Ruột già là gì và có vai trò gì trong hệ tiêu hóa?

Chào bạn! Câu hỏi của bạn rất hợp lý và tôi thường xuyên gặp nhiều bệnh nhân cũng thắc mắc tương tự. Ruột già – hay còn gọi là đại tràng – là một phần thiết yếu trong hệ tiêu hóa, đảm nhận vai trò tái hấp thu nước, điện giải và hình thành phân trước khi thải ra ngoài. Khác với ruột non – nơi diễn ra phần lớn quá trình tiêu hóa và hấp thu chất dinh dưỡng – ruột già không tiết enzyme tiêu hóa, mà chủ yếu xử lý phần bã còn lại sau khi thức ăn đã được “lọc” kỹ ở ruột non.

Ruột già nằm ở đâu và cấu tạo như thế nào?

Ruột già dài khoảng 1,5 mét, bao quanh ruột non theo hình chữ U ngược. Nó bắt đầu từ van hồi – manh tràng (nối với ruột non), đi lên thành bụng phải (đại tràng lên), ngang qua bụng (đại tràng ngang), xuống thành bụng trái (đại tràng xuống), rồi uốn cong thành đại tràng sigma trước khi nối với trực tràng và hậu môn.

Cấu trúc này giúp ruột già:
– Hấp thu nước và muối khoáng còn sót lại từ thức ăn lỏng.
– Tổng hợp một số vitamin (như vitamin K và một số vitamin nhóm B) nhờ hệ vi khuẩn cộng sinh.
– Tạo và tống xuất phân ra ngoài cơ thể.

Các vấn đề thường gặp liên quan đến ruột già

Trong thực tế lâm sàng, tôi thấy nhiều người chủ quan với các biểu hiện tưởng “nhỏ” nhưng lại phản ánh tình trạng bất thường ở ruột già:

– Táo bón mạn tính: Do nhu động ruột giảm, chế độ ăn thiếu chất xơ hoặc rối loạn chức năng đại tràng.
– Hội chứng ruột kích thích (IBS): Gây đau bụng, đầy hơi, rối loạn đại tiện (táo/bón xen kẽ) – không do tổn thương thực thể nhưng ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống.
– Viêm đại tràng: Có thể do nhiễm khuẩn, tự miễn (như viêm loét đại tràng) hoặc thiếu máu cục bộ.
– Polyp và ung thư đại trực tràng: Đặc biệt nguy hiểm vì thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn sớm.

Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám ngay

Bạn nên chủ động đi khám nếu gặp các biểu hiện sau:
– Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài trên 2 tuần (táo bón, tiêu chảy, phân mỏng dẹt).
– Phân có máu tươi hoặc đen (melena).
– Sụt cân không rõ nguyên nhân kèm đầy bụng, chán ăn.
– Đau bụng âm ỉ vùng hạ vị hoặc hố chậu trái – phải.

Đặc biệt, với người trên 45 tuổi hoặc có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng, việc tầm soát định kỳ bằng nội soi đại tràng là rất quan trọng.

Cách chăm sóc ruột già khỏe mạnh hàng ngày

Ruột già hoạt động tốt khi bạn duy trì lối sống lành mạnh:
– Ăn đủ chất xơ: Rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên cám giúp phân mềm và dễ di chuyển.
– Uống đủ nước: Ít nhất 1,5–2 lít/ngày để hỗ trợ tái hấp thu và làm mềm phân.
– Vận động đều đặn: Đi bộ, yoga… kích thích nhu động ruột, giảm nguy cơ táo bón.
– Hạn chế đồ ăn nhiều dầu mỡ, cay nóng và rượu bia, vì chúng có thể gây kích ứng niêm mạc đại tràng.
– Không nhịn đi vệ sinh: Việc kìm nén phản xạ đại tiện lâu ngày có thể làm giãn đại tràng và suy giảm chức năng.

Ruột già tuy không trực tiếp tiêu hóa thức ăn, nhưng đóng vai trò then chốt trong việc hoàn tất quá trình tiêu hóa và bảo vệ cơ thể khỏi độc tố, vi khuẩn. Nhiều bệnh lý ở ruột già diễn tiến âm thầm, nên đừng xem nhẹ các thay đổi nhỏ trong thói quen đại tiện. Nếu bạn lo lắng về sức khỏe tiêu hóa, hãy trao đổi sớm với bác sĩ – vì phòng bệnh luôn hiệu quả hơn chữa bệnh, đặc biệt với những vấn đề liên quan đến ruột già.