Sau đóng hậu môn nhân tạo, rò dịch qua dẫn lưu có tự liền?

Tình trạng sau phẫu thuật đóng hậu môn nhân tạo 10 ngày vẫn còn một ít hơi và dịch tiêu hóa thoát ra qua chân ống dẫn lưu, đặc biệt tăng lên khi có áp lực rặn đại tiện, là dấu hiệu lâm sàng của hiện tượng rò rỉ miệng nối (khâu nối ruột) mức độ nhỏ hoặc tồn dư dịch từ khoang quanh miệng nối cũ.

1. Khả năng tự liền của lỗ rò nhỏ sau đóng hậu môn nhân tạo

Theo các hướng dẫn lâm sàng về phẫu thuật đại trực tràng của Hiệp hội Phẫu thuật nội soi ngoại khoa Hoa Kỳ (SAGES), những lỗ rò miệng nối kích thước nhỏ, khu trú và không gây viêm phúc mạc toàn thể có tỷ lệ tự liền rất cao (khoảng 70% – 80%) nếu được quản lý và chăm sóc đúng cách.

Các yếu tố giúp lỗ rò tự đóng kín thành công

Lỗ rò có thể tự liền theo cơ chế mọc tổ chức hạt từ đáy vết thương nếu thỏa mãn các điều kiện lâm sàng sau:

• Đường thoát dịch thông thoáng: Ống dẫn lưu hoặc chân ống dẫn lưu vẫn đang làm tốt nhiệm vụ đưa dịch ra ngoài, không để dịch tiêu hóa bị ứ đọng tạo thành khối áp-xe lớn trong ổ bụng.

• Không có tình trạng tắc nghẽn phía hạ lưu: Đoạn ruột già và hậu môn phía dưới miệng nối hoàn toàn thông thoáng, phân có thể di chuyển xuống và thoát ra ngoài tự nhiên mà không bị cản trở.

• Tình trạng toàn thân ổn định: Người bệnh không bị sốt cao, bụng mềm không chướng chướng, không có biểu hiện nhiễm trùng nhiễm độc toàn thân.

Thời gian dự kiến để lỗ rò đóng kín

Quá trình liền sẹo và đóng kín đường rò sinh lý thường cần thời gian từ 2 đến 4 tuần, đôi khi có thể kéo dài đến 6 tuần tùy thuộc vào tình trạng dinh dưỡng của cơ thể và mức độ viêm tại chỗ.

2. Chế độ dinh dưỡng hỗ trợ quá trình lành vết rò ruột

Chế độ ăn uống lúc này đóng vai trò quyết định, vừa phải đảm bảo cung cấp đủ nguyên liệu để tái tạo tổ chức mô, vừa phải giảm tối đa áp lực co bóp và lượng phân đi qua đoạn ruột đang bị rò.

Ưu tiên các thực phẩm giúp nhanh liền vết thương và dễ tiêu hóa

• Tăng cường protein hàm lượng cao, dễ hấp thu: Bổ sung đạm từ thịt ức gà, thịt lợn thăn, cá nạc (nấu chín mềm, xay nhuyễn hoặc băm nhỏ) và trứng. Protein là nguyên liệu cốt lõi để cơ thể tổng hợp collagen, hình thành tổ chức hạt để lấp đầy và đóng kín lỗ rò.

• Bổ sung thực phẩm giàu Kẽm và Vitamin C: Ăn các loại quả mềm như đu đủ chín, hồng xiêm, nước cam loãng để cung cấp Vitamin C và Kẽm, giúp kích thích hệ miễn dịch, chống nhiễm trùng tại đường rò và đẩy nhanh tốc độ lành da.

• Sử dụng thực phẩm dạng lỏng, mềm: Trong giai đoạn này, các bữa ăn nên được chế biến dưới dạng cháo loãng, súp, hoặc thức ăn hầm nhừ để ruột non hấp thu nhanh, giảm lượng chất thải tầm bã đi xuống đại trực tràng.

Kiêng khem nghiêm ngặt để giảm áp lực lên miệng nối

• Hạn chế chất xơ không hòa tan quá thô cứng: Không ăn các loại rau nhiều xơ già, măng, dưa muối, các loại hạt cứng, hoa quả sấy khô. Chất xơ thô không tiêu hóa được sẽ tạo thành khối phân lớn, cọ xát vào miệng nối và làm rộng lỗ rò khi di chuyển qua.

• Tránh tuyệt đối các thực phẩm gây sinh hơi, trướng bụng: Kiêng sữa tươi và các chế phẩm từ sữa (nếu có chứng bất dung nạp lactose), các loại đậu, nước ngọt có ga, bắp cải. Hơi trong lòng ruột tăng lên sẽ làm tăng áp lực nội lòng đại tràng, đẩy hơi và dịch thoát ra đường rò nhiều hơn.

• Kiêng các chất kích thích và đồ cay nóng: Rượu, bia, cà phê, tiêu, ớt làm tăng nhu động ruột đột ngột, gây kích ứng niêm mạc đại tràng và cản trở quá trình lành thương.

3. Các lưu ý quan trọng trong sinh hoạt và theo dõi tại nhà

Để tạo điều kiện tốt nhất cho lỗ rò tự liền, bạn cần phối hợp các biện pháp chăm sóc cơ học sau:

Tuyệt đối không rặn khi đi đại tiện

Hành động rặn sẽ làm tăng áp lực trong ổ bụng và áp lực trong lòng trực tràng một cách đột ngột. Lực ép này sẽ đẩy phân, dịch tiêu hóa và hơi đi xuyên qua lỗ rò nhỏ để thoát ra chân ống dẫn lưu, làm gián đoạn quá trình liên kết của các tổ chức hạt mới hình thành. Nếu có tình trạng phân lổn nhổn khó đi, hãy thông báo ngay với bác sĩ để được kê đơn thuốc làm mềm phân (như Duphalac), tuyệt đối không tự ý dùng sức rặn.

Chăm sóc vệ sinh da quanh chân ống dẫn lưu

Dịch tiêu hóa thoát ra có chứa axit và các enzyme có tính ăn mòn da rất mạnh. Bạn cần lau rửa sạch sẽ vùng da xung quanh chân ống dẫn lưu bằng nước muối sinh lý, thấm khô hoàn toàn và có thể bôi một lớp mỏng kem oxit kẽm hoặc kem bảo vệ da (như Sudocrem) để tránh tình trạng loét da, nhiễm trùng ngược dòng vào trong ổ bụng.

Theo dõi sát các dấu hiệu báo động cần nhập viện ngay

Hãy quay lại bệnh viện ngay lập tức nếu xuất hiện một trong các triệu chứng sau:

• Sốt cao trên 38,5°C, vã mồ hôi hoặc có cảm giác rét run.

• Đau bụng dữ dội, bụng chướng to, cứng nẹp hoặc đau lan rộng ra khắp bụng (dấu hiệu của viêm phúc mạc).

• Lượng dịch thoát ra qua đường rò tăng lên đột ngột về số lượng, dịch chuyển sang màu đỏ máu tươi hoặc có mùi hôi thối nồng nặc của mủ.

Tình trạng rò rỉ dịch và hơi lượng ít sau đóng hậu môn nhân tạo 10 ngày hoàn toàn có khả năng tự liền trong vòng 2 đến 4 tuần nếu dịch được dẫn lưu tốt và lòng ruột phía dưới thông thoáng. Bạn cần tuân thủ chế độ ăn giàu đạm, dễ tiêu, kiêng thực phẩm sinh hơi, tuyệt đối không rặn khi đi tiêu và theo dõi sát thân nhiệt. Để đảm bảo an toàn tuyệt đối, bạn nên duy trì liên lạc với bác sĩ phẫu thuật chính hoặc đến tái khám tại chuyên khoa Ngoại Tiêu hóa để được đánh giá tốc độ co hồi của lỗ rò định kỳ.