Đặc điểm và chỉ định của thuốc kháng sinh bôi ngoài da

Thuốc kháng sinh bôi ngoài da là nhóm thuốc dùng để điều trị nhiễm trùng da do vi khuẩn, tác động trực tiếp tại chỗ trên bề mặt cơ thể, kể cả những vùng nhạy cảm như mắt và ống tai ngoài. Mặc dù có nhiều thuốc kháng sinh bôi ngoài da được bán không cần kê đơn, người bệnh vẫn nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng để bảo đảm an toàn và hiệu quả.

1. Thuốc kháng sinh bôi ngoài da là gì?

Thuốc kháng sinh bôi ngoài da là nhóm thuốc kháng khuẩn được sử dụng trực tiếp trên bề mặt da để điều trị các nhiễm trùng do vi khuẩn. Một số thuốc kháng sinh dạng bôi có thể được mua không cần đơn, tuy nhiên phần lớn thuốc mỡ kháng sinh bôi ngoài da vẫn cần có chỉ định của bác sĩ để sử dụng đúng mục đích và an toàn cho người bệnh.

Về cơ chế tác dụng, thuốc kháng sinh bôi ngoài da có khả năng tiêu diệt vi khuẩn hoặc ức chế sự sinh sản của vi khuẩn tại vị trí tổn thương, từ đó kiểm soát nhiễm trùng hiệu quả. Nhóm thuốc kháng sinh dạng bôi này chỉ có tác dụng đối với các bệnh nhiễm khuẩn, không hiệu quả trong các trường hợp nhiễm trùng do virus hay các tác nhân khác.

2. Thuốc kháng sinh bôi ngoài da khác gì với kháng sinh đường uống?

Sự khác biệt giữa thuốc bôi kháng sinh tại chỗ và kháng sinh đường uống nằm ở cơ chế tác động và phạm vi ảnh hưởng. Trong khi kháng sinh đường uống, tiêm hoặc truyền tĩnh mạch phân bố khắp cơ thể, kháng sinh bôi ngoài da lại tập trung tác dụng trực tiếp tại vị trí nhiễm trùng, giúp kiểm soát vi khuẩn tại chỗ và hạn chế ảnh hưởng toàn thân.

Dựa vào vị trí sử dụng, các loại thuốc kháng sinh bôi ngoài da có thể được phân loại như sau:

Thuốc bôi ngoài da dùng trong điều trị nhiễm trùng da, thường ở dạng thuốc mỡ, kem hoặc gel; một số dạng miếng dán, băng hoặc gạc vết thương có chứa kháng sinh giúp da hấp thu thuốc dần theo thời gian.
Thuốc nhỏ mắt được chỉ định cho các bệnh nhiễm trùng mắt, phổ biến dưới dạng dung dịch nhỏ mắt hoặc thuốc mỡ tra mắt, với khả năng hấp thu nhanh qua niêm mạc mắt.
Thuốc nhỏ tai dùng trong điều trị nhiễm trùng tai ngoài, chủ yếu ở dạng dung dịch nhỏ tai, tác động trực tiếp tại ống tai bị viêm nhiễm.

3. Các trường hợp chỉ định của thuốc kháng sinh bôi ngoài da

Trong thực hành lâm sàng hiện nay, do tình trạng kháng kháng sinh ngày càng gia tăng, thuốc kháng sinh bôi ngoài da chỉ được chỉ định trong những trường hợp phù hợp và cần sử dụng thận trọng. Nhóm thuốc kháng sinh dạng bôi chủ yếu được áp dụng cho các nhiễm trùng da mức độ nhẹ, khu trú, với mục tiêu kiểm soát vi khuẩn tại chỗ và hạn chế lạm dụng kháng sinh toàn thân. Các chỉ định thường gặp của thuốc kháng sinh bôi ngoài da gồm:

Điều trị mụn trứng cá bọc và viêm nang lông do vi khuẩn.
Bôi thuốc mỡ kháng sinh bôi ngoài da lên vết thương hở nhằm phòng ngừa nhiễm trùng.
Điều trị các tổn thương da nhiễm khuẩn như chốc lở, ghẻ lở mức độ nhẹ.
Lựa chọn điều trị thứ hai ở bệnh nhân có chốc lở khu trú dưới 3 tổn thương, không đáp ứng với biện pháp làm sạch và sát khuẩn ban đầu.
Hỗ trợ điều trị nhiễm trùng da tái phát do Staphylococcus aureus bằng thuốc kháng sinh bôi ngoài da chứa axit fusidic hoặc mupirocin, dựa trên kết quả kháng sinh đồ; trong trường hợp không đáp ứng hoặc nhiễm trùng nặng hơn, cần cân nhắc kháng sinh đường uống.

4. Các loại thuốc kháng sinh bôi ngoài da thường dùng?

Một số loại kháng sinh bôi ngoài da phổ biến hiện nay như sau.

Chloramphenicol: Kháng sinh phổ rộng, có hiệu quả với nhiều nhiễm trùng vi khuẩn nhạy cảm nhưng ít được sử dụng do nguy cơ gây độc cho tủy xương.
Bacitracin: Kháng sinh polypeptide vòng, thường dùng để phòng ngừa nhiễm trùng vết thương và điều trị nhiễm trùng da, mắt.
Ozenoxacin: Kháng sinh nhóm quinolone, chỉ định trong điều trị chốc lở do vi khuẩn nhạy cảm.
Rifaximin: Là kháng sinh dẫn xuất rifamycin, tác dụng chủ yếu tại chỗ ở đường tiêu hóa, ít hấp thu toàn thân.
Demeclocycline: Kháng sinh nhóm tetracycline, dùng trong điều trị một số nhiễm trùng do vi khuẩn nhạy cảm.
Oxytetracycline: Được sử dụng trong các nhiễm trùng vi khuẩn nhạy cảm.
Axit fusidic: Thuốc kháng khuẩn dùng ngoài da, thường dùng trong điều trị nhiễm trùng da nhẹ đến trung bình.
Retapamulin: Thuốc kháng sinh bôi ngoài da, chỉ định trong điều trị chốc lở do tụ cầu vàng hoặc liên cầu khuẩn nhạy cảm.
Tyrothricin: Kháng sinh dùng ngoài da, có tác dụng trên vi khuẩn Gram dương và một số tác nhân gây nhiễm trùng khác.
Neomycin: Kháng sinh nhóm aminoglycoside, được sử dụng cả đường uống và bôi ngoài da trong điều trị nhiều loại nhiễm trùng.

Nhìn chung, thuốc kháng sinh bôi ngoài da chỉ nên được sử dụng đúng chỉ định và phù hợp với từng tình trạng tổn thương da cụ thể. Trong quá trình điều trị nhiễm trùng bằng các loại thuốc kháng sinh bôi da, người bệnh nên tuân thủ số lần dùng và liều lượng mà bác sĩ yêu cầu, đồng thời theo dõi xem có tác dụng phụ hay bất thường nào thì nên đến cơ sở y tế kịp thời.