Sỏi thận không đau có cần điều trị không?

Chào bạn Minh Châu, câu hỏi của bạn chạm đúng vào một trong những ngộ nhận y khoa phổ biến và nguy hiểm nhất đối với bệnh lý đường tiết niệu: ngộ nhận cho rằng “không đau nghĩa là bệnh còn nhẹ hoặc không nguy hiểm”. Hàng năm, các bệnh viện chuyên khoa tiếp nhận không ít trường hợp bệnh nhân đến khám trong tình trạng suy thận giai đoạn cuối, mất hoàn toàn chức năng một bên thận chỉ vì chủ quan trước những viên sỏi tình cờ phát hiện nhưng “không hề thấy đau đớn gì”. Trong giới chuyên môn Tiết niệu, những viên sỏi không gây triệu chứng được mệnh danh là “SỎI CÂM” (Silent Stones) – kẻ sát nhân thầm lặng của quả thận. Dưới đây là phân tích chi tiết từ bác sĩ chuyên khoa để giúp bạn hiểu rõ bản chất của sỏi không đau và khi nào bắt buộc phải can thiệp điều trị.

Vì sao có những viên sỏi thận gây đau quằn quại, nhưng có viên lại hoàn toàn không đau?

Để hiểu được điều này, chúng ta cần nắm rõ cơ chế sinh học tạo ra cơn đau ở hệ tiết niệu:

• Cơ chế gây đau quặn thận: Thận và niệu quản không có các thụ cảm thể cảm giác xúc giác như ở da. Cảm giác đau đớn dữ dội ở hệ tiết niệu (Cơn đau quặn thận kinh điển) chỉ xuất hiện khi xảy ra hai hiện tượng:

+ Hiện tượng thứ nhất: Viên sỏi di chuyển đột ngột và mắc kẹt tại một vị trí hẹp (đặc biệt là ống niệu quản hoặc cổ đài thận), làm bít tắc hoàn toàn dòng thoát nước tiểu. Nước tiểu bị ứ lại đột ngột làm tăng áp lực thủy tĩnh trong đài bể thận, khiến bao thận (bao xơ Gerota – nơi tập trung mạng lưới thụ cảm thể căng giãn thần kinh) bị căng trướng cấp tính. + Hiện tượng thứ hai: Các sợi cơ trơn niệu quản co thắt dữ dội để cố gắng tống xuất viên sỏi dị vật ra ngoài.

• Cơ chế của “Sỏi câm” (Sỏi không đau):

+ Nếu viên sỏi nằm yên tĩnh trong một đài thận (đặc biệt là đài dưới hoặc đài giữa), nước tiểu từ các đài thận khác vẫn chảy vòng qua viên sỏi xuống bể thận một cách tương đối thông thoáng. Do không xảy ra sự căng trướng bao thận đột ngột nên người bệnh hoàn toàn không cảm nhận được cơn đau buốt. + Nguy hiểm hơn, nếu viên sỏi gây tắc nghẽn từ từ, bao thận sẽ giãn nở chậm chạp để thích ứng theo thời gian. Cơ thể sinh ra cơ chế thích nghi cảm giác, khiến người bệnh chỉ cảm thấy thỉnh thoảng hơi mỏi lưng nhẹ thoáng qua – cảm giác rất dễ bị nhầm lẫn với đau lưng do ngồi nhiều hay thoái hóa cột sống. Chính vì không đau nên người bệnh hoàn toàn mất cảnh giác.

Sỏi thận không đau có cần điều trị không?

Câu trả lời chuẩn mực y khoa là: ĐA SỐ CÁC TRƯỜNG HỢP SỎI THẬN KHÔNG ĐAU ĐỀU CẦN ĐƯỢC ĐIỀU TRỊ CHỦ ĐỘNG, CHỈ MỘT TỶ LỆ NHỎ ĐỦ ĐIỀU KIỆN ĐỂ THEO DÕI ĐỊNH KỲ. Cụ thể được phân định như sau:

• Trường hợp có thể tạm thời theo dõi định kỳ:

+ Sỏi kích thước rất nhỏ (dưới 4 – 5 mm), bề mặt nhẵn, nằm ở đài thận dưới không gây tắc nghẽn, đài bể thận không hề bị giãn ứ nước, xét nghiệm nước tiểu hoàn toàn trong sạch (không có hồng cầu, bạch cầu hay vi khuẩn), chức năng lọc của hai thận hoàn toàn bình thường. + Trong trường hợp này, người bệnh có thể chưa cần tán sỏi mà chỉ cần uống nhiều nước (2 – 2,5 lít/ngày), thay đổi chế độ ăn và tái khám siêu âm định kỳ mỗi 6 tháng một lần để theo dõi sự phát triển của sỏi.

• Trường hợp BẮT BUỘC PHẢI CAN THIỆP ĐIỀU TRỊ DÙ HOÀN TOÀN KHÔNG ĐAU:

+ Kích thước sỏi từ 6 – 7 mm trở lên: Với kích thước này, sỏi không thể tự đào thải qua niệu quản. Càng để lâu, sỏi càng tích tụ khoáng chất để phình to thành sỏi kích thước lớn (1 – 2 cm) hoặc sỏi san hô lấp kín đài bể thận. + Sỏi gây ứ nước thận ở bất kỳ mức độ nào (dù chỉ là ứ nước độ 1): Tình trạng ứ nước chứng tỏ sỏi đang cản trở dòng lưu thông nước tiểu. Áp lực ứ đọng này sẽ đè nén làm teo mỏng dần lớp nhu mô thận quý giá theo từng ngày. + Sỏi có kèm theo dấu hiệu nhiễm khuẩn tiết niệu tiềm ẩn: Xét nghiệm nước tiểu thấy có bạch cầu, tế bào mủ hoặc cấy có vi khuẩn. Viên sỏi đóng vai trò như một “pháo đài” che chở cho vi khuẩn trú ngụ, kháng sinh không thể ngấm tới lõi sỏi, gây nhiễm khuẩn tái diễn âm thầm làm xơ hóa thận. + Sỏi ở người chỉ có một quả thận duy nhất (thận độc nhất), người mắc bệnh đái tháo đường, suy giảm miễn dịch hoặc người làm các nghề nghiệp đặc thù đòi hỏi an toàn tuyệt đối (phi công, tài xế lái xe đường dài, thủy thủ…).

Những nguy cơ khôn lường đối với quả thận nếu bỏ quên sỏi không đau

Nếu bạn Châu tiếp tục chủ quan bỏ qua viên sỏi chỉ vì không đau, bạn có thể phải đối mặt với những hậu quả đáng tiếc:

• Thận ứ nước biến dạng thành túi nước (Hydronephrosis): Quá trình ứ nước âm thầm kéo dài nhiều tháng, nhiều năm sẽ làm giãn to toàn bộ đài bể thận, nhu mô thận bị chèn ép ép dẹp chỉ còn mỏng như một tờ giấy. Quả thận lúc này mất hoàn toàn chức năng lọc máu, biến thành một túi chứa dịch mủ vô dụng và bắt buộc phải phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ quả thận.
• Viêm đài bể thận mạn tính và xơ teo thận: Viêm nhiễm vi thể diễn ra liên tục quanh viên sỏi làm tổ chức mô thận bị xơ hóa chai cứng, dẫn đến bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối và bệnh nhân phải lọc máu chạy thận nhân tạo chu kỳ suốt đời.
• Khởi phát cơn đau quặn thận đột ngột và nguy cơ vỡ bao thận: Một ngày nào đó viên sỏi di chuyển làm bít tắc hoàn toàn, áp lực tăng vọt có thể dẫn đến rách bao thận, tràn nước tiểu quanh thận và sốc nhiễm khuẩn đe dọa tính mạng.

Lời khuyên dành cho bạn Minh Châu: Phát hiện sỏi thận khi chưa có triệu chứng đau đớn là một “MAY MẮN LỚN” giúp bạn có cơ hội bảo vệ thận từ sớm. Bạn hãy đến bệnh viện có chuyên khoa Thận – Tiết niệu uy tín để được chụp phim X-quang hoặc CT hệ tiết niệu và làm xét nghiệm nước tiểu. Bác sĩ sẽ đo chính xác kích thước, vị trí và kiểm tra chức năng thận của bạn. Nếu cần can thiệp, các phương pháp hiện đại như tán sỏi ngoài cơ thể (hoàn toàn không mổ) sẽ giúp bạn sạch sỏi một cách vô cùng nhẹ nhàng, bảo vệ trọn vẹn quả thận khỏe mạnh của mình!