Bé 11 tuổi đau một bên mắt kèm buồn nôn sau khi bơi có phải dấu hiệu bệnh lý không?

Tình trạng con gái 11 tuổi xuất hiện cơn đau nhức nhiều ở một bên mắt kèm theo cảm giác buồn nôn và có tiền sử đau đầu tái diễn là một nhóm triệu chứng lâm sàng cần được đặc biệt lưu ý. Đây không đơn thuần là tình trạng kích ứng mắt do nước hồ bơi thông thường, mà là dấu hiệu kích thích thần kinh hoặc tăng áp lực nội nhãn cấp tính.

1. Các nguyên nhân gây đau một bên mắt kèm đau đầu và buồn nôn ở trẻ em

Theo các hướng dẫn lâm sàng của Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ (AAO) và Hội Đau đầu Quốc tế (IHS), các triệu chứng đau mắt lan ra đau đầu kèm buồn nôn ở độ tuổi tiền dậy thì thường khu trú vào ba nhóm bệnh lý chính dưới đây:

Bệnh lý Glaucoma cấp tính (Cơn tăng nhãn áp cấp)

Đây là một cấp cứu nhãn khoa nguy hiểm cần được loại trừ đầu tiên. Khi trẻ đi bơi, việc tiếp xúc với hóa chất clo, môi trường ánh sáng thay đổi hoặc tình trạng căng thẳng cơ học có thể kích hoạt sự bít tắc đột ngột đường thoát lưu thủy dịch trong mắt. Khi áp lực trong nhãn cầu tăng vọt, nó sẽ kích thích các sợi thần kinh cảm giác, gây ra cơn đau nhức nhối ở một bên mắt, lan lên nửa đầu cùng bên và kích thích phản xạ dây thần kinh phế vị gây buồn nôn hoặc nôn mửa. Việc khám mắt thông thường ở trường học bằng bảng đo thị lực hoàn toàn không thể phát hiện được bệnh lý này nếu trẻ không được đo nhãn áp trực tiếp.

Hội chứng đau đầu Migraine ở trẻ em (Đau nửa đầu bẩm sinh)

Migraine là một bệnh lý thần kinh lành tính nhưng gây ảnh hưởng lớn, hoàn toàn có thể khởi phát ở trẻ em từ 10 – 11 tuổi. Cơn đau nửa đầu Migraine thường khu trú ở một bên đầu, rất hay khu trú ngay sau hốc mắt hoặc xung quanh mắt, khiến trẻ có cảm giác như bị đau mắt. Điểm đặc trưng của Migraine là luôn đi kèm với các triệu chứng tiêu hóa như buồn nôn, nôn, sợ ánh sáng và sợ tiếng động. Môi trường hồ bơi với tiếng ồn lớn, ánh nắng chói chang phản chiếu trên mặt nước và sự thay đổi nhiệt độ cơ thể khi xuống nước chính là những yếu tố kích phát (trigger) điển hình làm bùng phát cơn Migraine cấp tính.

Tật khúc xạ mắt chưa được chỉnh kính hoặc co quắp điều tiết

Nếu trẻ bị cận thị, viễn thị hoặc loạn thị ẩn mà chưa được phát hiện, cơ điều tiết của mắt sẽ phải làm việc quá tải liên tục. Sau khi bơi, dưới tác động của nước hồ bơi gây mờ nhòe tạm thời, mắt trẻ sẽ phải gắng sức điều tiết tối đa. Sự co quắp cơ thể mi trong mắt kéo dài sẽ dẫn đến cơn đau nhức nhối ở hốc mắt, lan lên vùng trán thái dương và đôi khi gây cảm giác váng đầu, buồn nôn do mỏi mắt hệ thống.

2. Các chuyên khoa và danh mục cận lâm sàng gia đình cần thực hiện cho trẻ

Để xác định chính xác nguyên nhân gốc rễ và bảo vệ thị lực cho cháu, gia đình nên đưa cháu đi thăm khám sớm tại các cơ sở y tế tuyến chuyên sâu theo lộ trình sau:

Thăm khám tại Chuyên khoa Mắt (Nhãn khoa)

Đây là bước bắt buộc để loại trừ các tổn thương thực thể tại mắt. Gia đình cần yêu cầu bác sĩ thực hiện các thăm dò chuyên sâu mà quy trình khám mắt tại trường học không có:

• Đo nhãn áp (Tonometry): Kiểm tra áp lực bên trong nhãn cầu xem có bị tăng cao hay không để loại trừ bệnh Glaucoma.

• Soi đáy mắt trực tiếp (Ophthalmoscopy): Đánh giá hình thái của gai thị và đầu dây thần kinh thị giác (dây thần kinh số II).

• Khám khúc xạ máy sau khi nhỏ thuốc liệt điều tiết: Giúp chẩn đoán chính xác các tật khúc xạ ẩn hoặc tình trạng co quắp điều tiết của mắt trẻ.

Thăm khám tại Chuyên khoa Nội Thần kinh Nhi khoa

Nếu kết quả kiểm tra nhãn khoa hoàn toàn bình thường, gia đình cần chuyển hướng đưa cháu sang khám thần kinh. Tại đây, các bác sĩ sẽ:

• Khai thác kỹ tiền sử đau đầu của cháu và gia đình (vì Migraine có tính chất di truyền).

• Chụp cộng hưởng từ (MRI) não hoặc cắt lớp vi tính (CT-Scanner): Chỉ định này có thể được đưa ra nhằm khảo sát toàn diện cấu trúc mạch máu và nhu mô não, loại trừ hoàn toàn các tổn thương nội sọ gây tăng áp lực nội sọ trước khi kết luận trẻ bị đau đầu Migraine.

3. Các biện pháp xử lý tạm thời và theo dõi trẻ tại nhà

Trong thời gian chờ đưa cháu đi thăm khám chuyên khoa, gia đình cần thực hiện các biện pháp chăm sóc và theo dõi sát sao sau:

Tạo không gian nghỉ ngơi yên tĩnh tối đa cho trẻ

Ngay khi cháu than đau mắt, đau đầu hoặc buồn nôn, hãy để cháu nằm nghỉ ngơi trong một căn phòng tối, tắt hết đèn, kéo rèm và giữ không gian hoàn toàn yên tĩnh. Hãy cho cháu tạm ngừng sử dụng các thiết bị điện tử (điện thoại, máy tính bảng, tivi) và hạn chế các hoạt động thể lực mạnh. Nếu là cơn đau nửa đầu Migraine hoặc mỏi mắt, việc ngủ một giấc ngắn trong không gian tối sẽ giúp triệu chứng thuyên giảm đáng kể.

Theo dõi sát các dấu hiệu nguy hiểm cần cấp cứu ngay

Gia đình cần đưa cháu đến bệnh viện ngay lập tức nếu cơn đau một bên mắt không thuyên giảm sau khi nghỉ ngơi, hoặc xuất hiện thêm các dấu hiệu báo động đỏ sau:

• Trẻ nhìn mờ đột ngột, nhìn một hóa hai (song thị), hoặc thấy quầng tán sắc cầu vồng xung quanh các nguồn sáng.

• Mắt sưng đỏ, lòng đen (đồng tử) một bên bị giãn to hơn bên còn lại.

• Trẻ nôn mửa liên tục, sốt cao, co giật hoặc có biểu hiện lờ đờ, ngủ gà, đi lại loạng choạng.

Triệu chứng đau một bên mắt kèm đau đầu và buồn nôn sau khi đi bơi ở trẻ 11 tuổi là một biểu hiện lâm sàng phức tạp, có thể là dấu hiệu khởi phát của cơn tăng nhãn áp cấp tính (Glaucoma) hoặc bệnh lý đau nửa đầu Migraine trẻ em. Do khám mắt thông thường tại trường học rất dễ bỏ sót các bệnh lý sâu này, gia đình cần sớm đưa cháu đến các bệnh viện có chuyên khoa Nhãn khoa và Thần kinh nhi để được đo nhãn áp, soi đáy mắt và kiểm tra toàn diện, tránh tự ý cho cháu dùng các loại thuốc nhỏ mắt hay thuốc giảm đau khi chưa có chẩn đoán xác thực.