Bệnh hen là gì và cách điều trị?

Chào bạn,

Cảm ơn bạn đã tin tưởng gửi câu hỏi đến chuyên mục Hô hấp của chúng tôi. Những triệu chứng ho về đêm, tức ngực và đặc biệt là tiếng thở khò khè mà bạn đang gặp phải là những dấu hiệu rất điển hình của bệnh hen suyễn (hay còn gọi là hen phế quản). Hen là một bệnh lý viêm mạn tính ở đường hô hấp, khiến người bệnh thường xuyên rơi vào trạng thái thiếu oxy do không khí không thể lưu thông trơn tru. Để giúp bạn hiểu rõ hơn về tình trạng này, chúng tôi sẽ giải thích chi tiết về cơ chế gây bệnh, các yếu tố nguy cơ và cách sử dụng thuốc trị hen suyễn đúng chuẩn y khoa ngay trong bài viết dưới đây.

Bệnh hen phế quản xảy ra do cơ chế bệnh sinh nào?

Dưới góc độ giải phẫu và sinh lý học, đường thở (bao gồm các ống phế quản) có nhiệm vụ dẫn không khí ra và vào phổi. Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh hen suyễn là tình trạng viêm mạn tính của hệ thống ống dẫn khí này.

Khi một người mắc hen, lớp niêm mạc lót bên trong ống phế quản luôn ở trạng thái sưng phù và nhạy cảm quá mức. Bất cứ khi nào tiếp xúc với các yếu tố kích thích, cơ trơn bao quanh phế quản sẽ lập tức co thắt lại (hiện tượng co thắt phế quản), đồng thời các tuyến tiết nhầy hoạt động mạnh mẽ lấp đầy lòng ống. Sự kết hợp của ba yếu tố: viêm sưng, co thắt cơ và tăng tiết đờm nhầy đã làm lòng đường thở hẹp lại đáng kể, cản trở luồng khí và tạo ra tiếng rít khi người bệnh cố gắng hít thở.

Những dấu hiệu bệnh hen nào giúp nhận biết cơn hen cấp?

Triệu chứng của bệnh thường không xuất hiện liên tục mà bùng phát thành từng đợt, được gọi là cơn hen cấp. Theo dữ liệu lâm sàng từ Mayo Clinic, các dấu hiệu bệnh hen phổ biến nhất bao gồm:

• Khó thở: Người bệnh có cảm giác hụt hơi, phải gắng sức để hít không khí vào nhưng lại rất khó để thở ra.

• Thở khò khè: Âm thanh rít, the thé phát ra khi thở, đặc biệt rõ ràng khi thở ra.

• Nặng ngực: Cảm giác lồng ngực bị siết chặt hoặc có vật nặng đè lên.

• Ho dai dẳng: Thường tồi tệ hơn vào ban đêm, gần sáng hoặc khi thực hiện các hoạt động thể lực gắng sức.

Tại sao người bệnh thường xuyên bị khởi phát cơn hen suyễn?

Bản chất của niêm mạc đường thở ở người bệnh là sự mẫn cảm. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), cơn hen thường bị kích hoạt (khởi phát) khi người bệnh hít phải các dị nguyên từ môi trường.

Các tác nhân kích thích phổ biến nhất bao gồm: mạt bụi nhà, phấn hoa, vẩy da lông thú cưng, khói thuốc lá, không khí lạnh, sự thay đổi thời tiết đột ngột hoặc hóa chất công nghiệp. Bên cạnh đó, tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp (cảm cúm, viêm phế quản do virus), căng thẳng tâm lý quá mức hoặc một số loại thuốc (như Aspirin, NSAIDs) cũng là những yếu tố nguy cơ làm bùng phát triệu chứng. Việc xác định và tránh xa các tác nhân này là chìa khóa quan trọng để quản lý bệnh.

Thuốc trị hen suyễn được phân loại và sử dụng như thế nào?

Hiện nay, y học chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn hen phế quản, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể kiểm soát tốt căn bệnh này. Theo Hướng dẫn lâm sàng của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), phác đồ điều trị sử dụng thuốc trị hen suyễn được chia thành hai nhóm chính, thường được thiết kế dưới dạng ống hít trực tiếp vào phổi:

Thứ nhất là thuốc cắt cơn tác dụng nhanh (như Salbutamol). Nhóm thuốc này làm giãn cơ trơn phế quản ngay lập tức, được sử dụng khẩn cấp khi người bệnh đang lên cơn hen cấp để khôi phục luồng khí. Tuy nhiên, nó không giải quyết được tình trạng viêm nền.

Thứ hai, và cũng là quan trọng nhất, là thuốc dự phòng (chủ yếu là Corticosteroid dạng hít – ICS). Thuốc này phải được sử dụng đều đặn hàng ngày ngay cả khi bạn không có triệu chứng. Tác dụng của nó là giảm sưng viêm niêm mạc triệt để, ngăn chặn ống phế quản phản ứng thái quá với các dị nguyên, từ đó hạn chế tối đa số lần cơn hen bùng phát. Sai lầm lớn nhất của người bệnh là chỉ dùng thuốc cắt cơn mà bỏ qua việc duy trì thuốc dự phòng.

Khi nào tình trạng khó thở do hen cần được cấp cứu y tế?

Một cơn hen cấp diễn biến nặng có thể dẫn đến suy hô hấp và đe dọa tính mạng. Chúng tôi khuyến cáo bạn phải đến phòng cấp cứu ngay lập tức nếu đã sử dụng ống hít cắt cơn theo hướng dẫn nhưng tình trạng khó thở không thuyên giảm; khi nhịp thở quá nhanh, vã mồ hôi, da mặt hoặc môi tím tái do thiếu oxy; hoặc khi bạn không thể nói được một câu hoàn chỉnh mà phải dừng lại để lấy hơi.

Nếu có triệu chứng kéo dài hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, bạn nên chủ động đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn và đánh giá phù hợp. Người bệnh có thể đặt lịch qua App TCI Hospital tại app.thucuc.vn hoặc liên hệ 0936388288 để được hỗ trợ lựa chọn thời gian thăm khám và quản lý lịch khám thuận tiện hơn.

Chúng tôi khuyên bạn nên thăm khám sớm để bác sĩ tiến hành đo chức năng hô hấp, từ đó chẩn đoán chính xác và thiết lập phác đồ điều trị bảo vệ đường thở lâu dài.