Cảm thấy chóng mặt, mất thăng bằng khi đứng: Nguyên nhân và cách cải thiện

Hiện tượng cảm thấy chóng mặt, quay cuồng, kèm theo cảm giác mất thăng bằng, đầu biêng biêng khi ngồi thẳng hoặc đứng là những triệu chứng thần kinh phổ biến nhưng dễ gây lo lắng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chóng mặt không phải là một bệnh lý độc lập mà là biểu hiện của sự mất đồng bộ giữa các cơ quan tiếp nhận thông tin không gian như tai trong, thị giác và hệ thống cảm giác bản thể. Việc triệu chứng giảm đi khi nằm hoặc tựa lưng gợi ý đến các rối loạn liên quan đến hệ thống tiền đình ngoại biên hoặc sự điều hòa tuần hoàn tư thế.

Biểu hiện cảm thấy chóng mặt liên quan gì đến rối loạn tiền đình và thiếu máu não?

Khi người bệnh gặp tình trạng chóng mặt khi ngồi thẳng hoặc đầu biêng biêng, nguyên nhân thường được phân tích dựa trên hai hội chứng lâm sàng quen thuộc mà người bệnh hay thắc mắc.

Theo Mayo Clinic, rối loạn tiền đình là nguyên nhân hàng đầu gây ra cảm giác quay cuồng, mất thăng bằng khi thay đổi tư thế. Hệ thống tiền đình ở tai trong đóng vai trò giữ thăng bằng cho cơ thể; khi bộ phận này bị tổn thương hoặc gửi tín hiệu sai lệch lên não bộ, người bệnh sẽ có cảm giác mọi vật xung quanh đang xoay tròn hoặc bề mặt không vững chắc, thường thuyên giảm khi giữ cố định đầu ở tư thế nằm.

Trong khi đó, nhiều người thường lo lắng về tình trạng thiếu máu não khi xuất hiện hiện tượng nặng đầu và chóng mặt. Tuy nhiên, theo các tài liệu y khoa từ NHS, thiếu máu não mạn tính thường đi kèm với các triệu chứng suy giảm nhận thức, tê bì tay chân hoặc rối loạn vận động rõ rệt, ít khi gây ra các cơn chóng mặt kịch phát phụ thuộc vào tư thế thay đổi đột ngột như trường hợp xét nghiệm máu và huyết áp đã ở mức bình thường.

Tại sao triệu chứng lại giảm khi nằm hoặc tựa lưng?

Việc triệu chứng thuyên giảm rõ rệt khi người bệnh chuyển sang tư thế nằm hoặc tựa lưng vào ghế thể hiện rõ đặc điểm cơ học của hệ thống giữ thăng bằng. Khi ngồi thẳng hoặc đứng, cơ thể phải huy động các phản xạ điều phối phức tạp để chống lại trọng lực. Nếu hệ thống tiền đình ngoại biên gặp trục trặc hoặc áp lực tư thế thay đổi, não bộ tạm thời chưa thích ứng kịp sẽ sinh ra cảm giác mất thăng bằng. Khi tựa lưng hoặc nằm, diện tích tiếp xúc của cơ thể tăng lên, hệ thống tiền đình giảm bớt áp lực xử lý thông tin không gian, từ đó giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn.

Những việc cần làm để cải thiện tình trạng cảm thấy chóng mặt

Khi xuất hiện các cơn chóng mặt nhẹ do thay đổi tư thế, việc áp dụng các biện pháp chăm sóc và điều chỉnh sinh hoạt khoa học giúp giảm thiểu khó chịu và đảm bảo an toàn.

• Khi cơn chóng mặt xuất hiện, hãy ngồi hoặc nằm xuống ngay lập tức tại một vị trí an toàn để tránh nguy cơ ngã và chấn thương.

• Tránh thay đổi tư thế đột ngột; khi từ giường thức dậy, nên nằm nghỉ vài phút, ngồi thõng chân ở mép giường trước khi đứng hẳn lên.

• Uống đủ nước mỗi ngày để duy trì thể tích tuần hoàn ổn định, tránh tình trạng mất nước nhẹ làm nặng thêm cảm giác chóng mặt.

• Hạn chế sử dụng các chất kích thích như cà phê, rượu bia hoặc thuốc lá vì chúng có thể làm ảnh hưởng tiêu cực đến vi tuần hoàn và hệ thần kinh trung ương.

Khi nào triệu chứng chóng mặt cần được thăm khám chuyên khoa?

Việc theo dõi tại nhà chỉ phù hợp với các trường hợp nhẹ và thoáng qua. Theo Cleveland Clinic, người bệnh cần nhanh chóng đến các cơ sở y tế để được bác sĩ thần kinh thăm khám khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo cần can thiệp y tế.

• Cơn chóng mặt diễn biến nặng hơn, kéo dài liên tục hoặc tái phát với tần suất ngày càng dày đặc.

• Đi kèm các triệu chứng thần kinh khu trú như yếu liệt tay chân, tê mặt, nói đớ hoặc nhìn mờ, nhìn đôi.

• Cảm giác đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột chưa từng có trước đây.

• Kèm theo ù tai nặng, giảm thính lực đột ngột hoặc ngất xỉu.

Nếu các biểu hiện chóng mặt, mất thăng bằng không thuyên giảm, lặp lại nhiều lần hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày, bạn nên chủ động thăm khám để được bác sĩ đánh giá chính xác chức năng tiền đình và hệ thần kinh. Để chủ động thời gian và được hỗ trợ y tế kịp thời, bạn có thể chủ động lựa chọn thời gian thăm khám bằng cách đặt lịch trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn.

Hiện tượng cảm thấy chóng mặt kèm theo mất thăng bằng khi ngồi hoặc đứng, thuyên giảm khi nằm thường liên quan đến sự rối loạn chức năng tiền đình hơn là tình trạng thiếu máu não đơn thuần nếu huyết áp và xét nghiệm máu bình thường. Việc lắng nghe cơ thể, điều chỉnh sinh hoạt hợp lý và thăm khám sớm giúp chẩn đoán đúng nguyên nhân và bảo vệ sức khỏe thần kinh hiệu quả.