Dấu hiệu đột quỵ: Cách nhận biết nhanh và xử trí chuẩn y khoa

Chào bạn,

Cảm ơn bạn đã gửi câu hỏi rất thực tế đến chuyên mục Nội Thần kinh của chúng tôi. Tình trạng tê cứng tay, yếu chi và nói khó rồi tự hết mà người nhà bạn đang gặp phải là một dấu hiệu đột quỵ mang tính cảnh báo đỏ cực kỳ nguy hiểm, tuyệt đối không được nhầm lẫn với “trúng gió”. Việc nhận biết đúng các triệu chứng đột quỵ sẽ quyết định ranh giới giữa sự sống, cái chết và sự phục hồi di chứng của người bệnh. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn các quy tắc nhận diện y khoa chuẩn xác nhất để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

Bệnh đột quỵ não thực chất là tình trạng cấp cứu gì?

Dưới góc độ y khoa, đột quỵ não (hay tai biến mạch máu não) là một tình trạng tổn thương tế bào não cấp tính xảy ra khi dòng máu cung cấp oxy và dinh dưỡng cho não bị cắt đứt đột ngột.

Theo định nghĩa từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), tình trạng này được chia làm hai thể chính. Thể phổ biến nhất là nhồi máu não (chiếm khoảng 80-85%), xảy ra khi một cục máu đông hoặc mảng bám mỡ máu làm tắc nghẽn động mạch não. Thể thứ hai nguy hiểm hơn là xuất huyết não, xảy ra khi một mạch máu trong não bị vỡ, khiến máu tràn ra chèn ép mô não. Cả hai trường hợp này, cứ mỗi phút trôi qua không được cấp cứu, sẽ có khoảng 2 triệu tế bào thần kinh chết đi vĩnh viễn.

Những dấu hiệu đột quỵ nào giúp nhận biết nhanh nhất?

Để nhận diện sớm dấu hiệu nhận biết đột quỵ, các chuyên gia y tế trên toàn thế giới khuyến cáo người dân ghi nhớ quy tắc BE FAST. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), đây là bảng chữ cái viết tắt của các dấu hiệu:

• B – Balance (Thăng bằng): Người bệnh đột ngột mất thăng bằng, chóng mặt, bước đi loạng choạng không vững.

• E – Eyes (Mắt): Thị lực giảm sút đột ngột, mờ mắt hoặc mù một bên mắt.

• F – Face (Khuôn mặt): Khuôn mặt bị mất cân đối, một bên mặt bị xệ xuống, méo miệng. Bạn có thể yêu cầu người bệnh cười để quan sát sự bất thường này.

• A – Arms (Cánh tay): Xuất hiện tình trạng yếu liệt tay chân. Người bệnh không thể nâng cả hai tay lên cao cùng lúc hoặc một bên tay bị rơi thõng xuống (tương tự như tình trạng tê tay, rơi đồ vật).

• S – Speech (Giọng nói): Người bệnh nói đớ, nói ngọng, lặp từ hoặc hoàn toàn không thể lặp lại một câu nói đơn giản.

• T – Time (Thời gian): Thời gian vàng là yếu tố quyết định. Nếu thấy bất kỳ dấu hiệu nào ở trên, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức.

Dấu hiệu đột quỵ nhẹ khác với cơn cấp tính ra sao?

Trường hợp triệu chứng xuất hiện rồi tự biến mất trong vòng vài chục phút đến vài giờ được y khoa gọi là cơn thiếu máu não cục bộ thoảng qua (TIA), hay dân gian gọi là dấu hiệu đột quỵ nhẹ.

Theo Mayo Clinic, tình trạng này xảy ra khi cục máu đông chỉ gây tắc nghẽn tạm thời rồi tự tan ra hoặc trôi đi, khiến dòng máu được khôi phục. Tuy nhiên, đây không phải là dấu hiệu đáng mừng mà là một lời cảnh báo khẩn cấp. Thống kê y khoa cho thấy khoảng 1 trong 3 người từng bị TIA sẽ gặp phải một cơn đột quỵ não thực sự trong vòng 1 năm tiếp theo, đôi khi là chỉ vài ngày sau đó. Do vậy, việc cho rằng đây là “trúng gió” và bỏ qua thăm khám là một sự chủ quan có thể đánh đổi bằng tính mạng.

Những sai lầm nào khi sơ cứu đột quỵ có thể gây tử vong?

Rất nhiều bệnh nhân đã mất đi cơ hội sống sót hoặc bị liệt vĩnh viễn do người nhà áp dụng sai các phương pháp sơ cứu đột quỵ truyền miệng. Chúng tôi đặc biệt cảnh báo bạn tuyệt đối không thực hiện những việc sau:

• Không dùng kim chích máu ở 10 đầu ngón tay hay dái tai. Phương pháp này không làm giảm áp lực máu lên não mà chỉ gây đau đớn, nhiễm trùng và làm mất thời gian cấp cứu.

• Không cạo gió, đánh cảm vì cơ thể người bệnh lúc này đang mất kiểm soát huyết áp, việc tác động lực mạnh sẽ làm tình trạng tồi tệ hơn.

• Không tự ý cho người bệnh uống bất kỳ loại thuốc hạ huyết áp hay thuốc chống cục máu đông nào khi chưa có kết quả chụp cắt lớp (CT scan) từ bác sĩ, vì nếu người bệnh đang bị xuất huyết não, việc dùng thuốc sai sẽ làm máu chảy ồ ạt hơn.

Bạn cần làm gì khi phát hiện triệu chứng đột quỵ tại nhà?

Hành động đúng đắn và duy nhất bạn cần làm là lập tức gọi xe cấp cứu (115) hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất có chuyên khoa đột quỵ. Trong lúc chờ xe cấp cứu, hãy để người bệnh nằm nghiêng sang một bên (tư thế an toàn) để tránh nôn sặc vào đường thở, nới lỏng quần áo và theo dõi nhịp thở.

Nếu có triệu chứng kéo dài hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, bạn nên chủ động đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn và đánh giá phù hợp. Người bệnh có thể đặt lịch qua App TCI Hospital tại app.thucuc.vn hoặc liên hệ 0936388288 để được hỗ trợ lựa chọn thời gian thăm khám và quản lý lịch khám thuận tiện hơn.

Với trường hợp của người nhà bạn, chúng tôi khuyên bạn nên đưa bác đi chụp MRI sọ não và tầm soát mạch máu não càng sớm càng tốt để phát hiện và xử lý kịp thời các ổ tắc nghẽn tiềm ẩn.