Trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi bị sốt có sao không?

Chào bạn,

Hiện tượng trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi bị sốt (đặc biệt trong giai đoạn từ 0 đến 28 ngày tuổi) được xem là một cấp cứu y khoa nhi khoa tuyệt đối chứ không thể coi là phản ứng sốt mọc răng hay cảm sốt thông thường. Hệ thống miễn dịch của trẻ trong những tuần đầu đời còn rất non nớt, hàng rào máu não chưa hoàn thiện, khiến mọi đợt sốt đều tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng vi khuẩn xâm lấn đe dọa trực tiếp tính mạng. Bạn tuyệt đối không được tự ý cho bé uống thuốc hạ sốt tại nhà mà cần cởi bớt lớp tã áo quấn quá dày, cặp lại nhiệt kế và đưa con đến bệnh viện có chuyên khoa Nhi sơ sinh kiểm tra ngay lập tức.

Khi nào bé sơ sinh được xác định bị sốt?

Trẻ sơ sinh có trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi chưa phát triển hoàn chỉnh, rất dễ bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ môi trường xung quanh, quần áo ủ ấm hoặc tình trạng mất nước qua da.

Theo AAP (Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ), tiêu chuẩn đo lường và ngưỡng nhiệt độ xác định sốt ở trẻ nhỏ được quy định rõ:

• Ngưỡng nhiệt độ sốt thực thể: Trẻ được xác định bị sốt khi nhiệt độ đo tại trực tràng đạt từ 38,0°C (100,4°F) trở lên; nếu đo tại hõm nách, mức nhiệt độ từ 37,5°C trở lên đã cần được theo dõi sát và xác nhận lại bằng nhiệt kế hậu môn.

• Vị trí đo chuẩn xác nhất: Đo thân nhiệt trực tràng bằng nhiệt kế điện tử đầu mềm là tiêu chuẩn vàng đối với trẻ dưới 1 tháng tuổi; các phương pháp đo trán hay đo tai thường có độ sai số lớn do mồ hôi và ống tai hẹp.

• Lưu ý khi ủ ấm quá mức: Nếu bé vừa được quấn nhiều lớp chăn ủ hoặc nằm trong phòng quá nóng, bạn nên nới lỏng quần áo thoáng mát trong khoảng 15–20 phút rồi đo lại thân nhiệt trước khi kết luận bé bị sốt thực thể.

Nguyên nhân nào khiến trẻ sơ sinh phát sốt?

Sự xuất hiện của cơn sốt trong tháng đầu đời có thể bắt nguồn từ nhiễm virus cộng đồng thông thường, nhưng bác sĩ luôn phải ưu tiên cảnh giác cao độ trước các bệnh cảnh nhiễm khuẩn sơ sinh sớm hoặc muộn.

Theo NICE (Viện Y tế và Chất lượng Điều trị Quốc gia Anh), các căn nguyên lâm sàng thường gặp bao gồm:

• Nhiễm trùng sơ sinh xâm lấn: Vi khuẩn lây truyền từ mẹ sang con trong quá trình chuyển dạ hoặc nhiễm khuẩn từ môi trường sau sinh (như liên cầu khuẩn nhóm B – GBS, vi khuẩn E. coli, Listeria monocytogenes) gây bệnh cảnh nhiễm trùng huyết sơ sinh.

• Nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương: Vi khuẩn hoặc virus Herpes simplex (HSV) xâm nhập qua hàng rào máu não gây ra viêm màng não mủ, có thể để lại di chứng thần kinh nặng nề nếu chậm trễ điều trị.

• Nhiễm trùng đường tiết niệu: Là ổ nhiễm khuẩn vi khuẩn tiềm ẩn phổ biến nhất ở trẻ sơ sinh sốt đơn độc mà không có biểu hiện ho hay sổ mũi bên ngoài.

• Nhiễm virus đường hô hấp: Các loại virus như virus hợp bào hô hấp (RSV), cúm hoặc Enterovirus gây viêm tiểu phế quản, viêm phổi ở trẻ nhỏ.

Bố mẹ cần xử lý ban đầu tại nhà như thế nào?

Nguyên tắc quan trọng nhất khi chăm sóc trẻ dưới 28 ngày tuổi bị sốt là không được làm chậm trễ thời gian tiếp cận y tế bằng các biện pháp điều trị dân gian chưa được kiểm chứng.

Theo hướng dẫn sơ cấp cứu của WHO (Tổ chức Y tế Thế giới), các bước xử lý ban đầu đúng cách gồm:

• Nới rộng quần áo và tã lót: Cởi bớt mũ len, bao tay, bao chân và lớp chăn quấn dày; cho trẻ mặc đồ cotton mỏng nhẹ, thoáng khí trong phòng có nhiệt độ ổn định khoảng 24–26°C.

• Lau mát bằng nước ấm: Dùng khăn mềm nhúng nước ấm (nhiệt độ nước thấp hơn thân nhiệt của bé khoảng 2°C, kiểm tra nước ấm trên cổ tay) lau nhẹ nhàng ở nách, bẹn và lòng bàn tay bàn chân; tuyệt đối không dùng cồn hay nước đá lạnh để lau vì dễ gây co mạch và ngộ độc qua da.

• Tăng cường cữ bú mẹ: Tiếp tục cho bé bú mẹ nhiều cữ nhỏ theo nhu cầu để cung cấp nước, năng lượng và kháng thể tự nhiên, tránh để trẻ rơi vào tình trạng mất nước ở trẻ sơ sinh.

• Không tự ý dùng thuốc hạ sốt: Tuyệt đối không tự ý mua paracetamol hay ibuprofen cho bé uống mà không có cân đo liều lượng chuẩn xác và chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Quy trình chẩn đoán tại bệnh viện gồm những gì?

Do triệu chứng lâm sàng ở trẻ sơ sinh thường rất kín đáo và khó phân biệt giữa cảm sốt nhẹ với nhiễm trùng huyết toàn thân, bác sĩ bắt buộc phải kích hoạt quy trình sàng lọc sốt sơ sinh toàn diện.

Dựa trên hướng dẫn thực hành của AAP, gói xét nghiệm đánh giá nguy cơ nhiễm trùng bao gồm:

• Xét nghiệm công thức máu và các chỉ số viêm: Đánh giá số lượng bạch cầu, tỷ lệ bạch cầu non, chỉ số CRP (C-Reactive Protein) và Procalcitonin trong huyết thanh để định lượng mức độ đáp ứng viêm toàn thân.

• Cấy máu tìm vi khuẩn: Lấy mẫu máu làm kháng sinh đồ trước khi dùng kháng sinh, giúp định danh chính xác chủng vi khuẩn gây bệnh trong máu.

• Xét nghiệm và cấy nước tiểu vô trùng: Lấy nước tiểu qua ống thông bàng quang hoặc chọc hút trên xương mu để tìm bạch cầu và vi khuẩn, loại trừ nhiễm trùng đường tiết niệu.

• Chọc dò dịch não tủy (chọc dò tủy sống): Thủ thuật cần thiết ở trẻ dưới 28 ngày tuổi có sốt cao hoặc có chỉ số viêm bất thường nhằm xét nghiệm tế bào, sinh hóa dịch não tủy, loại trừ dứt điểm tổn thương màng não.

• Chụp X-quang phổi: Đánh giá các nốt thâm nhiễm nhu mô phổi nếu trẻ có biểu hiện thở nhanh, rút lõm lồng ngực hoặc khò khè.

Dấu hiệu cảnh báo nguy kịch cần nhập viện ngay?

Sự diễn tiến bệnh ở trẻ sơ sinh diễn ra rất nhanh chóng, từ trạng thái tỉnh táo có thể chuyển sang li bì, suy hô hấp hay co giật chỉ trong vài giờ.

Bạn cần bế trẻ đến phòng cấp cứu sơ sinh ngay lập tức nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu nguy hiểm sau:

• Trẻ sốt cao trên 38,5°C hoặc ngược lại thân nhiệt bị hạ thấp dưới 36,0°C dù đã được ủ ấm phù hợp.

• Trẻ sơ sinh bỏ bú, bú kém rõ rệt, ngậm bắt vú yếu hoặc nôn trớ toàn bộ sữa sau các cữ bú liên tiếp.

• Trẻ ngủ li bì khó đánh thức, không tương tác với mẹ, khóc yếu ớt hoặc có tiếng khóc the thé khác lạ.

• Có biểu hiện thở nhanh trên 60 lần/phút, thở rên, phập phồng cánh mũi, rút lõm sâu lồng ngực hoặc có cơn ngừng thở ngắn.

• Màu sắc da tái nhợt, nổi vân tím hoa cà loang lổ toàn thân, môi và đầu chi tím tái.

• Thóp trước phồng căng tức, co giật các chi hoặc trương lực cơ toàn thân mềm nhẽo bất thường.

Để bảo vệ tối đa sự an toàn của bé trong những tuần đầu đời bằng hệ thống phòng khám, cấp cứu và xét nghiệm sơ sinh đạt chuẩn vô khuẩn khắt khe, phụ huynh cần chủ động đưa trẻ đi khám tại các bệnh viện uy tín. Đặt lịch trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn giúp bạn chủ động thời gian thăm khám, tiếp cận nhanh chóng đội ngũ chuyên gia Nhi sơ sinh giàu kinh nghiệm và giảm thiểu thời gian chờ đợi tại viện.

Tình trạng trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi bị sốt luôn là một báo động đỏ y khoa không bao giờ được phép chủ quan theo dõi tại nhà quá lâu. Ở độ tuổi này, sốt không phải là một bệnh độc lập mà là tín hiệu cảnh báo của cơ thể trước các tác nhân nhiễm trùng tiềm tàng. Bố mẹ tuyệt đối không được tự làm bác sĩ, không dùng thuốc giảm đau hạ sốt tùy tiện hay đắp các loại lá thuốc dân gian lên người bé. Việc đưa con đến bệnh viện để được xét nghiệm máu, theo dõi lâm sàng và can thiệp kháng sinh đúng phác đồ sớm là biện pháp an toàn và duy nhất giúp ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm cho tương lai của trẻ.