Nguyên nhân gây động kinh và cách phòng ngừa biến chứng

Động kinh là bệnh lý thần kinh mạn tính, đặc trưng bởi các cơn co giật hoặc những thay đổi bất thường về ý thức, cảm giác, hành vi do hoạt động điện quá mức của tế bào thần kinh. Bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, tiềm ẩn nguy cơ chấn thương và nhiều biến chứng nếu không được kiểm soát phù hợp. Tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu cảnh báo và cách xử trí khi lên cơn giúp người bệnh chủ động điều trị, hạn chế rủi ro trong sinh hoạt.

1. Nguyên nhân gây động kinh là gì?

Theo Hội Chống động kinh Việt Nam, bệnh có thể liên quan đến những bất thường về cấu trúc não, yếu tố di truyền, nhiễm trùng, rối loạn chuyển hóa hoặc nguyên nhân miễn dịch. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng xác định được căn nguyên cụ thể.

1.1. Bất thường cấu trúc não

Những tổn thương hoặc thay đổi cấu trúc não có thể làm gián đoạn hoạt động điện bình thường của tế bào thần kinh, từ đó hình thành các cơn co giật tái diễn.

Một số nguyên nhân thường gặp bao gồm:

• Chấn thương sọ não
• Đột quỵ
• U não
• Dị dạng mạch máu não
• Bất thường phát triển vỏ não

1.2. Yếu tố di truyền

Một số hội chứng liên quan đến đột biến gen ảnh hưởng đến chức năng kênh ion, khả năng dẫn truyền tín hiệu hoặc mức độ hưng phấn của tế bào thần kinh.

Người có tiền sử gia đình mắc bệnh có thể có nguy cơ cao hơn trong một số thể bệnh. Tuy nhiên, không phải tất cả trường hợp đều có tính di truyền và việc cha mẹ mắc bệnh không đồng nghĩa con chắc chắn sẽ mắc.

1.3. Nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương

Viêm não, viêm màng não, áp xe não hoặc một số bệnh nhiễm ký sinh trùng ở não có thể gây tổn thương mô thần kinh, để lại di chứng dẫn đến các cơn co giật tái phát.

Nguy cơ phụ thuộc vào tác nhân gây bệnh, mức độ tổn thương và hiệu quả điều trị trong giai đoạn cấp tính.

1.4. Rối loạn chuyển hóa và nguyên nhân miễn dịch

Những rối loạn chuyển hóa bẩm sinh, bất thường chuyển hóa trong cơ thể hoặc bệnh lý viêm não tự miễn có thể ảnh hưởng đến hoạt động điện não.

Đặc biệt, viêm não tự miễn có thể gây co giật kèm suy giảm trí nhớ, thay đổi hành vi hoặc rối loạn tâm thần. Người bệnh cần được chẩn đoán và điều trị nguyên nhân kịp thời.

1.5. Không xác định được nguyên nhân

Ở một số người bệnh, dù đã thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, bác sĩ vẫn chưa tìm được căn nguyên rõ ràng.

Việc chưa xác định được nguyên nhân không đồng nghĩa bệnh không thể kiểm soát. Người bệnh vẫn cần được đánh giá đặc điểm cơn, lựa chọn phương pháp điều trị và theo dõi định kỳ.

2. Các biến chứng động kinh có thể xảy ra là gì?

Các cơn co giật tái diễn, đặc biệt khi không được kiểm soát tốt, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần và chất lượng cuộc sống.

2.1. Chấn thương trong cơn co giật

Khi xuất hiện cơn co giật kèm mất ý thức, người bệnh có thể té ngã, va đập đầu, gãy xương hoặc bị bỏng nếu đang nấu ăn.

Nguy cơ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng khi người bệnh đang bơi lội, lái xe, làm việc trên cao hoặc vận hành máy móc.

2.2. Trạng thái động kinh

Đây là biến chứng thần kinh cấp cứu, xảy ra khi cơn co giật kéo dài hoặc các cơn liên tiếp xuất hiện mà người bệnh không hồi phục ý thức giữa các cơn.

Đặc biệt, cơn co giật liên tục từ 5 phút trở lên cần được xử trí cấp cứu vì có nguy cơ gây tổn thương não, suy hô hấp và đe dọa tính mạng.

2.3. Ảnh hưởng đến nhận thức và tâm lý

Một số người bệnh có thể gặp tình trạng suy giảm trí nhớ, khó tập trung, rối loạn giấc ngủ hoặc giảm khả năng học tập, làm việc.

Bên cạnh đó, lo âu, trầm cảm và tâm lý e ngại khi giao tiếp cũng có thể xuất hiện, nhất là ở người thường xuyên tái phát cơn.

2.4. Nguy cơ tử vong đột ngột

Tử vong đột ngột không rõ nguyên nhân ở người mắc bệnh là biến chứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng.

Nguy cơ cao hơn ở những trường hợp có cơn co cứng – co giật toàn thể không được kiểm soát tốt, đặc biệt khi thường xuyên bỏ thuốc hoặc không tuân thủ điều trị.

3. Cách kiểm soát bệnh, phòng ngừa biến chứng động kinh như thế nào?

3.1. Thăm khám và chẩn đoán động kinh chính xác

Bác sĩ chuyên khoa Nội thần kinh sẽ khai thác tiền sử bệnh, đặc điểm cơn co giật, tần suất xuất hiện và các triệu chứng đi kèm.

Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định:

• Điện não đồ (EEG): Ghi nhận hoạt động điện não, hỗ trợ phát hiện các bất thường liên quan đến cơn động kinh.
• Chụp MRI não: Khảo sát cấu trúc não, tìm kiếm tổn thương hoặc bất thường có khả năng gây bệnh.
• Xét nghiệm máu: Đánh giá đường huyết, điện giải và một số yếu tố chuyển hóa liên quan.

Một số trường hợp, người bệnh có thể cần thực hiện các thăm dò chuyên sâu hơn. Không phải mọi cơn co giật đều là biểu hiện của bệnh. Vì vậy, việc chẩn đoán cần dựa trên đánh giá tổng hợp của bác sĩ.

3.2. Tuân thủ phác đồ điều trị

Sử dụng thuốc chống co giật là phương pháp điều trị động kinh phổ biến, giúp kiểm soát cơn ở nhiều người bệnh.

Người bệnh cần uống thuốc đúng liều, đúng giờ và không tự ý ngừng thuốc ngay cả khi đã hết cơn trong thời gian dài.

Với trường hợp kháng thuốc, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp chuyên sâu như phẫu thuật, kích thích thần kinh hoặc liệu pháp khác tùy chỉ định. Cách chữa động kinh cần được cá thể hóa theo thể bệnh và nguyên nhân.

3.3. Điều chỉnh lối sống và theo dõi định kỳ

Để hỗ trợ kiểm soát bệnh và phòng ngừa động kinh tái diễn, người bệnh nên:

• Duy trì giấc ngủ đầy đủ, hạn chế thức khuya.
• Tránh uống nhiều rượu bia và sử dụng chất kích thích.
• Ghi nhật ký cơn co giật, thời gian xuất hiện và yếu tố khởi phát.
• Hạn chế những hoạt động nguy hiểm khi cơn chưa được kiểm soát.
• Tái khám đúng lịch để bác sĩ đánh giá đáp ứng điều trị.

4. Cần làm gì khi gặp người bị động kinh?

Khi chứng kiến người đang lên cơn co giật, việc sơ cứu đúng cách giúp hạn chế chấn thương và bảo vệ đường thở.

4.1. Các bước sơ cứu đúng cách

Giữ bình tĩnh: Ghi nhận thời điểm bắt đầu cơn để xác định thời gian co giật.

Đảm bảo an toàn: Di chuyển vật sắc nhọn, đồ cứng hoặc các vật nguy hiểm ra xa người bệnh.

Bảo vệ vùng đầu: Đặt vật mềm dưới đầu, nới lỏng quần áo quanh cổ.

Đặt nằm nghiêng: Khi có thể thực hiện an toàn, giúp nước bọt hoặc chất nôn thoát ra ngoài, hạn chế nguy cơ sặc.

Theo dõi sau cơn: Ở bên cạnh, kiểm tra nhịp thở và trấn an khi người bệnh tỉnh lại.

Tuyệt đối không ghì giữ tay chân, không cố mở miệng, không nhét vật cứng vào miệng hoặc cho uống nước, uống thuốc khi người bệnh chưa tỉnh táo hoàn toàn.

4.2. Khi nào cần gọi cấp cứu?

Cần gọi cấp cứu 115 ngay khi xuất hiện một trong những tình huống sau:

Cơn co giật kéo dài từ 5 phút trở lên.

Các cơn liên tiếp xảy ra, người bệnh chưa hồi phục ý thức.

Người bệnh khó thở, bị chấn thương nghiêm trọng.

Cơn co giật xảy ra dưới nước.

Đây là cơn co giật đầu tiên hoặc người bệnh đang mang thai.

Sơ cứu đúng cách kết hợp thăm khám chuyên khoa kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế biến chứng động kinh và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Nếu xuất hiện các cơn co giật bất thường, mất ý thức thoáng qua hoặc nghi ngờ bệnh lý thần kinh, người bệnh nên chủ động thăm khám tại chuyên khoa Nội thần kinh – Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI. Đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm kết hợp các phương pháp thăm dò chức năng, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh hiện đại giúp đánh giá nguyên nhân, tư vấn hướng điều trị và theo dõi phù hợp. Liên hệ Thu Cúc TCI để được tư vấn và đặt lịch khám Nội thần kinh ngay!