tiểu đường có thể dễ gặp bệnh nha chu, nhiễm trùng hoặc một số vấn đề sức khỏe tình dục nếu bệnh kiểm soát kém.

Không phải người mắc tiểu đường nào cũng gặp tất cả những vấn đề trên. Việc phát hiện sớm và kiểm soát các yếu tố nguy cơ giúp thay đổi đáng kể diễn biến bệnh.

Tăng đường huyết cấp tính nguy hiểm trong trường hợp nào?

Đường huyết tăng tạm thời sau bữa ăn không đồng nghĩa với cấp cứu. Tuy nhiên, khi mức đường tăng rất cao đi kèm mất nước, bệnh cấp tính hoặc thiếu insulin, người bệnh có thể gặp biến chứng chuyển hóa nguy hiểm. Nhiễm toan ceton do tiểu đường xảy ra khi cơ thể thiếu insulin nghiêm trọng, dẫn đến tăng sản xuất ceton và gây nhiễm toan. Tình trạng này thường gặp ở tiểu đường type 1 nhưng cũng có thể xuất hiện ở type 2 trong một số hoàn cảnh.

Một tình huống khác là trạng thái tăng áp lực thẩm thấu do tăng đường huyết, thường đi kèm mất nước nặng và rối loạn tri giác. Những biến chứng này không thể giải quyết chỉ bằng việc uống thêm nước hoặc nghỉ ngơi ở nhà.

Các dấu hiệu cần được đánh giá cấp cứu bao gồm:

• Khát nhiều bất thường, tiểu nhiều kèm mệt lả hoặc mất nước rõ.
• Nôn liên tục, đau bụng, không ăn uống được.
• Thở nhanh, thở sâu khác thường hoặc hơi thở có mùi trái cây.
• Lú lẫn, ngủ gà, ngất hoặc giảm tỉnh táo.
• Đường huyết tăng rất cao kèm triệu chứng hoặc ceton tăng theo hướng dẫn theo dõi của bác sĩ.

Nếu đang dùng thuốc thuộc nhóm ức chế SGLT2, nhiễm toan ceton đôi khi vẫn có thể xảy ra khi đường huyết không quá cao. Vì vậy, khi có triệu chứng nghi ngờ, không nên chỉ dựa vào một con số glucose để tự loại trừ nguy hiểm.

Hạ đường huyết có phải là biến chứng của quá trình điều trị?

Có. Hạ đường huyết là một nguy cơ quan trọng, nhất là với người dùng insulin hoặc thuốc làm tăng tiết insulin. Biểu hiện có thể gồm run tay, vã mồ hôi, hồi hộp, đói cồn cào, đau đầu, choáng váng hoặc khó tập trung. Hạ đường huyết nặng có thể gây co giật hoặc bất tỉnh.

Theo hướng dẫn của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), đường huyết dưới 70 mg/dL (3,9 mmol/L) là ngưỡng cảnh báo thường dùng ở người đang điều trị tiểu đường. Với người còn tỉnh và nuốt an toàn, việc dùng carbohydrate hấp thu nhanh rồi kiểm tra lại đường huyết theo kế hoạch đã được hướng dẫn có thể giúp khắc phục tình trạng nhẹ. Nếu người bệnh bất tỉnh hoặc không thể nuốt an toàn, không cho ăn uống qua miệng và cần gọi cấp cứu.

Để giảm nguy cơ, bạn không nên tự ý bỏ bữa, uống thuốc nhiều hơn chỉ định hoặc tập luyện quá sức khi chưa có phương án theo dõi. Hãy trao đổi với bác sĩ nếu từng bị hạ đường huyết về đêm, khi lái xe hoặc sau vận động.

Chỉ số nào cho biết bệnh đang được kiểm soát tốt?

Đường huyết đo tại nhà giúp thấy thay đổi tại từng thời điểm, trong khi HbA1c phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng hai đến ba tháng. Hai loại thông tin bổ sung cho nhau, không nên chỉ dựa vào một chỉ số để đánh giá toàn bộ tình trạng bệnh.

Theo bộ Tiêu chuẩn chăm sóc bệnh tiểu đường năm 2026 của ADA, mục tiêu HbA1c dưới 7% phù hợp với nhiều người trưởng thành không mang thai, nhưng mục tiêu phải được cá nhân hóa. Người lớn tuổi, người có bệnh nền phức tạp hoặc dễ hạ đường huyết có thể cần mục tiêu khác. Một số người khỏe mạnh và kiểm soát bệnh an toàn có thể được cân nhắc mục tiêu chặt chẽ hơn.

Bác sĩ còn đánh giá:

• Huyết áp và mỡ máu, bởi đây là những yếu tố quan trọng của nguy cơ tim mạch.
• Chức năng thận qua creatinine, mức lọc cầu thận ước tính và albumin niệu.
• Sức khỏe mắt thông qua khám đáy mắt theo lịch phù hợp.
• Cảm giác bảo vệ bàn chân, tình trạng da và mạch máu ngoại biên.
• Tiền sử hút thuốc, hoạt động thể chất, giấc ngủ và thuốc đang dùng.

Người có HbA1c đạt mục tiêu vẫn cần tiếp tục tầm soát biến chứng bởi đường huyết không phải yếu tố nguy cơ duy nhất.

Làm gì hằng ngày để giảm nguy cơ biến chứng?

Một kế hoạch chăm sóc bền vững thường hiệu quả hơn những thay đổi cực đoan trong vài ngày. Bạn có thể bắt đầu bằng cách ghi nhận lịch ăn, vận động và kết quả đo đường huyết để tìm các yếu tố khiến chỉ số tăng hoặc giảm bất thường.

Về dinh dưỡng, nên ăn đủ nhóm chất, ưu tiên rau, thực phẩm giàu chất xơ, đạm phù hợp và kiểm soát lượng tinh bột trong bữa. Hạn chế đồ uống có đường, đồng thời không tự ý cắt hoàn toàn tinh bột hoặc nhịn ăn kéo dài. Cách chia khẩu phần nên căn cứ vào tình trạng sức khỏe, thuốc và thời gian làm việc.

Về vận động, đi bộ, đạp xe hoặc các bài tập sức bền vừa sức có thể cải thiện độ nhạy insulin và sức khỏe tim mạch. Người có bệnh tim, biến chứng mắt nặng, tổn thương thần kinh hoặc loét bàn chân cần hỏi bác sĩ trước khi chọn bài tập.

Các việc thường bị bỏ quên cũng rất quan trọng:

• Dùng thuốc đúng đơn, không tự thay đổi liều khi thấy chỉ số tạm thời tốt.
• Kiểm tra bàn chân hằng ngày, mang giày vừa chân và không đi chân trần nếu đã giảm cảm giác.
• Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia theo tư vấn y khoa.
• Khám mắt, kiểm tra thận và tái khám đúng hẹn, kể cả khi không có triệu chứng.
• Mang theo danh sách thuốc và hỏi bác sĩ về kế hoạch điều chỉnh điều trị khi bị sốt, nôn hoặc ăn uống kém.

Khi nào bạn cần đến bệnh viện thay vì tiếp tục theo dõi tại nhà?

Với bạn Lê Hoàng Nam, nếu đang theo dõi vì vừa phát hiện đường huyết tăng, trước tiên cần xác định có thực sự mắc tiểu đường hay chỉ ở giai đoạn tiền tiểu đường. Theo ADA 2026, HbA1c từ 6,5% hoặc glucose huyết tương lúc đói từ 126 mg/dL (7,0 mmol/L) là những tiêu chí có thể dùng để chẩn đoán ở người không mang thai; khi không có biểu hiện tăng đường huyết rõ rệt thường cần xét nghiệm xác nhận.

Bạn nên đặt lịch khám sớm nếu đường huyết nhiều lần vượt mục tiêu được hướng dẫn, khát hoặc tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân, nhìn mờ, tê chân tay hay có vết thương lâu lành. Đau ngực, yếu liệt đột ngột, khó thở nặng, rối loạn ý thức hoặc những dấu hiệu cấp tính đã nêu cần được đánh giá cấp cứu, không chờ lịch khám thông thường.

Khi đi khám, hãy mang kết quả xét nghiệm, nhật ký đo đường huyết và toàn bộ thuốc đang sử dụng. Bác sĩ sẽ xác định mục tiêu điều trị, hướng dẫn thời điểm theo dõi và kiểm tra các cơ quan có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Tóm lại, bị tiểu đường có thể nguy hiểm nếu không được kiểm soát nhưng phần lớn biến chứng không phải là điều chắc chắn sẽ xảy ra. Điều trị đúng, theo dõi đường huyết cùng huyết áp, mỡ máu và tầm soát biến chứng giúp người bệnh chủ động bảo vệ sức khỏe lâu dài. Bạn có thể đăng ký thăm khám chuyên khoa Nội tiết tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI qua App TCI Hospital: app.thucuc.vn để được tư vấn phù hợp với kết quả xét nghiệm và tình trạng cụ thể.