Tại sao trẻ sơ sinh ngủ ngáy? Khi nào là hiện tượng sinh lý, khi nào cần khám?

Giấc ngủ rất quan trọng đối với sự phát triển của trẻ sơ sinh. Vì vậy, khi nghe con ngủ ngáy, nhiều cha mẹ không khỏi lo lắng và thắc mắc tại sao trẻ sơ sinh ngủ ngáy? Trên thực tế, hiện tượng này có thể chỉ là do đường thở của trẻ còn nhỏ và chưa phát triển hoàn thiện. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, ngủ ngáy cũng có thể liên quan đến các bệnh lý hô hấp cần được phát hiện và điều trị sớm. Hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp cha mẹ biết khi nào có thể yên tâm và khi nào nên đưa trẻ đi khám.

1. Ngủ ngáy ở trẻ có bình thường không?

Trong nhiều trường hợp, ngủ ngáy ở trẻ không phải là vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt khi chỉ xảy ra thỉnh thoảng và không kèm theo các triệu chứng bất thường.

Ngáy nhẹ, xuất hiện không thường xuyên: Khoảng 27% trẻ em từng gặp tình trạng này, thường khi bị cảm lạnh, nghẹt mũi hoặc thay đổi thời tiết. Sau khi hết nguyên nhân, tiếng ngáy thường cũng biến mất.
Ngáy đơn thuần (Primary Snoring): Gặp ở khoảng 10–12% trẻ em. Trẻ chỉ phát ra tiếng ngáy khi ngủ, không có biểu hiện như khó thở, ngưng thở, giật mình hay ngủ không yên giấc.
Trẻ sơ sinh ngủ ngáy: Nhiều cha mẹ thắc mắc tại sao trẻ sơ sinh ngủ ngáy ngay từ những tháng đầu đời. Nguyên nhân thường là do đường thở của trẻ còn nhỏ, cơ vùng hầu họng chưa phát triển hoàn thiện và đôi khi có dịch mũi hoặc sữa đọng lại làm luồng khí đi qua khó hơn. Phần lớn đây là hiện tượng sinh lý bình thường và sẽ giảm dần khi trẻ lớn lên.

tại sao trẻ sơ sinh ngủ ngáy — Trẻ sơ sinh ngủ ngáy có bất thường không?

Dù phần lớn trường hợp ngủ ngáy ở trẻ là lành tính, nhưng đôi khi đây có thể là dấu hiệu của rối loạn hô hấp khi ngủ.

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA): Khoảng 1,2 – 5,7% trẻ em mắc tình trạng này. Khi ngủ, đường thở bị hẹp hoặc tắc nghẽn tạm thời, khiến lượng oxy đưa vào cơ thể giảm và làm gián đoạn giấc ngủ.
Ngáy ngủ nguyên phát: Trong nhóm trẻ được chẩn đoán mắc rối loạn hô hấp khi ngủ, khoảng 70% là ngáy ngủ nguyên phát. Trẻ có tiếng ngáy nhưng không phải trường hợp nào cũng tiến triển thành ngưng thở khi ngủ.

Trên thực tế, rất khó xác định chính xác tỷ lệ trẻ bị ngủ ngáy hoặc ngưng thở khi ngủ. Nhiều cha mẹ không phát hiện con ngáy vì tình trạng này chỉ xảy ra vào ban đêm hoặc không diễn ra thường xuyên. Bên cạnh đó, để chẩn đoán xác định ngưng thở khi ngủ thường cần thực hiện đo đa ký giấc ngủ, nhưng phương pháp này chưa phải lúc nào cũng sẵn có hoặc phù hợp với mọi trường hợp.

Snoring in Children

2. Những nguyên nhân thường gặp ở trẻ

Tại sao trẻ sơ sinh ngủ ngáy hoặc vì sao trẻ lớn lại xuất hiện tiếng ngáy khi ngủ có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ các vấn đề tạm thời ở đường hô hấp đến một số bệnh lý cần được điều trị. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp nhất.

2.1. Viêm mũi, nghẹt mũi và nhiễm trùng hô hấp

Dị ứng: Viêm và nghẹt mũi do bụi nhà, lông thú cưng, phấn hoa hoặc các chất kích ứng khác có thể làm tắc nghẽn đường thở, dẫn đến ngáy ngủ.

Bệnh hen suyễn: Hen suyễn gây co thắt, sưng đường thở và tăng tiết chất nhầy, khiến trẻ khó thở và phát sinh tiếng ngáy.

2.2. VA hoặc amidan phì đại

Đây là lý do phổ biến nhất gây ra chứng ngáy ngủ ở trẻ em. Sự phì đại của amidan và VA (adenoid) tạo ra sự dư thừa mô trong cổ họng, làm hẹp hoặc tắc nghẽn đường thở.

2.3. Bất thường đường thở và thừa cân

Vách ngăn mũi lệch: Khoảng 80% dân số có vách ngăn mũi không đều do bẩm sinh, quá trình phát triển hoặc chấn thương. Sự lệch lạc này làm cản trở không khí, khiến trẻ thở khó khăn hơn và ngáy to.
Cân nặng dư thừa: Mô mỡ tích tụ ở vùng cổ có thể chèn ép cổ họng khi ngủ, làm thu hẹp đường thở và gây ngáy suốt đêm.

3. Dấu hiệu nào gợi ý ngưng thở khi ngủ?

Biểu hiện trong lúc ngủ

Vào ban đêm, trẻ có thể xuất hiện các dấu hiệu sau khi đang ngủ:

Ngáy, thở lớn tiếng hoặc thường xuyên thở bằng miệng.
Có những nhịp ngưng thở ngắn hoặc khoảng lặng giữa các hơi thở.
Lồng ngực co rút mạnh: Lồng ngực hoặc vùng bụng của trẻ rút lõm sâu vào trong khi hít vào (gắn sức thở), xương sườn nổi rõ.
Tư thế ngủ khác thường: Trẻ thường xuyên nằm ngửa đầu ra sau tối đa, cổ ưỡn cong hoặc ngủ ở các tư thế kỳ lạ để cố làm rộng đường thở.
Bị ho, sặc hoặc nghẹn thở.
Đổ nhiều mồ hôi về đêm.
Ngủ chập chờn, lăn lộn, trằn trọc không yên.

Biểu hiện vào ban ngày

Trong sinh hoạt hằng ngày, trẻ sơ sinh cũng có thể phát ra các tín hiệu cảnh báo như:

Biến đổi màu da: Da trẻ bị tái nhạt, môi, lưỡi hoặc đầu ngón tay/ngón chân chuyển sang màu xanh tím (biểu hiện thiếu oxy).
Bất thường về nhịp tim: Nhịp tim đập rất chậm trong hoặc ngay sau cơn ngưng thở.
Trẻ có biểu hiện mệt mỏi cực độ, lờ đờ, khó thức dậy, phản xạ kém hoặc bỏ bú/bú rất yếu.
Bú ngắt quãng: Trẻ không thể bú liên tục do phải dừng lại thường xuyên để thở.

Tuy ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) có thể gây ngủ ngáy, nhưng tình trạng này khá hiếm gặp ở trẻ dưới 1 tuổi. Nguy cơ cao hơn ở những trẻ mắc hội chứng Down, dị tật vùng hàm mặt, mềm sụn thanh quản nặng, giảm trương lực cơ, rối loạn phát triển xương hoặc bệnh phổi mạn tính do sinh non.

Ở trẻ sơ sinh, OSA thường không chỉ gây ngủ ngáy mà còn đi kèm các dấu hiệu như bú kém, tăng cân chậm hoặc khó thở khi ngủ. Nếu nhận thấy những biểu hiện này, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và đánh giá sớm.

4. Cha mẹ nên theo dõi và chăm sóc thế nào?

Khi tìm hiểu tại sao trẻ sơ sinh ngủ ngáy, nhiều cha mẹ thường lo lắng và muốn áp dụng ngay các biện pháp xử lý. Trên thực tế, nếu tiếng ngáy chỉ xuất hiện do nghẹt mũi hoặc đường thở của trẻ còn nhỏ, cha mẹ có thể chăm sóc tại nhà bằng những cách đơn giản dưới đây để giúp bé dễ thở và ngủ ngon hơn:

Nhỏ nước muối sinh lý và hút mũi đúng cách: Nhỏ 2 – 3 giọt nước muối sinh lý vào mỗi bên mũi, đợi khoảng 30 giây rồi dùng dụng cụ hút mũi. Nên thực hiện trước khi cho bé bú và trước giờ đi ngủ khoảng 15 – 20 phút.
Giữ không khí trong phòng đủ độ ẩm: Có thể sử dụng máy tạo ẩm phun sương mát và vệ sinh, lau khô máy mỗi ngày để hạn chế vi khuẩn, nấm mốc.
Cho trẻ hít hơi nước ấm: Tắm nước ấm và để hơi nước lan tỏa trong phòng tắm khoảng 10 phút trước khi đưa trẻ vào. Không để trẻ tiếp xúc trực tiếp với vòi nước nóng.
Cho trẻ bú đầy đủ: Duy trì lịch bú như bình thường để tránh mất nước. Trẻ dưới 6 tháng tuổi không cần uống thêm nước.
Đặt trẻ ngủ đúng tư thế: Luôn cho trẻ nằm ngửa trên bề mặt phẳng và chắc chắn, không dùng gối, chăn cuộn, đệm hoặc nêm để nâng đầu.

Không nên làm:

Không kê cao đầu hoặc cho trẻ nằm nghiêng khi ngủ. Theo khuyến cáo của Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), trẻ sơ sinh nên ngủ nằm ngửa trên bề mặt phẳng, cứng và không sử dụng nôi ngủ nghiêng.
Không tự ý cho trẻ dùng thuốc ho hoặc thuốc cảm không kê đơn. FDA khuyến cáo không sử dụng các thuốc này cho trẻ dưới 4 tuổi; nhiều bác sĩ nhi khoa còn khuyên tránh dùng cho trẻ dưới 6 tuổi nếu không có chỉ định.
Không bôi Vicks VapoRub hoặc các sản phẩm chứa long não, bạc hà cho trẻ dưới 2 tuổi.
Không tự ý sử dụng tinh dầu trong máy tạo ẩm hoặc máy khuếch tán khi có trẻ sơ sinh nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn.

5. Khi nào trẻ cần khám Tai Mũi Họng hoặc đo giấc ngủ?

Trong nhiều trường hợp, ngủ ngáy là hiện tượng bình thường. Tuy nhiên, nếu xuất hiện những biểu hiện dưới đây, trẻ cần được thăm khám sớm.

Đưa trẻ đi cấp cứu ngay nếu:

Trẻ ngừng thở trên 20 giây.
Trẻ ngừng thở kèm tím môi, tím lưỡi hoặc tím vùng mặt, người mềm nhũn, khó đánh thức.
Trẻ có biểu hiện khó thở rõ rệt và không cải thiện.

Đưa trẻ đi khám trong ngày nếu:

Trẻ ngủ ngáy to hầu hết các đêm, ngay cả khi không bị cảm, hoặc tình trạng kéo dài trên 2 tuần.
Trẻ thở khò khè, thở hổn hển, sặc hoặc phát ra tiếng bất thường khi ngủ.
Lồng ngực hoặc vùng dưới xương sườn bị lõm khi hít thở, cánh mũi phập phồng hoặc đổ mồ hôi nhiều trong lúc ngủ.
Trẻ thường xuyên thở bằng miệng khi thức, bú kém, dễ mệt hoặc hay nôn trớ khi bú.
Trẻ chậm tăng cân hoặc không tăng cân như mong đợi.

Lưu ý: Ở trẻ sơ sinh, dấu hiệu tím tái đáng lo ngại là tím quanh môi, lưỡi hoặc vùng mặt. Trong khi đó, tay và chân hơi tím ở những ngày đầu sau sinh có thể là hiện tượng sinh lý bình thường.

Nếu bác sĩ nghi ngờ trẻ mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ, phương pháp chẩn đoán chính xác nhất là đo đa ký giấc ngủ thực hiện tại cơ sở y tế. Các thiết bị theo dõi giấc ngủ tại nhà hiện chưa đủ độ tin cậy để chẩn đoán tình trạng này ở trẻ sơ sinh.

Hiểu rõ tại sao trẻ sơ sinh ngủ ngáy sẽ giúp cha mẹ biết khi nào đây là hiện tượng sinh lý bình thường và khi nào cần đưa trẻ đi khám. Nếu bé ngủ ngáy kèm theo các dấu hiệu như khó thở, ngừng thở, bú kém, chậm tăng cân hoặc quấy khóc kéo dài, cha mẹ nên đưa con đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và xác định nguyên nhân. Phát hiện và can thiệp sớm sẽ giúp bảo vệ sức khỏe cũng như sự phát triển của trẻ.