Sốt phát ban ở trẻ em có nguy hiểm không và khi nào cần đi khám?

Chào bạn,

Sốt phát ban ở trẻ em thường là bệnh lành tính do virus gây ra, phổ biến nhất là virus human herpesvirus 6 (HHV-6) hoặc HHV-7. Bệnh thường xuất hiện ở trẻ từ 6 tháng đến 2 tuổi, với đặc trưng là sốt cao đột ngột trong 3–5 ngày, sau đó sốt lui và phát ban đỏ xuất hiện. Trong đa số trường hợp, sốt phát ban không nguy hiểm và tự khỏi mà không để lại di chứng.

Tuy nhiên, một số dấu hiệu đi kèm có thể cảnh báo tình trạng nghiêm trọng hơn — và tôi sẽ giúp bạn nhận biết rõ ràng qua các phần dưới đây.

Nguyên nhân gây sốt phát ban ở trẻ em

Sốt phát ban (còn gọi là roseola infantum hoặc sốt cấp tính có phát ban) chủ yếu do virus, cụ thể:

– Human herpesvirus 6 (HHV-6): chiếm hơn 90% các ca điển hình.
– Human herpesvirus 7 (HHV-7): ít gặp hơn, nhưng cũng gây triệu chứng tương tự.
– Virus lây qua dịch tiết đường hô hấp (nước bọt, hắt hơi, tiếp xúc gần), nên dễ bùng phát trong môi trường tập trung trẻ nhỏ như nhà trẻ.
– Trẻ chưa từng mắc bệnh sẽ dễ nhiễm khi tiếp xúc lần đầu — và sau đó thường có miễn dịch bền vững.

Đây không phải là bệnh dị ứng hay do thời tiết, dù nhiều phụ huynh nhầm lẫn vì ban đỏ xuất hiện sau sốt.

Dấu hiệu nhận biết sốt phát ban điển hình

Triệu chứng thường diễn ra theo trình tự rõ rệt:

– Giai đoạn 1 – Sốt cao: Trẻ sốt 39–40°C trong 3–5 ngày, thường không kèm ho, sổ mũi hay tiêu chảy. Bé có thể mệt, quấy, bỏ ăn, đôi khi co giật do sốt cao (gọi là co giật sốt đơn thuần).
– Giai đoạn 2 – Phát ban: Khi sốt tự dứt, ban đỏ nhỏ, phẳng hoặc hơi nổi, không ngứa, xuất hiện đầu tiên ở thân mình rồi lan ra cổ, tay, mặt. Ban tồn tại 1–2 ngày rồi mờ dần không để lại vết thâm.
– Trẻ thường hết mệt và vui chơi trở lại ngay khi ban nổi lên — đây là điểm khác biệt lớn so với các bệnh nhiễm trùng nặng.

Trong phòng khám, tôi thường thấy phụ huynh hoảng hốt khi con “sốt mấy ngày không rõ nguyên nhân”, nhưng thở phào nhẹ nhõm khi biết đó là sốt phát ban – vì bản chất lành tính của nó.

Khi nào sốt phát ban ở trẻ cần đi khám ngay?

Dù đa số trường hợp nhẹ, bạn nên đưa trẻ đi khám nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

– Sốt kéo dài trên 5 ngày hoặc tái sốt sau khi đã hết.
– Ban đỏ sưng, đau, có mủ hoặc để lại vết thâm — có thể là nhiễm trùng da thứ phát hoặc bệnh khác (sởi, rubella, tay-chân-miệng).
– Co giật, li bì, nôn liên tục, khó thở — dấu hiệu tổn thương thần kinh hoặc nhiễm trùng nặng.
– Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt — luôn cần đánh giá y khoa khẩn trương.
– Không uống được nước, tiểu ít, khô môi — cảnh báo mất nước.

Lưu ý: Co giật do sốt (thường xảy ra ở ngày 1–2 của cơn sốt) tuy đáng sợ nhưng thường lành tính nếu chỉ xảy ra một lần, ngắn (<5 phút), và trẻ tỉnh lại nhanh. Tuy nhiên, vẫn nên cho bé đi khám để loại trừ nguyên nhân thần kinh thực thể.

Cách chăm sóc và phòng ngừa sốt phát ban tại nhà

Hiện không có thuốc đặc trị cho sốt phát ban — điều trị chủ yếu là hỗ trợ và theo dõi:

– Hạ sốt đúng cách: Dùng paracetamol theo cân nặng (10–15 mg/kg/lần, cách 4–6 giờ), không dùng aspirin.
– Bù đủ nước: Cho trẻ bú mẹ, uống oresol hoặc nước trái cây loãng để tránh mất nước.
– Không kiêng tắm: Tắm nước ấm giúp hạ nhiệt và làm sạch da, tránh nhiễm trùng.
– Theo dõi sát: Ghi nhật ký sốt, ban, ăn uống, tiểu tiện để báo bác sĩ nếu cần.
– Cách ly nhẹ: Tránh cho trẻ tiếp xúc với trẻ sơ sinh hoặc người suy giảm miễn dịch trong giai đoạn sốt.

Về phòng ngừa: Hiện chưa có vắc xin cho HHV-6/7. Tuy nhiên, việc giữ vệ sinh tay, không dùng chung vật dụng cá nhân và tăng cường miễn dịch tự nhiên (qua dinh dưỡng, ngủ đủ) giúp giảm nguy cơ lây nhiễm.

Sốt phát ban ở trẻ em thường là bệnh virus lành tính, tự giới hạn và không để lại di chứng. Tuy nhiên, chẩn đoán phân biệt rất quan trọng — vì nhiều bệnh nguy hiểm (sởi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết) cũng bắt đầu bằng sốt và phát ban. Nếu bạn thấy trẻ li bì, sốt quá 3 ngày không rõ nguyên nhân, hoặc ban kèm sưng đau, đừng chần chừ — hãy đưa bé đi khám sớm.

Trong hơn 15 năm làm nhi khoa, tôi luôn khuyên phụ huynh: “Đừng sợ sốt phát ban, nhưng hãy biết khi nào cần lo.” Theo dõi sát, xử trí đúng và tin vào khả năng tự hồi phục của cơ thể trẻ — đó là chìa khóa an toàn nhất.