Bé bị sốt nóng lạnh là dấu hiệu gì? Nguyên nhân và cách xử lý an toàn cho trẻ

Tình trạng bé bị sốt nóng lạnh khiến không ít bậc phụ huynh lo lắng khi quan sát thấy cơ thể con trẻ lúc thì nóng bừng, lúc lại run rẩy, đắp chăn vẫn thấy rét. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sốt không phải là một bệnh lý độc lập mà là phản ứng phòng vệ tự nhiên của cơ thể trước các tác nhân gây bệnh như virus hoặc vi khuẩn, làm thiết lập lại điểm đặt nhiệt độ tại vùng dưới đồi. Khi trẻ bị sốt nóng lạnh, cơ thể đang trải qua các giai đoạn thay đổi nhiệt độ đột ngột, đòi hỏi phụ huynh cần hiểu rõ cơ chế để theo dõi và chăm sóc đúng cách, tránh lạm dụng thuốc hoặc xử lý sai khoa học.

Nguyên nhân khiến trẻ bị sốt nóng lạnh

Sốt nóng lạnh ở trẻ em thường xuất hiện khi trung tâm điều hòa thân nhiệt của cơ thể nhận diện sự xâm nhập của mầm bệnh và chủ động nâng nhiệt độ lên cao để ức chế sự phát triển của vi sinh vật. Quá trình này bao gồm các đợt co cơ vô thức (gây cảm giác rét run) xen lẫn giai đoạn thân nhiệt đạt đỉnh (gây cảm giác nóng bức).

Theo hướng dẫn từ Viện Hàn nhi Hoa Kỳ (AAP), các nguyên nhân phổ biến dẫn đến tình trạng này bao gồm:

• Nhiễm virus đường hô hấp: Các bệnh lý phổ biến như cúm mùa, cảm lạnh thông thường, viêm tiểu phế quản hoặc virus RSV thường khởi phát bằng triệu chứng ớn lạnh, rét run trước khi thân nhiệt tăng cao.

• Nhiễm trùng đường tiêu hóa: Viêm dạ dày ruột do rotavirus hoặc các loại vi khuẩn đường ăn uống cũng có thể gây sốt kèm theo cảm giác lạnh người, đau mỏi.

• Nhiễm trùng tai, mũi, họng: Viêm tai giữa, viêm họng cấp hoặc viêm amidan ở trẻ nhỏ thường đi kèm phản ứng sốt cao đột ngột và rét run từng cơn.

• Phản ứng sau tiêm chủng: Một số trẻ có thể gặp phản ứng sốt nhẹ đến sốt cao kèm ớn lạnh sau khi tiêm các mũi vaccine định kỳ, đây là dấu hiệu hệ miễn dịch đang tạo kháng thể.

Triệu chứng đi kèm và biểu hiện thực tế

Khi trẻ sốt rét run, biểu hiện lâm sàng thường diễn ra theo chu kỳ rõ rệt mà cha mẹ cần nắm bắt để đánh giá chính xác mức độ:

• Giai đoạn lạnh (rét run): Trẻ cảm thấy lạnh buốt, da nổi da gà, run lẩy bẩy, dù đắp chăn vẫn kêu rét. Lúc này, mạch máu dưới da co lại để giữ nhiệt, khiến tay chân trẻ có cảm giác lạnh ngắt mặc dù thân nhiệt bên trong đang tăng.

• Giai đoạn nóng (sốt cao): Sau cơn rét run, nhiệt độ cơ thể tăng vọt, da trẻ trở nên đỏ bừng, nóng rát, có thể kèm theo đau đầu, mệt mỏi, quấy khóc hoặc chán ăn.

• Giai đoạn vã mồ hôi: Thân nhiệt bắt đầu hạ xuống, trẻ đổ mồ hôi đầm đìa, nhiệt độ cơ thể dần trở về mức bình thường.

Theo các nghiên cứu nhi khoa từ CDC, việc phân biệt rõ các giai đoạn này giúp tránh tình trạng cha mẹ nhầm lẫn giữa việc trẻ đang rét (cần giữ ấm vừa phải) và việc trẻ đang sốt cao (cần nới lỏng quần áo để tỏa nhiệt).

Những hiểu lầm phổ biến khi chăm sóc trẻ sốt nóng lạnh

Trong quá trình chăm sóc con tại nhà, nhiều phụ huynh thường mắc phải một số sai lầm làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh:

• Ủ ấm quá mức khi trẻ đang rét run: Nhiều người cho rằng khi trẻ sốt nóng lạnh cần mặc nhiều lớp áo dày hoặc đắp chăn kín để “giã mồ hôi”. Tuy nhiên, điều này làm nhiệt độ cơ thể không thể thoát ra ngoài, dễ dẫn đến sốt cao quá mức, thậm chí kích thích co giật do sốt ở trẻ nhỏ.

• Tự ý dùng kháng sinh: Kháng sinh chỉ có tác dụng với nhiễm khuẩn và hoàn toàn không có hiệu quả với các bệnh do virus gây ra. Việc tự ý sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ không làm giảm sốt mà còn tăng nguy cơ kháng thuốc.

• Dùng nước đá để chườm lạnh: Phương pháp này gây co mạch ngoài da, làm thân nhiệt bên trong càng khó giải phóng và khiến trẻ bị rét run dữ dội hơn.

Cách xử lý và chăm sóc an toàn tại nhà

Khi phát hiện nguyên nhân trẻ sốt nóng lạnh ở mức độ nhẹ, cha mẹ có thể áp dụng các bước xử lý khoa học để hỗ trợ con hạ sốt và thoải mái hơn:

• Đo thân nhiệt chính xác: Sử dụng nhiệt kế điện tử đo ở nách hoặc hậu môn để theo dõi sát diễn biến nhiệt độ của trẻ thay vì chỉ đoán bằng cách sờ trán.

• Mặc quần áo thoáng mát: Cho trẻ mặc trang phục rộng rãi, thấm hút mồ hôi tốt. Khi trẻ đang rét run, có thể đắp một chiếc chăn mỏng nhẹ và bỏ ra ngay khi cơn rét qua đi.

• Bù nước và điện giải tích cực: Sốt khiến cơ thể mất nước nhanh chóng qua mồ hôi và hơi thở. Hãy cho trẻ uống nhiều nước lọc, dung dịch oresol pha đúng chuẩn, nước trái cây loãng hoặc sữa đối với trẻ nhỏ.

• Sử dụng thuốc hạ sốt đúng liều lượng: Theo khuyến cáo từ NHS, có thể dùng thuốc hạ sốt chứa paracetamol với liều lượng tính theo cân nặng của trẻ (thường là 10–15 mg/kg cân nặng mỗi lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ) khi thân nhiệt đạt từ 38.5 độ C trở lên. Tránh dùng aspirin cho trẻ em vì nguy cơ gây hội chứng Reye nguy hiểm.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám bác sĩ?

Mặc dù phần lớn các trường hợp sốt ở trẻ em có thể tự khỏi hoặc đáp ứng tốt với chăm sóc ban đầu, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi có bất kỳ biểu hiện sốt nào (từ 38 độ C trở lên).

• Sốt cao liên tục trên 39 độ C không hạ sau khi đã dùng thuốc hạ sốt đúng liều.

• Sốt kéo dài quá 3 ngày không có xu hướng thuyên giảm.

• Trẻ có biểu hiện dấu hiệu mất nước như môi khô, mắt trũng, khóc không ra nước mắt, tiểu ít hoặc nước tiểu sẫm màu.

• Trẻ lơ mơ, ngủ gà, khó đánh thức, cổ cứng hoặc xuất hiện cơn co giật.

• Nôn mửa liên tục, tiêu chảy nặng hoặc khó thở, thở rít, thở nhanh bất thường.

Trong trường hợp các triệu chứng của trẻ kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc khiến cha mẹ lo lắng về sức khỏe của con, việc thăm khám chuyên khoa là bước làm cần thiết để bác sĩ đánh giá chính xác nguyên nhân và loại trừ các bệnh lý tiềm ẩn. Khi có nhu cầu kiểm tra, bạn có thể chủ động lựa chọn thời gian thăm khám bằng cách đặt lịch trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn.

Tình trạng bé bị sốt nóng lạnh là phản ứng sinh lý thường gặp nhưng đòi hỏi sự quan sát kỹ lưỡng và xử lý bình tĩnh từ phía cha mẹ. Việc nắm vững cách theo dõi thân nhiệt, bù nước đúng cách và nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm sẽ giúp bảo vệ an toàn cho sức khỏe của trẻ. Hãy luôn tuân thủ các hướng dẫn y khoa chính thống và tham khảo ý kiến bác sĩ khi có bất kỳ lo ngại nào về tình trạng của con.