Nội soi đại tràng cần chuẩn bị gì?

“Tôi được bác sĩ chỉ định nội soi đại tràng vì hay đau bụng âm ỉ và rối loạn tiêu hóa. Nghe nói khâu chuẩn bị rất quan trọng, nếu làm không kỹ có thể phải nội soi lại. Tôi lo lắng không biết nên ăn gì, uống thuốc thế nào, và liệu có cần ngưng thuốc huyết áp hay tiểu đường đang dùng không. Mong bác sĩ giải thích rõ để tôi chuẩn bị thật tốt.”

Chuyên viên tư vấn

Đã trả lời: Ngày

Chào bạn,

Việc chuẩn bị trước nội soi đại tràng không chỉ là “uống thuốc xổ” đơn thuần – đó là cả một quy trình y khoa nghiêm ngặt nhằm làm sạch hoàn toàn lòng đại tràng. Nếu đại tràng còn sót cặn bã, bác sĩ có thể bỏ sót polyp nhỏ hoặc tổn thương tiền ung thư, dẫn đến chẩn đoán sai hoặc phải làm lại. Tôi sẽ hướng dẫn bạn từng bước cụ thể, an toàn và hiệu quả nhất.

Vì sao khâu chuẩn bị nội soi đại tràng lại quan trọng đến vậy?

Nội soi đại tràng là “cửa sổ” trực tiếp vào lòng ruột già – nơi có thể phát hiện sớm polyp, viêm loét, thậm chí ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, nếu bề mặt niêm mạc bị che lấp bởi phân hoặc cặn thức ăn, ngay cả máy nội soi hiện đại nhất cũng không thể nhìn rõ.

Trong phòng khám, tôi từng gặp nhiều bệnh nhân phải nội soi lại chỉ vì uống thiếu liều thuốc nhuận tràng hoặc ăn rau vào ngày trước khi làm thủ thuật. Điều này không chỉ tốn kém, gây mệt mỏi mà còn làm chậm trễ việc chẩn đoán bệnh lý nghiêm trọng.

Những điều bạn cần chuẩn bị trước nội soi đại tràng

1. Chế độ ăn kiêng theo từng giai đoạn

– 3 ngày trước nội soi: Chuyển sang thực phẩm ít bã – tức là thức ăn ít chất xơ, dễ tiêu, không để lại cặn trong ruột.

→ Tránh: rau xanh, trái cây có hạt, ngũ cốc nguyên cám, đậu, nấm, thịt dai, hải sản có vỏ.

→ Nên ăn: cháo trắng, cơm nát, thịt nạc xay, trứng luộc, bánh mì trắng, sữa không đường.

– 24 giờ trước nội soi: Chỉ dùng chất lỏng trong suốt (clear liquids), nghĩa là bạn có thể nhìn xuyên qua được.

→ Cho phép: nước lọc, nước điện giải (ORS), nước luộc gà không mỡ, trà/cà phê đen (không sữa, không kem), nước dừa trong.

→ Tuyệt đối không dùng: nước có màu đỏ, tím, cam đậm – vì chúng có thể bị nhầm với máu trong lòng ruột khi nội soi.

2. Uống thuốc nhuận tràng đúng phác đồ (Split-dose)

Phác đồ hiện đại nhất hiện nay là chia liều (split-dose) – tức uống 2 lần:

– Liều đầu: vào buổi tối hôm trước (khoảng 6–8 giờ tối).

– Liều thứ hai: vào sáng ngày nội soi, cách giờ làm thủ thuật 4–6 tiếng.

Việc chia liều giúp làm sạch đoạn đại tràng phải (gần manh tràng) – nơi thường khó làm sạch nhất – và tăng độ chính xác chẩn đoán lên đến 95%.

💡 Mẹo từ lâm sàng: Uống từng ngụm nhỏ xen kẽ với nước lọc hoặc nước điện giải để giảm buồn nôn. Tránh uống quá nhanh.

3. Điều chỉnh thuốc đang dùng

– Thuốc chống đông máu (Aspirin, Clopidogrel, Warfarin, Rivaroxaban…): Cần ngưng theo hướng dẫn của bác sĩ, thường 3–7 ngày trước nội soi để tránh nguy cơ chảy máu nếu phải cắt polyp.

– Thuốc tiểu đường: Insulin hoặc thuốc uống hạ đường huyết phải được điều chỉnh liều, vì bạn sẽ nhịn ăn gần như hoàn toàn. Không tự ý ngưng – hãy báo bác sĩ tiêu hóa hoặc nội tiết để được hướng dẫn cụ thể.

– Các thuốc khác (huyết áp, tim mạch, tuyến giáp): Vẫn uống bình thường với ngụm nước nhỏ, trừ khi có chỉ định khác.

4. Chuẩn bị người thân đi cùng (nếu gây mê)

Nếu bạn chọn gây mê nhẹ (sedation) – điều phổ biến để giảm lo lắng và đau – bạn bắt buộc phải có người thân đưa về. Thuốc mê có thể ảnh hưởng đến phản xạ và khả năng lái xe trong 12–24 giờ sau.

Dấu hiệu nhận biết đại tràng đã sạch hoàn toàn

Bạn có thể yên tâm khi:

– Dịch thải ra từ hậu môn trong suốt, vàng nhạt, giống nước tiểu loãng.

– Không còn cặn, mảnh thức ăn, hoặc phân lỏng đục.

– Cảm giác bụng nhẹ, không đầy hơi, trướng bụng.

Nếu đến sáng ngày nội soi mà phân vẫn đục hoặc có cặn – hãy báo ngay cho cơ sở y tế. Có thể cần uống thêm liều nhuận tràng hoặc dời lịch để đảm bảo chất lượng thủ thuật.

Những lưu ý quan trọng để tránh biến chứng

– Bù đủ nước và điện giải: Thuốc nhuận tràng gây mất nước. Hãy uống ít nhất 2–3 lít chất lỏng trong suốt 24 giờ chuẩn bị.

– Không nhịn uống hoàn toàn: Nhiều người sợ “uống vào lại phải đi toilet” nên không dám uống – điều này rất nguy hiểm, dễ gây trụy mạch.

– Không tự ý đổi thuốc nhuận tràng: Mỗi loại (Moviprep, Fleet, Picoprep…) có cơ chế và liều khác nhau. Dùng sai có thể không hiệu quả hoặc gây rối loạn điện giải.

Chuẩn bị nội soi đại tràng không khó – nhưng phải chính xác. Thành công của thủ thuật phụ thuộc đến 90% vào việc bạn làm sạch ruột có kỹ lưỡng hay không. Đừng xem nhẹ giai đoạn này, vì đây chính là nền tảng để phát hiện sớm ung thư đại trực tràng – căn bệnh có thể chữa khỏi hoàn toàn nếu được chẩn đoán ở giai đoạn đầu.

Nếu bạn lần đầu nội soi hoặc có bệnh lý nền (tiểu đường, tim mạch, rối loạn đông máu), hãy trao đổi kỹ với bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa ít nhất 1 tuần trước để được cá thể hóa phác đồ chuẩn bị an toàn nhất.