Nhiễm RSV ở trẻ: Nguyên nhân, dấu hiệu vấn đề cần lưu ý

Nhiễm RSV ở trẻ là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp thường gặp, nhất là ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Bệnh có thể gây ho, sốt, sổ mũi, khò khè và khó thở. Đáng chú ý, một số trường hợp tiến triển thành viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi. Vì vậy, cha mẹ cần nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đi khám kịp thời. Bài viết dưới đây sẽ giúp phụ huynh hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng, phương pháp chẩn đoán và điều trị bệnh.

1. Nhiễm RSV ở trẻ là gì?

Nhiễm RSV ở trẻ là tình trạng đường hô hấp bị nhiễm virus hợp bào hô hấp (Respiratory Syncytial Virus). Virus thuộc họ Pneumoviridae, gồm hai nhóm chính là RSV-A và RSV-B.

RSV có khả năng lây lan nhanh qua đường hô hấp. Sau khi xâm nhập, virus có thể gây viêm mũi họng, viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi. Trong đó, trẻ dưới 2 tuổi là nhóm dễ mắc bệnh.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), RSV gây khoảng 3,6 triệu ca nhập viện mỗi năm ở trẻ dưới 5 tuổi trên toàn cầu. Bên cạnh đó, virus này còn liên quan đến khoảng 100.000 trường hợp tử vong trong cùng nhóm tuổi.

Đáng chú ý, hầu hết trẻ em từng nhiễm RSV ít nhất một lần trước 2 tuổi. Tuy nhiên, mức độ bệnh ở mỗi trẻ không giống nhau. Trẻ sơ sinh, sinh non hoặc có bệnh nền thường đối mặt với nguy cơ diễn biến nặng cao hơn.

Nhiễm RSV ở trẻ có thể gây viêm đường hô hấp, dẫn đến ho, khò khè và khó thở.

2. Nguyên nhân nhiễm RSV ở trẻ là gì?

Nguyên nhân nhiễm RSV ở trẻ là do virus hợp bào hô hấp xâm nhập vào cơ thể qua mắt, mũi hoặc miệng. Virus thường lây từ người bệnh sang người lành thông qua hai con đường:

Tiếp xúc trực tiếp: Trẻ tiếp xúc với giọt bắn chứa virus khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc giao tiếp ở khoảng cách gần.
Tiếp xúc gián tiếp: Trẻ chạm vào đồ chơi, bàn ghế hoặc vật dụng nhiễm virus. Sau đó, trẻ đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng.

Ngoài ra, một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc RSV nặng, bao gồm:

Trẻ sinh non, đặc biệt trước 35 tuần thai.
Trẻ sơ sinh và trẻ dưới 6 tháng tuổi.
Trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh hoặc bệnh phổi mạn tính.
Trẻ suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh lý nền nghiêm trọng.

Đặc biệt, trẻ thường xuyên tiếp xúc với người mắc bệnh hô hấp cũng có nguy cơ nhiễm virus cao hơn.

3. Dấu hiệu nhiễm RSV ở trẻ thường gặp là gì?

Dấu hiệu nhiễm RSV ở trẻ thường xuất hiện sau khoảng 2–8 ngày kể từ khi tiếp xúc với virus. Ban đầu, các triệu chứng có thể giống cảm lạnh thông thường. Tuy nhiên, một số trẻ sẽ xuất hiện biểu hiện hô hấp nặng hơn sau vài ngày.

3.1. Các dấu hiệu nhiễm RSV ở trẻ theo từng giai đoạn

Triệu chứng nhiễm RSV có thể thay đổi theo diễn biến bệnh. Thông thường, cha mẹ có thể nhận thấy những biểu hiện sau:

Giai đoạn khởi phát:

Trẻ sốt nhẹ hoặc không sốt.
Chảy nước mũi, nghẹt mũi.
Ho nhẹ, hắt hơi.
Biếng ăn, bú ít hoặc quấy khóc.

Giai đoạn triệu chứng tăng nặng:

Ho nhiều hơn, có thể kèm đờm.
Xuất hiện tiếng thở khò khè.
Thở nhanh, thở khó hoặc co kéo lồng ngực.
Mệt mỏi, bú kém và ngủ không yên giấc.

Các triệu chứng thường nặng hơn vào khoảng ngày thứ 3–5 của bệnh. Tuy nhiên, thời điểm và mức độ biểu hiện có thể khác nhau ở từng trẻ.

Giai đoạn hồi phục:

Nếu bệnh diễn biến nhẹ, triệu chứng thường giảm dần sau 1–2 tuần. Trẻ bắt đầu ăn bú tốt hơn và hô hấp ổn định. Dù vậy, tình trạng ho có thể kéo dài thêm một thời gian.

3.2. Dấu hiệu nhiễm RSV ở trẻ cần đưa đến bệnh viện ngay

Không phải trường hợp nhiễm RSV nào cũng nguy hiểm. Tuy nhiên, cha mẹ cần đặc biệt chú ý khi trẻ xuất hiện các biểu hiện sau:

Thở nhanh, khó thở hoặc co kéo lồng ngực.
Cánh mũi phập phồng, phát ra tiếng rên khi thở.
Xuất hiện cơn ngưng thở, nhất là ở trẻ sơ sinh.
Môi, da hoặc đầu ngón tay tím tái.
Bỏ bú, không uống được hoặc có biểu hiện mất nước.
Lơ mơ, li bì, khó đánh thức.

Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo suy hô hấp hoặc bệnh đang chuyển nặng. Vì vậy, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá và xử trí.

4. Chẩn đoán và điều trị nhiễm RSV ở trẻ như thế nào?

Việc chẩn đoán và điều trị nhiễm RSV ở trẻ phụ thuộc vào triệu chứng, độ tuổi và mức độ tổn thương hô hấp. Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng cụ thể trước khi lựa chọn hướng xử trí.

4.1. Các phương pháp chẩn đoán nhiễm RSV ở trẻ

Trước hết, bác sĩ thăm khám lâm sàng và khai thác tiền sử bệnh. Quá trình kiểm tra tập trung vào nhịp thở, tiếng thở, khả năng bú và dấu hiệu mất nước.

Khi cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương pháp sau:

Test nhanh kháng nguyên RSV: Phát hiện kháng nguyên virus trong mẫu dịch đường hô hấp. Phương pháp cho kết quả tương đối nhanh.
Xét nghiệm RT-PCR: Giúp phát hiện vật liệu di truyền của RSV với độ nhạy cao.
Chụp X-quang ngực: Được cân nhắc khi nghi ngờ viêm phổi, biến chứng hoặc cần đánh giá nguyên nhân khác gây khó thở.

Tuy nhiên, không phải trẻ nào cũng cần thực hiện đầy đủ các xét nghiệm trên. Bác sĩ sẽ chỉ định dựa trên tình trạng thực tế.

Chụp X-quang ngực giúp bác sĩ đánh giá tổn thương phổi và phát hiện biến chứng hô hấp ở trẻ nhiễm RSV.

4.2. Phương pháp điều trị nhiễm RSV ở trẻ

Hiện nay, phần lớn trường hợp nhiễm RSV được điều trị hỗ trợ nhằm giảm triệu chứng và duy trì chức năng hô hấp. Phương pháp điều trị được chia thành hai nhóm chính.

Chăm sóc tại nhà đối với trường hợp nhẹ:

Vệ sinh mũi: Nhỏ nước muối sinh lý và hút dịch mũi nhẹ nhàng khi cần thiết.
Bổ sung nước: Cho trẻ bú hoặc uống nước thường xuyên, phù hợp với độ tuổi.
Đảm bảo dinh dưỡng: Chia nhỏ bữa ăn hoặc cữ bú để trẻ dễ tiếp nhận.
Kiểm soát sốt: Sử dụng thuốc hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ.
Giữ môi trường thông thoáng: Tránh khói thuốc, bụi bẩn và các yếu tố kích thích đường thở.

Trong quá trình chăm sóc, phụ huynh cần theo dõi nhịp thở và khả năng ăn bú của trẻ. Nếu triệu chứng tăng nặng, trẻ cần được thăm khám ngay.

Điều trị tại bệnh viện đối với trường hợp nặng:

Hỗ trợ oxy: Áp dụng khi trẻ giảm oxy máu hoặc có biểu hiện suy hô hấp.
Hỗ trợ thông khí: Một số trường hợp cần thở áp lực dương hoặc thở máy.
Bù dịch: Bác sĩ có thể chỉ định truyền dịch khi trẻ không thể bú hoặc uống đủ.
Theo dõi sát: Đánh giá nhịp thở, độ bão hòa oxy và các dấu hiệu biến chứng.

Ngoài ra, cha mẹ không nên tự ý sử dụng kháng sinh. Nguyên nhân là kháng sinh không tiêu diệt được virus RSV. Thuốc chỉ được chỉ định khi bác sĩ xác định hoặc nghi ngờ có nhiễm khuẩn kèm theo.

5. Biến chứng nhiễm RSV ở trẻ có nguy hiểm không?

Biến chứng nhiễm RSV ở trẻ có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ có bệnh nền. Nếu bệnh diễn biến nặng, trẻ có nguy cơ gặp những vấn đề sau:

Viêm tiểu phế quản: Đường thở nhỏ bị viêm và tăng tiết dịch nhầy. Tình trạng này khiến trẻ khò khè, thở nhanh và khó thở.
Viêm phổi: Virus gây viêm tại phổi, làm ảnh hưởng đến quá trình trao đổi khí.
Xẹp phổi: Dịch nhầy gây tắc nghẽn đường thở, khiến một phần phổi không được thông khí bình thường.
Suy hô hấp: Trẻ không nhận đủ oxy và có thể cần hỗ trợ hô hấp tại bệnh viện.
Viêm tai giữa: RSV có thể liên quan đến tình trạng viêm tai giữa ở trẻ nhỏ.
Ngưng thở: Biến chứng đáng lo ngại ở trẻ sinh non và trẻ sơ sinh.
Khò khè tái phát: Một số trẻ từng nhiễm RSV nặng có thể xuất hiện các đợt khò khè về sau.

Bên cạnh đó, nhiễm RSV nặng trong những năm đầu đời có liên quan đến nguy cơ mắc hen suyễn cao hơn. Tuy nhiên, mối liên hệ này không có nghĩa mọi trẻ nhiễm RSV đều sẽ phát triển bệnh hen.

Nhiễm RSV nặng ở trẻ có thể gây khò khè tái phát và làm tăng nguy cơ mắc hen suyễn về sau.

Nhiễm RSV ở trẻ cần được theo dõi cẩn thận, nhất là khi trẻ còn nhỏ hoặc có bệnh nền. Cha mẹ không nên chủ quan trước tình trạng ho kéo dài, khò khè hay khó thở. Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ đánh giá mức độ bệnh và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Khi trẻ xuất hiện dấu hiệu bất thường về hô hấp, phụ huynh có thể đưa trẻ đến Chuyên khoa Nhi – Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI để được thăm khám, chẩn đoán và tư vấn chăm sóc kịp thời.