Bé bị tay chân miệng lần 2 do đâu và có nguy hiểm không?

Chào bạn,

Giải đáp trực tiếp cho thắc mắc bé bị tay chân miệng lần 2 do đâu, nguyên nhân cốt lõi là do trẻ bị lây nhiễm bởi một chủng virus đường ruột khác với chủng đã mắc lần đầu. Sau đợt bệnh trước, cơ thể trẻ chỉ hình thành kháng thể đặc hiệu bền vững với duy nhất chủng virus đó chứ không tạo được miễn dịch bảo vệ chéo chống lại các chủng còn lại. Đợt mắc thứ hai có thể nhẹ hơn hoặc diễn tiến nặng bất ngờ tùy thuộc vào độc lực của chủng virus xâm nhập và thể trạng miễn dịch của trẻ tại thời điểm đó.

Trẻ bị tay chân miệng lần 2 do đâu theo cơ chế y học?

Bệnh tay chân miệng không phải do một loại virus duy nhất gây ra mà do cả một nhóm virus đường ruột lớn (thuộc chi Enterovirus) bao gồm hơn 20 phân nhóm huyết thanh khác nhau.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ghi nhận hai tác nhân gây bệnh phổ biến nhất tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương là Coxsackievirus A16 (CA16) và Enterovirus 71 (EV71), bên cạnh các chủng xuất hiện rải rác như Coxsackievirus A6 (CA6) và Coxsackievirus A10 (CA10).

Cơ chế gây tái nhiễm ở trẻ diễn ra qua các đặc tính miễn dịch sau:

• Miễn dịch không có tính bảo vệ chéo: Khi trẻ khỏi bệnh, hệ miễn dịch chỉ ghi nhớ và sản xuất kháng thể trung hòa với đúng tuýp huyết thanh đã nhiễm (ví dụ trẻ từng nhiễm CA16 thì chỉ kháng được CA16). Nếu trẻ tiếp xúc với Enterovirus 71 hoặc CA6 từ bạn học, cơ thể hoàn toàn chưa có lá chắn bảo vệ và sẽ khởi phát đợt bệnh mới.

• Nồng độ kháng thể suy giảm theo thời gian: Lượng kháng thể tự nhiên sau đợt nhiễm đầu tiên có thể giảm dần sau 6–12 tháng, khiến ngưỡng phòng ngự của niêm mạc suy yếu khi lượng virus xâm nhập qua đường tiêu hóa quá lớn.

• Trẻ nhỏ chưa hoàn thiện hệ thống miễn dịch: Trẻ dưới 5 tuổi có hệ miễn dịch dịch thể và niêm mạc đường ruột chưa hoàn chỉnh, tạo điều kiện thuận lợi cho các biến thể virus đường ruột xâm nhập liên tục qua thói quen mút tay, ngậm đồ chơi.

Đợt mắc bệnh lần thứ hai có diễn tiến nặng hơn không?

Mức độ nghiêm trọng của đợt tái nhiễm không phụ thuộc vào số lần mắc bệnh trong đời mà do độc lực sinh học của chủng virus gây bệnh quy định.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) chỉ ra sự phân hóa lâm sàng rõ rệt giữa các tác nhân:

• Nếu lần đầu nhiễm CA16 và lần hai nhiễm Enterovirus 71: Đợt bệnh thứ hai sẽ nguy hiểm hơn rất nhiều; chủng EV71 có ái tính đặc biệt với hệ thần kinh trung ương và cơ tim, dễ gây viêm não, phù phổi cấp hoặc sốc tim chỉ sau 24–48 giờ khởi phát.

• Nếu lần đầu nhiễm EV71 và lần hai nhiễm CA16: Đợt bệnh sau thường nhẹ nhàng hơn, triệu chứng chủ yếu khu trú ở tổn thương loét miệng nông và rải rác vài nốt hồng ban ở tay chân, ít nguy cơ biến chứng nội tạng.

• Nếu lần hai nhiễm chủng Coxsackievirus A6 (CA6): Tổn thương phỏng nước có thể xuất hiện với kích thước lớn hơn, lan rộng ra cả cẳng tay, cẳng chân, mông và có thể kèm theo hiện tượng bong tróc móng tay sau khi khỏi bệnh từ 2–4 tuần.

Những yếu tố nguy cơ nào khiến trẻ dễ tái nhiễm bệnh?

Trẻ nhỏ sinh hoạt trong môi trường tập thể hoặc có sức đề kháng suy giảm là đối tượng hàng đầu của các đợt tái bùng phát dịch bệnh.

Bác sĩ chuyên khoa lưu ý các hoàn cảnh lây truyền phổ biến:

• Đi nhà trẻ hoặc trường mầm non: Virus phát tán rất mạnh qua giọt bắn đường hô hấp, nước bọt dính trên bàn ghế, đồ chơi và dịch tiết từ phân của các trẻ mắc bệnh chưa có triệu chứng rõ ràng.

• Thói quen vệ sinh chưa bảo đảm: Người chăm sóc không rửa tay bằng xà phòng sau khi thay tã cho trẻ khác hoặc trước khi chế biến thức ăn, vô tình tạo đường truyền phân – miệng.

• Không cách ly đủ thời gian: Cho trẻ quay lại lớp học quá sớm khi các nốt phỏng nước chưa đóng vảy hoàn toàn, tạo cơ hội cho chu kỳ lây nhiễm chéo xoay vòng giữa các bé.

Cách chăm sóc giúp trẻ nhanh hồi phục tại nhà là gì?

Nguyên tắc điều trị chính cho bệnh nhân tay chân miệng là điều trị hỗ trợ triệu chứng, bảo đảm dinh dưỡng và giữ vệ sinh để ngăn ngừa bội nhiễm vi khuẩn ngoài da.

Theo hướng dẫn điều trị của Bộ Y tế Việt Nam, phụ huynh cần áp dụng đúng các bước chăm sóc:

• Chế độ dinh dưỡng dạng lỏng nguội: Cho trẻ ăn các thức ăn mềm, mịn, mát như cháo súp nguội, sữa chua, không ăn đồ chua cay nóng để tránh kích ứng vết loét trong miệng; chia nhỏ thành 5–6 bữa ăn trong ngày.

• Hạ sốt và giảm đau đúng chỉ định: Dùng thuốc hạ sốt paracetamol với mức liều 10–15 mg/kg cân nặng mỗi 4–6 giờ khi trẻ sốt trên 38,5°C; tuyệt đối không sử dụng aspirin để phòng ngừa hội chứng Reye nguy hiểm.

• Vệ sinh thân thể nhẹ nhàng: Tắm rửa sạch sẽ hằng ngày bằng nước ấm trong phòng kín gió, không chà xát làm vỡ mụn nước; súc miệng nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý 0,9% sau mỗi cữ ăn.

• Khử khuẩn môi trường sống: Lau rửa toàn bộ đồ chơi, tay nắm cửa và sàn nhà bằng dung dịch Cloramin B 2% hoặc xà phòng sát khuẩn chuyên dụng.

Khi nào trẻ cần được đưa đến bệnh viện cấp cứu khẩn cấp?

Các biến chứng nặng về thần kinh và tuần hoàn có thể xuất hiện rất đột ngột, đòi hỏi người chăm sóc phải quan sát phản xạ của trẻ từng giờ.

Bạn cần nhanh chóng đưa trẻ đến bệnh viện có khoa Nhi hoặc Truyền nhiễm ngay khi phát hiện một trong các dấu hiệu:

• Dấu hiệu thần kinh sớm: Trẻ có cơn giật mình chới với (đặc biệt khi đang thiu thiu ngủ hoặc giật mình trên 2 lần trong vòng 30 phút), run chi, đi đứng lảo đảo hoặc mắt nhìn ngược.

• Sốt cao kháng trị: Nhiệt độ cơ thể liên tục trên 39°C không hạ sau khi uống thuốc hạ sốt, hoặc tình trạng sốt kéo dài quá 48 giờ.

• Suy hô hấp và rối loạn tuần hoàn: Nhịp thở nhanh gấp, thở khò khè, lồng ngực rút lõm sâu, mạch đập rất nhanh trên 150 lần/phút lúc nằm yên, vã mồ hôi đầm đìa hoặc lòng bàn tay bàn chân lạnh ngắt nổi vân tím.

• Thay đổi tri giác: Trẻ quấy khóc liên tục không thể dỗ dành, ngủ gà, li bì, khó đánh thức hoặc xuất hiện cơn co giật toàn thân.

Khi trẻ có biểu hiện từ độ 2a trở lên, bác sĩ chuyên khoa cần can thiệp truyền tĩnh mạch thuốc điều hòa miễn dịch (IVIG), hỗ trợ thở máy và theo dõi sát chức năng tim phổi tại phòng Hồi sức cấp cứu để bảo vệ tính mạng. Để được theo dõi thể trạng định kỳ và tư vấn phương pháp phòng ngừa lây nhiễm cho cả gia đình, bạn có thể Đặt lịch trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn

Hiểu rõ bé bị tay chân miệng lần 2 do đâu sẽ giúp các bậc cha mẹ không chủ quan nghĩ rằng con đã từng mắc thì sẽ có miễn dịch trọn đời. Vì có rất nhiều chủng virus khác nhau cùng lưu hành trong cộng đồng, việc chủ động giữ gìn vệ sinh rửa tay bằng xà phòng và khử khuẩn đồ dùng học tập mỗi ngày vẫn là biện pháp phòng vệ hữu hiệu nhất. Hãy bình tĩnh chăm sóc con theo đúng hướng dẫn y khoa, theo dõi sát sao từng giấc ngủ của bé và phối hợp kịp thời với bác sĩ chuyên khoa để giúp con vượt qua đợt bệnh một cách an toàn nhất.