Dị ứng thuốc kháng sinh là gì? Nguyên nhân và triệu chứng

Dị ứng thuốc kháng sinh là gì? Đó là phản ứng bất thường của hệ miễn dịch với thuốc kháng sinh và có thể gây hậu quả từ nhẹ đến nghiêm trọng. Vì vậy, việc nắm rõ triệu chứng, nguyên nhân và tuân thủ hướng dẫn y tế có vai trò quan trọng trong phòng ngừa, đảm bảo an toàn cho người bệnh.

1. Dị ứng thuốc kháng sinh là gì?

Khi tìm hiểu dị ứng thuốc kháng sinh là gì, có thể hiểu đây là phản ứng quá mức của hệ miễn dịch khi cơ thể tiếp xúc với thuốc kháng sinh. Hệ miễn dịch nhầm lẫn thành phần của thuốc là tác nhân gây hại và kích hoạt phản ứng chống lại, có thể xảy ra ngay lần dùng đầu tiên hoặc sau nhiều lần sử dụng.

Dị ứng thuốc kháng sinh có thể gặp ở mọi đối tượng, mức độ từ nhẹ đến nặng, thậm chí đe dọa tính mạng; trong đó penicillin là nhóm gây dị ứng phổ biến nhất, dù tỷ lệ không cao nhưng cần đặc biệt lưu ý để tránh biến chứng nghiêm trọng.

2. Nguyên nhân gây dị ứng thuốc kháng sinh?

Phản ứng này không liên quan đến tác dụng điều trị của thuốc mà xuất phát từ cơ chế miễn dịch bất thường của cơ thể. Nguyên nhân bị dị ứng thuốc kháng sinh chủ yếu liên quan đến các phản ứng miễn dịch xảy ra sau khi dùng thuốc, khi hệ miễn dịch nhận diện nhầm hoạt chất trong kháng sinh là yếu tố nguy hiểm và kích hoạt đáp ứng chống lại chúng.

Trước hết, khi người bệnh tiếp xúc với thuốc kháng sinh lần đầu, hệ miễn dịch có thể tạo ra kháng thể immunoglobulin E (IgE) – quá trình này được gọi là mẫn cảm. IgE là một loại kháng thể có vai trò nhận diện và loại bỏ các chất mà cơ thể cho là nguy hiểm. Mỗi loại IgE sẽ nhắm đến một chất gây dị ứng cụ thể và di chuyển đến các tế bào mast chứa histamine tại da, niêm mạc, đường hô hấp và đường tiêu hóa. Ở những lần dùng thuốc kháng sinh tiếp theo, IgE sẽ gắn với thuốc và kích hoạt tế bào mast giải phóng histamine cùng nhiều chất trung gian khác, từ đó gây ra các triệu chứng dị ứng tức thì, thường xuất hiện chỉ sau vài phút.

Bên cạnh cơ chế IgE, nguyên nhân bị dị ứng thuốc kháng sinh còn có thể liên quan đến vai trò của tế bào T. Đây là một loại bạch cầu tham gia bảo vệ cơ thể khỏi tác nhân gây nhiễm trùng. Khi tế bào T nhận diện thuốc kháng sinh là yếu tố lạ, chúng sẽ kích hoạt phản ứng miễn dịch muộn hơn. Phản ứng này thường khởi phát chậm và chủ yếu biểu hiện trên da, chẳng hạn như nổi mề đay, phát ban, ngứa hoặc viêm da.

3. Triệu chứng, biểu hiện của dị ứng thuốc kháng sinh

Triệu chứng dị ứng thuốc kháng sinh có thể xuất hiện sớm chỉ sau vài phút dùng thuốc hoặc khởi phát muộn sau nhiều ngày, thậm chí vài tuần. Tùy cơ địa từng người, biểu hiện của dị ứng thuốc kháng sinh có thể nhẹ, trung bình hoặc tiến triển nặng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe nếu không được nhận biết kịp thời.

Ở mức độ nhẹ, triệu chứng thường không đe dọa tính mạng nhưng gây khó chịu rõ rệt cho người bệnh, bao gồm:

Ngứa da, phát ban, nổi mề đay.
Chảy nước mắt, sổ mũi.
Sưng tấy mô mềm, đặc biệt là môi, mí mắt hoặc mặt (phù mạch).

Trong các trường hợp nặng, triệu chứng dị ứng thuốc kháng sinh có thể tiến triển thành sốc phản vệ – tình trạng cấp cứu y khoa nguy hiểm. Những biểu hiện của dị ứng thuốc kháng sinh nghiêm trọng thường gặp là:

Khó nuốt, khó thở, cảm giác nghẹt cổ họng.
Chóng mặt, choáng váng, tụt huyết áp.
Tim đập nhanh, lo lắng, bối rối, thậm chí bất tỉnh.

Ngoài ra, một số phản ứng dị ứng khởi phát muộn và kéo dài ngay cả sau khi đã ngừng thuốc. Các triệu chứng dị ứng thuốc kháng sinh dạng này có thể bao gồm:

Sốt kéo dài, phát ban toàn thân.
Đau khớp, sưng khớp.
Rối loạn tế bào máu như thiếu máu, giảm tiểu cầu, tăng hoặc giảm bạch cầu, tăng bạch cầu ái toan.
Suy giảm chức năng gan (viêm gan), thận (viêm thận) và hạch bạch huyết sưng to.

Trên đây là thông tin giải đáp dị ứng thuốc kháng sinh là gì, cùng triệu chứng và nguyên nhân gây ra. Khi nắm được những thông tin này, người bệnh sẽ sớm nhận biết dấu hiệu dị ứng để kịp thời xử trí phù hợp tại nhà hoặc đến cơ sở y tế đúng lúc, từ đó hạn chế nguy cơ biến chứng nghiêm trọng