Lạm dụng thực phẩm chức năng có hại không, thưa bác sĩ?

Chào bạn, cảm ơn bạn đã chia sẻ. Câu hỏi của bạn rất đúng và đáng lo – vì lạm dụng thực phẩm chức năng hoàn toàn có thể gây hại, thậm chí ảnh hưởng nghiêm trọng đến gan, thận, tim mạch và hệ thần kinh. Nhiều người nghĩ “uống bổ thì tốt”, nhưng thực tế, cơ thể không cần ‘bổ’ nếu bạn đang khỏe mạnh, và việc nạp quá nhiều chất – dù là vitamin – có thể tạo gánh nặng cho cơ quan đào thải như gan và thận.

Nguyên nhân gây hại khi lạm dụng thực phẩm chức năng

– Tích tụ độc tính: Một số vi chất (như vitamin A, D, sắt, kẽm) không đào thải dễ dàng. Dùng quá liều kéo dài có thể gây ngộ độc mạn tính.
– Tương tác nguy hiểm: Nhiều sản phẩm “thảo dược” hay “xách tay” chứa hoạt chất chưa được kiểm định, có thể tương tác với thuốc điều trị hoặc làm tăng nguy cơ đông máu, co thắt mạch.
– Tạp chất và phụ gia: Thực phẩm chức năng không qua quy trình kiểm soát như thuốc. Nhiều sản phẩm trôi nổi chứa kim loại nặng, chất cấm, hoặc chất độn gây viêm thận, tổn thương gan.
– Làm rối loạn chuyển hóa: Ví dụ, dùng quá nhiều canxi và vitamin D có thể gây sỏi thận; bổ sung sắt không cần thiết có thể ức chế hấp thu kẽm và đồng.
– Tâm lý phụ thuộc: Người dùng dễ rơi vào vòng luẩn quẩn “uống vì lo lắng”, trong khi thực chất không có bệnh lý cần can thiệp.

Dấu hiệu cảnh báo bạn đang lạm dụng thực phẩm chức năng

– Mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn – đặc biệt sau khi uống “thuốc bổ”.
– Tiểu ít, phù nhẹ, tăng huyết áp – dấu hiệu sớm của suy thận.
– Đau bụng âm ỉ vùng hạ sườn phải, vàng da nhẹ – cảnh báo tổn thương gan.
– Đau đầu, chóng mặt, tê bì tay chân – có thể do co thắt mạch máu do tương tác hoạt chất.
– Xét nghiệm máu cho thấy men gan tăng, creatinine tăng, độ lọc cầu thận (eGFR) giảm dưới 60 – dù trước đó bạn hoàn toàn khỏe mạnh.

Trong phòng khám, tôi từng gặp bệnh nhân nữ ngoài 40 tuổi, chụp MRI não bình thường năm 2020, nhưng đến 2022 lại xuất hiện hẹp mạch não nặng – không có yếu tố nguy cơ tim mạch nào, ngoại trừ việc uống hàng chục loại thực phẩm chức năng “xách tay” mỗi ngày. Đó là một lời cảnh tỉnh rất rõ.

Khi nào nên dùng thực phẩm chức năng – và dùng thế nào cho an toàn?

Thực phẩm chức năng chỉ nên dùng khi có chỉ định y khoa rõ ràng, ví dụ:
– Thiếu vitamin D do ít tiếp xúc ánh nắng.
– Thiếu sắt ở phụ nữ rong kinh.
– Bổ sung omega-3 cho người không ăn cá.

Để dùng an toàn, bạn cần:
– Không tự ý kết hợp nhiều loại – mỗi sản phẩm có thể chứa cùng một hoạt chất, dẫn đến quá liều.
– Chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được Bộ Y tế cấp phép (mã số đăng ký).
– Thông báo cho bác sĩ mọi loại thực phẩm chức năng bạn đang dùng khi đi khám.
– Ngừng ngay nếu xuất hiện triệu chứng bất thường và tái khám.
– Ưu tiên dinh dưỡng từ thực phẩm tự nhiên: Rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên cám, cá, trứng… cung cấp vi chất đầy đủ mà không gây quá tải.

“Buông bỏ” thực phẩm chức năng – liệu pháp đơn giản nhưng hiệu quả

Tôi thường nói với bệnh nhân: “Đôi khi, cách tốt nhất để chữa bệnh là… ngừng tự chữa.”

Có trường hợp, chỉ sau 1 tháng ngưng dùng hơn 10 viên thực phẩm chức năng mỗi ngày, độ lọc cầu thận tăng từ 31 lên 39 – dù chưa dùng thuốc đặc trị. Một người khác, sau khi bỏ các loại “bổ não, bổ gan”, cơn đau đầu và chóng mặt biến mất, huyết áp ổn định trở lại.

Đây không phải là may mắn – mà là giảm gánh nặng cho cơ thể, để gan thận được nghỉ ngơi và tự phục hồi. “Buông bỏ” không có nghĩa là bỏ mặc sức khỏe, mà là trở về với nền tảng thật sự: lối sống lành mạnh, ăn uống cân bằng, vận động đều đặn và khám sức khỏe định kỳ.

Lạm dụng thực phẩm chức năng không chỉ tốn kém mà còn tiềm ẩn rủi ro sức khỏe nghiêm trọng – từ suy thận, tổn thương gan đến biến cố tim mạch. Sức khỏe không đến từ những viên “thuốc bổ” đắt tiền, mà từ thói quen sống điều độ và sự hiểu biết đúng đắn.

Nếu bạn đang dùng nhiều loại thực phẩm chức năng mà không có chẩn đoán y khoa cụ thể, hãy cân nhắc ngừng bớt và tham vấn bác sĩ. Đôi khi, không làm gì – lại là điều tốt nhất bạn có thể làm cho cơ thể mình.