Trào ngược dạ dày thực quản: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng dịch dạ dày thường xuyên trào ngược lên thực quản, gây ra các triệu chứng như ợ nóng, ợ chua, nóng rát sau xương ức và khó chịu ở cổ họng. Nếu kéo dài, bệnh có thể dẫn đến viêm thực quản và các biến chứng khác. Vậy nguyên nhân gây bệnh là gì, cách nhận biết và điều trị như thế nào?

1. Trào ngược dạ dày thực quản là gì?

Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là bệnh lý tiêu hóa xảy ra khi dịch vị, bao gồm axit và các thành phần trong dạ dày, thường xuyên trào ngược lên thực quản, gây kích ứng niêm mạc và dẫn đến các triệu chứng khó chịu.

Ở người bình thường, cơ thắt thực quản dưới có nhiệm vụ đóng lại sau khi thức ăn đi xuống dạ dày, giúp hạn chế tình trạng trào ngược. Tuy nhiên, khi cơ chế này hoạt động không hiệu quả, dịch dạ dày có thể đi ngược lên thực quản.

Tình trạng trào ngược dạ dày thực quản có thể gây ợ nóng, ợ chua, cảm giác nóng rát sau xương ức hoặc khó chịu ở vùng họng. Nếu triệu chứng xuất hiện thường xuyên và kéo dài, người bệnh nên thăm khám để xác định mức độ bệnh và được hướng dẫn điều trị trào ngược dạ dày thực quản phù hợp. Việc kết hợp điều trị theo chỉ định của bác sĩ với điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt có thể giúp kiểm soát triệu chứng, hạn chế nguy cơ tái phát và phòng ngừa tổn thương thực quản.

2. Nguyên nhân gây trào ngược dạ dày thực quản

Ở người bình thường, cơ thắt thực quản dưới phối hợp với cơ hoành giúp hạn chế dịch vị từ dạ dày đi ngược lên thực quản. Tuy nhiên, khi cơ thắt này suy giảm khả năng đóng kín hoặc thường xuyên giãn không đúng thời điểm, axit và dịch dạ dày có thể trào ngược lên trên, gây kích ứng niêm mạc thực quản. Đây là cơ chế quan trọng dẫn đến trào ngược dạ dày thực quản (GERD).

Các nguyên nhân trào ngược dạ dày thực quản có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm:

• Thừa cân, béo phì: Trọng lượng cơ thể tăng có thể làm gia tăng áp lực trong ổ bụng, tạo điều kiện để dịch dạ dày trào ngược lên thực quản.

• Mang thai: Sự thay đổi nội tiết tố và áp lực từ tử cung đang phát triển có thể ảnh hưởng đến hoạt động của cơ thắt thực quản dưới, khiến phụ nữ mang thai dễ gặp triệu chứng trào ngược hơn.

• Hút thuốc lá và tiếp xúc với khói thuốc: Các chất trong khói thuốc có thể ảnh hưởng đến chức năng cơ thắt thực quản dưới, làm tăng nguy cơ xuất hiện hoặc khiến triệu chứng trào ngược trở nên nghiêm trọng hơn.

• Tác dụng của một số loại thuốc: Benzodiazepine, thuốc an thần, thuốc chẹn kênh canxi, một số thuốc điều trị hen, thuốc chống viêm không steroid (NSAID) và thuốc chống trầm cảm ba vòng có thể làm khởi phát hoặc làm nặng thêm triệu chứng ở một số người. Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn phù hợp.

• Thoát vị khe hoành: Đây là tình trạng một phần dạ dày di chuyển lên lồng ngực qua khe hở ở cơ hoành. Bất thường này có thể làm suy giảm cơ chế chống trào ngược tự nhiên, từ đó làm tăng nguy cơ mắc hoặc khiến trào ngược dạ dày thực quản trở nên khó kiểm soát hơn.

3. Dấu hiệu trào ngược dạ dày thực quản là gì?

Biểu hiện của trào ngược dạ dày thực quản không giống nhau ở tất cả người bệnh. Tùy vào tần suất dịch vị trào ngược và mức độ tổn thương niêm mạc thực quản, người bệnh có thể gặp các vấn đề như nóng rát vùng ngực, ợ chua, đau thượng vị hoặc ho kéo dài.

Việc nhận diện những dấu hiệu bất thường và thăm khám đúng lúc sẽ giúp bác sĩ chẩn đoán trào ngược dạ dày thực quản một cách chính xác hơn.

• Nóng rát ngực, ợ hơi và ợ chua: Người bệnh có thể cảm thấy nóng ran phía sau xương ức, kèm hiện tượng hơi hoặc dịch có vị chua từ dạ dày trào lên miệng. Tình trạng này thường dễ xuất hiện sau khi ăn quá no, vào ban đêm hoặc khi nằm ngay sau bữa ăn. Một số người còn có cảm giác nôn nao, thậm chí nôn ra thức ăn hoặc dịch tiêu hóa.

• Đau vùng thượng vị hoặc tức ngực: Trào ngược axit có thể gây cảm giác đau âm ỉ ở vùng bụng trên hoặc khó chịu tại lồng ngực. Tuy nhiên, đau ngực cũng có thể bị nhầm lẫn với các bệnh lý tim mạch. Vì vậy, nếu cơn đau dữ dội, kéo dài hoặc đi kèm khó thở, vã mồ hôi, người bệnh cần được cấp cứu để loại trừ nguyên nhân nguy hiểm thay vì mặc định đây là triệu chứng trào ngược.

• Khó nuốt, đau họng, ho kéo dài và khàn tiếng: Axit dạ dày tiếp xúc lặp đi lặp lại với thực quản có thể gây kích ứng, khiến người bệnh cảm thấy nuốt nghẹn, vướng ở cổ hoặc bị mắc nghẹn. Trong một số trường hợp, dịch trào ngược lên cao gây ảnh hưởng đến vùng họng và thanh quản, dẫn đến ho dai dẳng, đau họng hoặc thay đổi giọng nói.

4. Điều trị trào ngược dạ dày thực quản như thế nào?

Phương pháp kiểm soát trào ngược dạ dày thực quản sẽ được đánh giá và chọn lựa dựa vào biểu hiện lâm sàng, mức độ ảnh hưởng đến niêm mạc thực quản. Sau khi thăm khám và xác định tình trạng bệnh, bác sĩ có thể hướng dẫn thay đổi thói quen sinh hoạt, sử dụng thuốc hoặc chỉ định can thiệp ngoại khoa đối với những trường hợp đáp ứng điều trị chưa đạt yêu cầu.

4.1. Sử dụng thuốc không kê đơn

Một số loại thuốc không cần kê đơn có thể giúp làm giảm triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản, bạn có thể dễ dàng tìm mua tại các nhà thuốc tây như thuốc kháng axit giúp trung hòa dịch vị hoặc thuốc làm giảm sự tiết axit của dạ dày. Bên cạnh đó, một số thuốc có tác dụng ức chế tiết axit mạnh hơn, hỗ trợ cải thiện triệu chứng và tạo điều kiện cho niêm mạc thực quản phục hồi.

Hiệu quả của từng loại thuốc phụ thuộc vào cơ chế tác động và tình trạng bệnh cụ thể. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thường xuyên hoặc vượt quá liều khuyến cáo. Nếu triệu chứng vẫn kéo dài sau vài tuần, cần đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều chỉnh hướng điều trị.

4.2. Sử dụng thuốc kê đơn

Khi người bệnh cần kiểm soát axit dạ dày với liều cao hơn, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng thụ thể histamin H2 hoặc thuốc ức chế bơm proton (PPI). Những thuốc này giúp hạn chế lượng axit tiết ra, từ đó giảm kích ứng thực quản và hỗ trợ cải thiện các triệu chứng liên quan.

Với một số trường hợp đặc biệt, bác sĩ có thể cân nhắc thêm thuốc hỗ trợ đường tiêu hóa như men vi sinh, men uống hỗ trợ lợi khuẩn đường ruột. Việc dùng thuốc cần tuân thủ đúng chỉ định về liều lượng và thời gian điều trị. Người bệnh không nên tự ý kết hợp nhiều loại thuốc hoặc tiếp tục sử dụng kéo dài khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.

4.3. Can thiệp phẫu thuật

Nếu các triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản vẫn dai dẳng dù đã điều trị nội khoa phù hợp, hoặc người bệnh đáp ứng các tiêu chí can thiệp, bác sĩ có thể xem xét phương pháp điều trị ngoại khoa. Một số lựa chọn gồm:

• Phẫu thuật chống trào ngược: Bác sĩ có thể thực hiện kỹ thuật tạo hình bằng cách quấn một phần đáy vị quanh đoạn cuối thực quản, nhằm củng cố hàng rào chống trào ngược và cải thiện khả năng đóng kín của cơ thắt thực quản dưới.

• Đặt vòng từ tính LINX: Phương pháp này sử dụng một vòng gồm các hạt từ tính nhỏ bao quanh vùng nối giữa thực quản và dạ dày. Thiết bị giúp tăng khả năng ngăn dịch vị đi ngược lên thực quản, đồng thời cho phép vòng mở rộng khi nuốt để thức ăn đi qua.

Trào ngược dạ dày thực quản có thể được kiểm soát hiệu quả nếu người bệnh phát hiện sớm và lựa chọn phương pháp xử trí phù hợp. Tùy vào mức độ bệnh, bác sĩ có thể hướng dẫn điều chỉnh chế độ ăn uống, thay đổi thói quen sinh hoạt, sử dụng thuốc hoặc cân nhắc phẫu thuật khi cần thiết. Chủ động thăm khám và tuân thủ phác đồ điều trị sẽ giúp cải thiện triệu chứng, hạn chế tổn thương thực quản và giảm nguy cơ tái phát.