Não người có mấy thùy trong giải phẫu hệ thần kinh?

Trong giải phẫu học cổ điển, bán cầu đại não của con người được phân chia thành 4 thùy chính nằm lộ trên bề mặt gồm: thùy trán, thùy đỉnh, thùy thái dương và thùy chẩm. Tuy nhiên, khi đi sâu vào cấu trúc giải phẫu thần kinh hiện đại để trả lời câu hỏi não người có mấy thùy, các nhà khoa học xác định có thêm thùy thứ 5 nằm vùi sâu bên trong rãnh bên mang tên thùy đảo (insula), cùng một số tài liệu xếp thêm vùng viền thành thùy thứ 6 (thùy viền – limbic lobe). Mỗi thùy não đảm nhiệm những mạng lưới chức năng chuyên biệt, từ kiểm soát vận động, xử lý cảm giác đến phân tích ngôn ngữ và điều hòa cảm xúc.

Cấu tạo thùy não được phân định dựa trên những mốc giải phẫu nào?

Bề mặt của đại não được bao bọc bởi một lớp chất xám dày gọi là vỏ não, gấp nếp tạo thành các nếp cuộn (hồi não) và các khe lõm xuống gọi là rãnh não.

Theo tài liệu giải phẫu hệ thần kinh từ National Institute of Neurological Disorders and Stroke (NINDS): các đường ranh giới tự nhiên này giúp chia tách đại não thành các thùy tương ứng với các xương sọ che phủ bên ngoài:

• Rãnh trung tâm (rãnh Rolando): Ngăn cách giữa thùy nằm ở phía trước với thùy nằm ngay phía sau trên đỉnh đầu.

• Rãnh bên (rãnh Sylvius): Ngăn cách thùy thái dương ở phía dưới với các thùy trán và thùy đỉnh ở phía trên.

• Rãnh đỉnh chẩm: Tạo ranh giới phân định mặt trong giữa thùy đỉnh và phần thùy nằm sát đáy hộp sọ phía sau.

Nhờ hệ thống nếp gấp này, diện tích bề mặt tiếp nhận và phân tích thông tin của đại não tăng lên gấp nhiều lần mà vẫn nằm gọn bên trong khoang sọ kín.

Chức năng các thùy não chính đảm nhận những vai trò gì?

Bốn cấu trúc bề mặt tạo nên các thùy của não người vận hành như những trung tâm chỉ huy độc lập nhưng liên kết chặt chẽ:

• Thùy trán (frontal lobe): Nằm ở phần trước trán, là thùy lớn nhất chịu trách nhiệm về tư duy bậc cao, lập kế hoạch, ra quyết định, kiểm soát hành vi, tính cách cá nhân và điều hành vỏ não vận động chủ động. Đây cũng là nơi chứa vùng Broca phụ trách việc tạo lập ngôn ngữ phát âm.

• Thùy đỉnh (parietal lobe): Nằm ngay sau thùy trán, phụ trách tích hợp các thông tin cảm giác bản thể như xúc giác, cảm giác đau, nhiệt độ, áp lực, đồng thời giữ vai trò chủ đạo trong định hướng không gian ba chiều.

• Thùy chẩm (occipital lobe): Nằm ở phần đáy gáy phía sau đầu, là trung tâm thị giác của toàn bộ cơ thể. Thùy này tiếp nhận tín hiệu ánh sáng từ võng mạc để phân tích hình dáng, màu sắc, chuyển động và nhận diện đồ vật.

• Thùy thái dương (temporal lobe): Nằm ở hai bên thái dương ngang tầm tai, giữ vai trò xử lý thính giác, lưu trữ ký ức (thông qua cấu trúc hồi hải mã bên trong) và chứa vùng Wernicke giúp thấu hiểu ý nghĩa của lời nói.

Thùy thứ 5 của não bộ có vai trò đặc biệt gì?

Nằm ẩn sâu bên trong rãnh bên, tách biệt khỏi tầm nhìn bề mặt khi quan sát não bộ từ bên ngoài, chính là thùy đảo.

Theo các nghiên cứu hình ảnh thần kinh công bố trên cơ sở dữ liệu PubMed Central (PMC): thùy đảo đóng vai trò như một cầu nối tích hợp cảm giác nội tạng, cảm thụ vị giác và điều hòa cảm xúc sâu xa. Cấu trúc này nhận diện nhịp tim, cảm giác đau từ các cơ quan trong ổ bụng, tham gia vào sự đồng cảm xã hội và kiểm soát các phản ứng bản năng như sự ghê sợ hoặc ham muốn. Việc phát hiện và nghiên cứu sâu về thùy đảo đã mở rộng góc nhìn toàn diện hơn về mạng lưới liên kết bên trong đại não.

Nhận biết các biểu hiện đặc trưng khi bị tổn thương thùy não

Bất kỳ nguyên nhân bệnh lý nào như chấn thương sọ não, thiếu máu cục bộ, xuất huyết não hoặc khối u chèn ép đều có thể gây suy giảm chức năng khu trú tùy theo vị trí thùy bị tổn hại.

Người bệnh có thể gặp các dấu hiệu tương ứng với từng vùng tổn thương:

• Thương tổn vùng trán: Thay đổi tính cách đột ngột, trở nên cáu gắt hoặc thờ ơ, mất khả năng lập kế hoạch, mất ức chế hành vi, nói lắp bắp hoặc mất khả năng phát âm thành tiếng.

• Thương tổn vùng đỉnh: Mất cảm giác một bên cơ thể, không nhận biết được vị trí ngón tay, mất khả năng phân biệt đồ vật bằng xúc giác hoặc mất định hướng không gian.

• Thương tổn vùng chẩm: Suy giảm thị lực, xuất hiện điểm mù trong tầm nhìn, mất thị trường một bên hoặc xuất hiện ảo giác thị giác.

• Thương tổn vùng thái dương: Suy giảm thính lực, mất trí nhớ ngắn hạn nghiêm trọng, không nhận diện được khuôn mặt người quen hoặc nghe được âm thanh nhưng không hiểu người khác đang nói gì.

Khi nào bạn cần thăm khám chuyên khoa Thần kinh?

Theo khuyến cáo y khoa từ American Stroke Association (ASA): những tổn thương nhu mô não tiến triển rất nhanh, việc nhận diện dấu hiệu bất thường để kiểm tra kịp thời đóng vai trò sống còn:

• Đột ngột yếu liệt tay chân một bên, méo một bên mặt hoặc nói ngọng, nói khó hiểu.

• Rối loạn thị lực cấp tính như nhìn đôi, mờ mắt hoặc mất hoàn toàn một vùng thị trường.

• Suy giảm nhận thức, hay quên bất thường hoặc thay đổi tính cách, cảm xúc nhanh chóng không rõ lý do.

• Đau đầu dữ dội, dai dẳng kèm theo buồn nôn, nôn mửa hoặc co giật cục bộ.

Các triệu chứng thần kinh khu trú phản ánh nguy cơ tổn thương cấu trúc tế bào não thực thể, cần được bác sĩ chuyên khoa Thần kinh đánh giá trực tiếp qua thăm khám lâm sàng cùng các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại như chụp cắt lớp vi tính (CT scanner) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) sọ não. Việc thăm khám chuyên sâu giúp xác định chính xác thùy não bị ảnh hưởng, tìm ra nguyên nhân bệnh học nền tảng để có phương án can thiệp nội khoa hoặc ngoại khoa kịp thời. Để chủ động lựa chọn thời gian thăm khám thuận tiện và giảm thiểu thời gian chờ đợi, bạn có thể đặt lịch trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn.

Sự phối hợp nhịp nhàng của các thùy não

Đại não của con người được cấu tạo bởi 4 thùy bề mặt rõ rệt gồm thùy trán, thùy đỉnh, thùy chẩm, thùy thái dương cùng thùy đảo ẩn sâu bên trong. Mỗi thùy não nắm giữ các chuyên biệt hóa chức năng nhất định, nhưng không có thùy nào hoạt động hoàn toàn cô lập. Mọi tư duy logic, cảm xúc phức tạp và cử động cơ thể đều là thành quả của sự truyền dẫn tín hiệu nhịp nhàng giữa các thùy qua mạng lưới nơ-ron dày đặc. Nắm rõ cấu trúc giải phẫu giúp chúng ta hiểu rõ hơn về trung tâm điều khiển của cơ thể, từ đó chủ động theo dõi và bảo vệ sức khỏe hệ thần kinh một cách khoa học.