Tiêu chảy cấp ở trẻ là gì? Dấu hiệu và cách điều trị như thế nào?

Tiêu chảy cấp ở trẻ là tình trạng đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày. Bệnh thường kèm đau bụng, nôn ói hoặc sốt. Nếu không được chăm sóc đúng cách, trẻ có thể mất nước và rối loạn điện giải. Nhận biết sớm triệu chứng giúp cha mẹ xử trí kịp thời, hạn chế biến chứng.

1. Tiêu chảy cấp ở trẻ là gì? Nguyên nhân do đâu?

Tiêu chảy cấp ở trẻ là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong 24 giờ, kéo dài dưới 14 ngày. Với trẻ bú mẹ, cần so sánh số lần đi ngoài và tính chất phân với bình thường.

Bệnh thường do nhiễm trùng đường ruột. Các nguyên nhân gồm:

Virus: Rotavirus, Norovirus, Adenovirus.
Vi khuẩn: E. coli, Salmonella, Shigella, Campylobacter.
Ký sinh trùng: Giardia, Cryptosporidium.
Nguyên nhân khác: Dị ứng thức ăn, tác dụng phụ của thuốc hoặc rối loạn hấp thu.

Trẻ nhỏ, trẻ suy dinh dưỡng hoặc suy giảm miễn dịch có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Thực phẩm và nguồn nước nhiễm khuẩn cũng làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

Virus, vi khuẩn và ký sinh trùng là những tác nhân thường gặp gây tiêu chảy cấp ở trẻ, chủ yếu lây nhiễm qua thực phẩm hoặc nguồn nước bị ô nhiễm.

2. Dấu hiệu tiêu chảy cấp ở trẻ thường gặp là gì?

Dấu hiệu tiêu chảy cấp ở trẻ dễ nhận biết nhất là đi ngoài nhiều lần, phân lỏng và nhiều nước. Một số biểu hiện đi kèm gồm:

Đau bụng, đầy bụng hoặc đau quặn từng cơn.
Buồn nôn, nôn ói, chán ăn.
Sốt, mệt mỏi, quấy khóc.
Phân có nhầy hoặc máu trong một số trường hợp.

Trẻ mất nước có thể khát nhiều, khô môi, mắt trũng và tiểu ít. Trường hợp nặng có thể li bì, tay chân lạnh hoặc không uống được.

Cần đưa trẻ đi khám ngay nếu có dấu hiệu mất nước nặng, phân lẫn máu, nôn dịch xanh hoặc đau bụng dữ dội. Trẻ dưới 6 tháng tuổi bị tiêu chảy nhiều lần cũng cần được kiểm tra sớm.

3. Chẩn đoán tiêu chảy cấp ở trẻ bằng cách nào?

Chẩn đoán tiêu chảy cấp ở trẻ chủ yếu dựa vào triệu chứng và khám lâm sàng. Bác sĩ đánh giá mức độ mất nước, tìm nguyên nhân và kiểm tra nguy cơ biến chứng.

3.1. Khám lâm sàng và đánh giá tình trạng mất nước

Bác sĩ hỏi về số lần đi ngoài, tính chất phân, tình trạng nôn, sốt và chế độ ăn uống. Sau đó, trẻ được kiểm tra:

Mức độ tỉnh táo, khả năng bú hoặc uống.
Dấu hiệu khát nước, mắt trũng, da kém đàn hồi.
Nhịp tim, nhịp thở và lượng nước tiểu.
Tình trạng đau bụng, chướng bụng.

Kết quả giúp phân loại trẻ thành ba nhóm: không mất nước, có mất nước và mất nước nặng.

3.2. Các xét nghiệm nào cần thiết trong chẩn đoán?

Trẻ bị tiêu chảy nhẹ thường không cần xét nghiệm. Nếu có dấu hiệu bất thường, bác sĩ có thể chỉ định:

Xét nghiệm máu: Kiểm tra điện giải, chức năng thận hoặc dấu hiệu nhiễm khuẩn.
Xét nghiệm phân: Tìm vi khuẩn, ký sinh trùng khi cần thiết.
Siêu âm, X-quang bụng: Kiểm tra khi đau bụng dữ dội, chướng bụng hoặc nghi bệnh ngoại khoa.

Các xét nghiệm được lựa chọn theo tình trạng cụ thể của trẻ.

Siêu âm bụng có thể được chỉ định khi trẻ bị tiêu chảy cấp kèm đau bụng dữ dội, chướng bụng hoặc nghi ngờ mắc bệnh lý ngoại khoa.

4. Điều trị tiêu chảy cấp ở trẻ như thế nào?

Điều trị tiêu chảy cấp ở trẻ chủ yếu nhằm bù nước, điện giải và duy trì dinh dưỡng. Bác sĩ lựa chọn phương pháp phù hợp với mức độ bệnh.

4.1. Điều trị nội khoa và chăm sóc trẻ tại nhà

Trẻ bị nhẹ, vẫn tỉnh táo và uống được có thể được hướng dẫn chăm sóc tại nhà:

Bù nước: Cho trẻ uống Oresol đúng cách, từng ngụm nhỏ và nhiều lần.
Dinh dưỡng: Tiếp tục bú mẹ, uống sữa và ăn theo độ tuổi.
Bổ sung kẽm: Thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn.
Dùng thuốc: Không tự ý sử dụng kháng sinh hoặc thuốc cầm tiêu chảy.

Cha mẹ nên tránh cho trẻ uống nước ngọt có ga và nước trái cây nhiều đường.

Trường hợp mất nước nặng, sốc hoặc không thể bù đủ dịch qua đường uống, trẻ cần điều trị tại bệnh viện. Bác sĩ có thể chỉ định truyền dịch tĩnh mạch.

4.2. Phẫu thuật tiêu chảy cấp ở trẻ có cần thiết không?

Phẫu thuật tiêu chảy cấp ở trẻ thường không cần thiết. Đa số trường hợp được điều trị nội khoa.

Can thiệp ngoại khoa chỉ được cân nhắc khi trẻ mắc bệnh khác như viêm ruột thừa hoặc lồng ruột có chỉ định phẫu thuật.

Nếu trẻ đau bụng dữ dội, bụng chướng hoặc nôn dịch xanh, cần đi khám ngay để loại trừ bệnh lý ngoại khoa.

5. Biến chứng tiêu chảy cấp ở trẻ là gì và phòng ngừa thế nào?

Biến chứng tiêu chảy cấp ở trẻ thường gặp nhất là mất nước và rối loạn điện giải. Trường hợp nặng có thể gây sốc, suy thận cấp. Tiêu chảy kéo dài hoặc tái diễn còn làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng.

Để phòng bệnh, cha mẹ nên:

Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
Sử dụng nước sạch, ăn chín, uống sôi.
Vệ sinh dụng cụ ăn uống và đồ dùng của trẻ.
Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu nếu có thể.
Tiêm vắc xin phòng Rotavirus theo lịch khuyến cáo.

Khi trẻ mắc bệnh, cần theo dõi số lần đi ngoài, lượng nước tiểu và khả năng ăn uống. Đưa trẻ đi khám nếu tình trạng không cải thiện hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Ăn chín, uống sôi giúp hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn đường ruột, phòng ngừa tiêu chảy cấp ở trẻ.

Tiêu chảy cấp ở trẻ có thể cải thiện nếu được chăm sóc và bù nước đúng cách. Tuy nhiên, cha mẹ cần theo dõi sát để phát hiện sớm dấu hiệu mất nước. Khi trẻ có biểu hiện bất thường, nên đưa đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị phù hợp.