Bé 2 tuần tuổi bị táo bón

Chào bạn,

Hiện tượng trẻ sơ sinh khó đi ngoài ở tuần thứ 2 sau sinh khi bé vẫn bú tốt, ngủ ngoan và bụng mềm đa phần không phải là bệnh lý táo bón thực thể mà là tình trạng rối loạn phối hợp bài xuất phân sinh lý ở trẻ sơ sinh (Infant Dyschezia). Tình trạng này bắt nguồn từ việc hệ thần kinh và cơ của bé chưa hoàn thiện, cơ hoành và cơ thành bụng tăng áp lực rặn nhưng cơ vòng hậu môn và cơ sàn chậu lại chưa biết cách giãn mở đồng bộ để tống phân ra ngoài. Nếu phân khi đi ra vẫn mềm sệt hoặc hoa cà hoa cải thì hoàn toàn bình thường; cha mẹ chỉ cần hỗ trợ massage nhẹ nhàng, tuyệt đối không lạm dụng thụt hậu môn và chỉ can thiệp y tế khi phân khô cứng hoặc xuất hiện dấu hiệu cảnh báo bệnh lý.

Sinh lý bài tiết phân và cơ chế rặn ở trẻ sơ sinh?

Theo Hiệp hội Tiêu hóa, Gan mật và Dinh dưỡng Nhi khoa Châu Âu (ESPGHAN), tiêu chuẩn Rome IV định nghĩa rối loạn phối hợp bài xuất phân sinh lý là tình trạng trẻ dưới 9 tháng tuổi có ít nhất 10 phút rặn đỏ mặt, khóc gắt hoặc gồng mình trước khi đi ngoài thành công hoặc không thành công, nhưng phân tống xuất ra hoàn toàn mềm nhuyễn và không kèm theo bất thường cấu trúc giải phẫu.

• Sự thiếu đồng bộ thần kinh cơ: Trẻ sơ sinh chưa hình thành phản xạ có điều kiện để vừa tăng áp lực ổ bụng vừa thả lỏng đồng thời cơ thắt hậu môn.

• Tính chất phân của trẻ bú mẹ hoàn toàn: Sữa mẹ tiêu hóa gần như triệt để, lượng bã phân ít nên ruột cần tích lũy từ 2 đến 5 ngày mới đủ thể tích kích thích phản xạ tống phân tự nhiên.

• Phân biệt với táo bón thực sự: Táo bón thực thể ở trẻ sơ sinh chỉ được xác định khi phân đi ra khô vón, thành viên tròn cứng như phân dê hoặc có vết nứt kẽ hậu môn rỉ máu.

Biểu hiện nào giúp phân biệt sinh lý và bệnh lý?

Việc quan sát kỹ biểu hiện toàn thân và tính chất phân giúp cha mẹ đánh giá chính xác mức độ khó khăn khi đi tiêu của trẻ sơ sinh 2 tuần tuổi.

• Dấu hiệu bình thường (Dyschezia sinh lý): Bé rặn đỏ bừng mặt, co chân lên bụng, khóc é vài tiếng nhưng khi tống được phân thì phân mềm, màu vàng sáng, bụng xẹp mềm, bú mẹ đạt chuẩn từ 8 đến 12 cữ/ngày và tăng cân đều đặn.

• Dấu hiệu gợi ý táo bón thực thể: Số lần đi ngoài giảm rõ rệt dưới 2 lần/tuần kèm phân khô cứng, vón cục lớn, trẻ khóc thét vì đau đớn mỗi lần rặn và có thể thấy vệt máu tươi dính ngoài rìa phân.

• Dấu hiệu tổn thương thực thể hiếm gặp: Bụng chướng căng bóng, nôn trớ dịch xanh rêu hoặc dịch vàng, chậm đào thải phân su sau 48 giờ đầu sau sinh (nghi ngờ phình đại tràng bẩm sinh Hirschsprung hoặc dị tật hậu môn trực tràng).

Hướng dẫn chăm sóc và xử lý an toàn tại nhà cho bé?

Theo Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), đối với trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi có biểu hiện khó đi ngoài sinh lý, việc điều trị cốt lõi là trấn an phụ huynh và áp dụng các biện pháp vật lý trị liệu hỗ trợ nhu động ruột nhẹ nhàng, không dùng thuốc nhuận tràng hay men tiêu hóa bừa bãi.

• Thực hiện động tác đạp xe: Đặt bé nằm ngửa trên mặt phẳng êm, nhẹ nhàng cầm hai cổ chân gập đùi sát vào bụng rồi duỗi ra luân phiên từ 5 đến 10 phút mỗi ngày để kích thích nhu động đại tràng.

• Massage bụng theo chiều kim đồng hồ: Dùng 2 đến 3 đầu ngón tay xoa nhẹ nhàng quanh rốn theo chiều kim đồng hồ từ 3 đến 5 phút sau cữ bú khoảng 30 đến 45 phút nhằm hỗ trợ tống hơi ứ trệ.

• Tắm hoặc ngâm mông nước ấm: Cho phần mông của trẻ tiếp xúc với nước ấm (khoảng 37°C) trong 5 đến 7 phút giúp các sợi cơ vòng đáy chậu thư giãn tự nhiên, giải phóng phản xạ co thắt.

• Đảm bảo cung cấp đủ cữ bú: Cho trẻ bú mẹ theo nhu cầu từ 2 đến 3 giờ một lần để cung cấp đủ lượng dịch làm mềm lòng phân; nếu dùng sữa công thức, phải đảm bảo pha chuẩn tỷ lệ theo muỗng gạt của nhà sản xuất.

Những sai lầm phụ huynh cần tuyệt đối tránh?

Việc nôn nóng can thiệp thô bạo vào vùng hậu môn của trẻ sơ sinh có thể để lại những hệ lụy lâu dài về phản xạ đại tiện tự nhiên.

• Không lạm dụng thụt tháo hậu môn: Sử dụng tăm bông, cọng hành hay thuốc thụt glycerin thường xuyên sẽ làm mất phản xạ rặn tự nhiên của trực tràng và gây trầy xước, nhiễm trùng niêm mạc ống hậu môn non nớt.

• Không cho trẻ uống nước lọc hay nước đường: Trẻ sơ sinh 2 tuần tuổi có chức năng lọc của thận chưa hoàn thiện; cho uống thêm nước làm tăng nguy cơ ngộ độc nước và làm giảm lượng sữa mẹ giàu dinh dưỡng dung nạp vào cơ thể.

• Không tự ý đổi sữa công thức liên tục: Thay đổi nhãn sữa liên tục trong thời gian ngắn khiến hệ vi sinh đường ruột non nớt của trẻ bị xáo trộn, làm tăng tình trạng đầy trướng bụng và khó tiêu.

Khi nào cần đưa trẻ sơ sinh đến bệnh viện thăm khám ngay?

Mặc dù phần lớn các trường hợp khó đi ngoài ở giai đoạn 2 tuần tuổi là lành tính, có những dấu hiệu báo động đỏ đòi hỏi phải được bác sĩ chuyên khoa Nhi đánh giá khẩn cấp để loại trừ các bệnh lý ngoại khoa nguy hiểm.

• Bụng trẻ chướng căng tròn cứng, nổi rõ các quai ruột hoặc mạch máu dưới da bụng.

• Trẻ nôn trớ liên tục ra dịch màu xanh lá cây, dịch vàng đậm hoặc nôn vọt sau bú kèm sốt cao.

• Trẻ bỏ bú hoàn toàn, lơ mơ, ngủ li bì khó đánh thức hoặc khóc ngặt liên tục không dỗ được.

• Phân thải ra khô cứng như sỏi, có lẫn máu đỏ tươi hoặc dịch nhầy mủ bất thường.

Nếu bạn đang lo lắng về tình trạng bụng chướng, bé quấy khóc nhiều giờ liền hoặc cần được bác sĩ chuyên khoa Nhi thăm khám trực tiếp cấu trúc hậu môn trực tràng, bạn có thể đặt lịch trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn để được hỗ trợ chuyên môn kịp thời.

Hiện tượng trẻ sơ sinh khó đi ngoài ở tuần thứ 2 thông thường chỉ là bước chuyển tiếp sinh lý của hệ thần kinh cơ đáy chậu chưa hoàn thiện. Bố mẹ nên giữ tâm lý bình tĩnh, duy trì nguồn sữa mẹ dồi dào, áp dụng các động tác massage khoa học và kiên nhẫn đợi cơ thể bé học cách phối hợp các nhóm cơ tống phân tự nhiên mà không cần can thiệp thuốc xâm lấn.