Khám tiểu đường cần xét nghiệm gì để chẩn đoán chính xác?

Khi nghi ngờ mắc bệnh hoặc kiểm tra định kỳ, nhiều người băn khoăn khám tiểu đường cần xét nghiệm gì để cho kết quả tin cậy. Để xác định bệnh lý chuyển hóa này, bác sĩ thường chỉ định các chỉ số đánh giá glucose máu, nổi bật là đo đường huyết lúc đói, nghiệm pháp đường huyết và chỉ số HbA1c. Tùy theo bệnh cảnh cụ thể, các xét nghiệm bổ trợ về thận, mỡ máu và tim mạch cũng được thực hiện nhằm tầm soát biến chứng sớm.

Các xét nghiệm chẩn đoán tiểu đường cốt lõi hiện nay

Để xác định một người có mắc bệnh hay không, y học hiện đại dựa vào bộ tiêu chuẩn đánh giá nồng độ đường trong máu. Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), quá trình xét nghiệm chẩn đoán tiểu đường bao gồm 4 kỹ thuật xét nghiệm chuẩn sau đây:

1. Xét nghiệm đường huyết lúc đói (FPG)

Phương pháp này đo lượng đường huyết sau khi người bệnh đã nhịn ăn ít nhất 8 tiếng (thường qua đêm). Kết quả phản ánh khả năng điều hòa đường huyết cơ bản của gan và tụy:

• Bình thường: Dưới 100 mg/dL (5.6 mmol/L).

• Tiền đái tháo đường: Từ 100 đến 125 mg/dL (5.6 đến 6.9 mmol/L).

• Đái tháo đường: Từ 126 mg/dL (7.0 mmol/L) trở lên qua 2 lần đo ở hai thời điểm khác nhau.

Xét nghiệm đường huyết lúc đói có ưu điểm là chi phí hợp lý, dễ thực hiện nhưng giá trị có thể dao động nếu bạn bị stress hoặc mất ngủ vào đêm hôm trước.

2. Định lượng chỉ số HbA1c

Chỉ số này phản ánh tỷ lệ hemoglobin gắn kết với glucose, thể hiện mức đường huyết trung bình trong khoảng 2–3 tháng vừa qua. Ưu điểm lớn nhất của HbA1c là người bệnh không cần nhịn đói trước khi lấy máu:

• Bình thường: Dưới 5.7%.

• Nguy cơ cao (tiền đái tháo đường): 5.7% đến 6.4%.

• Đái tháo đường: Từ 6.5% trở lên (cần được thực hiện tại phòng xét nghiệm chuẩn hóa theo tiêu chuẩn NGSP).

Tuy nhiên, HbA1c có thể bị sai lệch ở những người mắc bệnh huyết sắc tố, thiếu máu tán huyết hoặc phụ nữ đang mang thai.

3. Nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống (OGTT)

Người bệnh được đo đường huyết lúc đói, sau đó uống một lượng dung dịch chứa 75g glucose khan pha trong nước. Máu sẽ được lấy lại sau 2 giờ để đánh giá tốc độ chuyển hóa:

• Bình thường: Dưới 140 mg/dL (7.8 mmol/L).

• Rối loạn dung nạp glucose: 140 đến 199 mg/dL (7.8 đến 11.0 mmol/L).

• Đái tháo đường: Từ 200 mg/dL (11.1 mmol/L) trở lên.

Đây là phương pháp có độ nhạy rất cao, thường được dùng để xác định các ca bệnh khó hoặc tầm soát xét nghiệm tiểu đường thai kỳ ở tuần thứ 24–28.

4. Xét nghiệm glucose huyết tương ngẫu nhiên

Được thực hiện tại bất kỳ thời điểm nào trong ngày mà không phụ thuộc vào bữa ăn. Chỉ số này có giá trị xác định bệnh khi kết quả đạt từ 200 mg/dL (11.1 mmol/L) trở lên, đồng thời người bệnh phải xuất hiện các triệu chứng lâm sàng kinh điển của hội chứng tăng glucose huyết như ăn nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều và sụt cân nhanh.

Các xét nghiệm đánh giá biến chứng và bệnh kèm theo

Bên cạnh việc chẩn đoán tình trạng đái tháo đường type 2 hoặc type 1, bác sĩ thường chỉ định thêm các xét nghiệm toàn diện nhằm phát hiện tổn thương cơ quan đích:

• Định lượng microalbumin niệu: Giúp nhận diện sớm tổn thương cầu thận do tổn thương hệ thống biến chứng vi mạch, ngay cả khi xét nghiệm nước tiểu thông thường chưa phát hiện ra protein.

• Bilan lipid máu: Đánh giá nồng độ cholesterol toàn phần, triglyceride, LDL-c và HDL-c, bởi rối loạn chuyển hóa chất béo thường song hành với tiểu đường và làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch.

• Xét nghiệm chức năng gan, thận: Kiểm tra nồng độ men gan (AST, ALT) và creatinine huyết thanh để đánh giá mức lọc cầu thận trước khi bác sĩ lựa chọn loại thuốc điều trị phù hợp.

• Tổng phân tích nước tiểu: Đánh giá sự hiện diện của glucose, thể ceton hoặc tế bào bạch cầu cảnh báo nhiễm trùng tiết niệu tiềm ẩn.

Những lưu ý quan trọng trước khi đi xét nghiệm

Kết quả đường huyết có thể bị sai lệch nếu quy trình chuẩn bị không chuẩn xác. Để buổi kiểm tra đạt độ tin cậy cao, bạn cần chú ý:

• Nhịn ăn từ 8 đến 10 tiếng nếu có chỉ định đo đường huyết đói hoặc làm nghiệm pháp dung nạp glucose. Trong thời gian này, bạn vẫn được phép uống nước lọc với lượng vừa phải.

• Giữ chế độ ăn ổn định khoảng 3 ngày trước khi làm nghiệm pháp dung nạp đường, không nên ăn kiêng quá mức hay nạp quá nhiều đồ ngọt đột ngột.

• Tránh sử dụng rượu bia, cà phê, thuốc lá và không tập thể dục với cường độ nặng ngay trước buổi lấy máu.

• Thông báo với bác sĩ về các loại thuốc đang sử dụng (như corticoid, thuốc lợi tiểu) vì chúng có thể làm tăng tạm thời nồng độ đường trong máu.

• Về mặt kinh tế, chi phí xét nghiệm tiểu đường cơ bản thường khá vừa phải, nhưng mức giá tổng thể sẽ thay đổi tùy thuộc vào số lượng xét nghiệm chuyên sâu và tầm soát biến chứng đi kèm.

Khi nào bạn nên chủ động đi kiểm tra đường huyết?

Bệnh tiểu đường thường tiến triển âm thầm mà không gây đau đớn trong giai đoạn đầu. Việc tầm soát sớm là cần thiết nếu bạn nhận thấy cơ thể có các dấu hiệu bất thường:

• Thường xuyên khát nước dữ dội, khô miệng dù đã uống nhiều nước.

• Đi tiểu liên tục, đặc biệt là phải thức dậy nhiều lần vào ban đêm.

• Sụt cân nhanh chóng mà không rõ nguyên nhân dù khẩu phần ăn vẫn bình thường hoặc tăng lên.

• Vết thương ngoài da lâu lành, thường xuyên bị viêm da tái phát hoặc thị lực suy giảm, nhìn mờ.

• Nhóm đối tượng có yếu tố nguy cơ cao: người trên 35 tuổi, thừa cân béo phì, ít vận động thể lực, có người thân trực hệ mắc tiểu đường hoặc từng bị tiểu đường thai kỳ.

Khi các biểu hiện bất thường xuất hiện hoặc bạn thuộc nhóm nguy cơ cao, việc thăm khám trực tiếp giúp bác sĩ đo lường chính xác các chỉ số, xác định giai đoạn bệnh và xây dựng kế hoạch can thiệp dinh dưỡng hay dùng thuốc kịp thời. Để chủ động sắp xếp thời gian khám và tránh phải chờ đợi lâu, bạn có thể lựa chọn khung giờ phù hợp bằng cách đặt lịch trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn.

Nắm rõ khám tiểu đường cần xét nghiệm gì sẽ giúp bạn chuẩn bị chu đáo về cả tâm lý và thể trạng trước khi lấy mẫu máu. Chẩn đoán đái tháo đường không thể chỉ dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ tại nhà mà cần sự phân tích cẩn trọng của bác sĩ dựa trên đường huyết đói, HbA1c và các yếu tố nguy cơ tim mạch kèm theo. Việc phát hiện sớm ngay từ giai đoạn tiền đái tháo đường mang lại cơ hội lớn để phục hồi chức năng chuyển hóa thông qua điều chỉnh lối sống, từ đó ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe lâu dài.