Viêm da mủ nhận biết và điều trị thế nào?

Chào bạn,

Viêm da mủ là tình trạng nhiễm trùng da phổ biến do vi khuẩn xâm nhập vào các nang lông hoặc lớp thượng bì, biểu hiện bằng các nốt sẩn đỏ, mụn mủ, loét trợt đóng vảy tiết kèm cảm giác đau rát. Hai tác nhân vi sinh chính gây bệnh là tụ cầu khuẩn (Staphylococcus aureus) và liên cầu khuẩn (Streptococcus pyogenes). Việc điều trị triệt để đòi hỏi phải sát khuẩn bề mặt đúng kỹ thuật, dùng kháng sinh bôi hoặc uống theo đúng kháng sinh đồ của bác sĩ, tuyệt đối không tự ý nặn bóp mụn mủ non để tránh đưa vi khuẩn vào hệ tuần hoàn.

Nguyên nhân gây bệnh viêm da mủ là gì?

Học viện Da liễu Hoa Kỳ (AAD) xác định vi khuẩn gây bệnh thường xâm nhập qua các tổn thương vi thể trên bề mặt da khi lớp sừng bảo vệ bị suy yếu.

Cơ chế sinh bệnh học và các yếu tố nguy cơ khởi phát bao gồm:

• Xâm lấn của vi khuẩn cơ hội: Tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus) và liên cầu khuẩn (Streptococcus pyogenes) cư trú tự nhiên trên da; khi gặp vết trầy xước, côn trùng cắn hoặc vết cào gãi, chúng sẽ giải phóng độc tố gây hoại tử mô và thu hút bạch cầu trung tính tạo thành dịch mủ.

• Thời tiết nóng ẩm và mồ hôi: Môi trường nhiệt đới gió mùa kích thích tăng tiết mồ hôi, làm thay đổi độ pH sinh lý của da (bình thường từ 4,5–5,5), tạo môi trường kiềm hóa thuận lợi cho vi khuẩn sinh sôi.

• Vệ sinh thân thể kém: Thói quen lười tắm giặt hoặc sử dụng nguồn nước nhiễm bẩn khiến tế bào chết tích tụ làm bít tắc cổ nang lông.

• Suy giảm miễn dịch cơ thể: Bệnh nhân đái tháo đường, suy dinh dưỡng, người mắc bệnh mạn tính hoặc lạm dụng thuốc bôi chứa corticoid dài ngày có nguy cơ nhiễm trùng da cao gấp 3–4 lần so với người khỏe mạnh.

Các dạng viêm da mủ do tụ cầu thường gặp?

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) phân định các thể bệnh do tụ cầu dựa trên độ sâu của tổn thương tại đơn vị nang lông – tuyến bã.

Các thể lâm sàng điển hình gồm:

• Viêm nang lông: Viêm nông ở đầu lỗ chân lông; biểu hiện bằng các nốt sẩn đỏ hoặc mụn mủ nhỏ bằng đầu đinh ghim, ở giữa có sợi lông mọc xuyên qua, hơi đau rát, sau vài ngày mụn mủ khô lại đóng vảy tiết nâu và không để lại sẹo.

• Nhọt (đinh nhọt): Viêm sâu cấp tính toàn bộ nang lông và mô liên kết xung quanh; ban đầu là khối sưng đỏ cứng chắc, đau nhức tăng dần, sau 3–5 ngày mềm dần tạo ngòi mủ ở trung tâm; khi ngòi rụng thoát mủ sẽ để lại vết loét sâu và sẹo co kéo.

• Hậu bối (nhọt cụm): Tập hợp nhiều nhọt cạnh nhau liên kết lại tạo thành một khối thâm nhiễm lớn đường kính 5–10cm, bề mặt có nhiều lỗ thủng rỉ mủ như tổ ong; người bệnh thường sốt cao, ớn lạnh, đau nhức dữ dội và nhiễm độc toàn thân.

Các thể viêm da mủ do liên cầu có đặc điểm gì?

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lưu ý rằng nhiễm liên cầu ngoài da thường biểu hiện bằng các tổn thương nông, lan rộng nhanh chóng và rất dễ lây lan qua giọt dịch tiết.

Người bệnh cần nhận diện các dạng tổn thương sau:

• Bệnh chốc lây: Thường gặp ở trẻ em; tổn thương ban đầu là bọng nước nông manh mủ nhanh chóng, màng bọng nước rất mỏng nên dễ vỡ sau 12–24 giờ, giải phóng dịch dính khô lại thành lớp vảy tiết màu mật ong dày cộm đặc trưng.

• Chốc loét (Ecthyma): Là thể chốc sâu ăn qua màng đáy xuống trung bì; sau khi vảy mủ bong tróc sẽ để lại vết loét sâu ranh giới rõ, bờ tím tái, đáy vết loét tiết dịch bẩn và lâu lành, thường để lại sẹo vĩnh viễn.

• Hăm kẽ do vi khuẩn: Tổn thương đỏ rực, trợt loét, rỉ dịch mủ tại các nếp gấp da lớn như nếp cổ, kẽ bẹn, nách, kẽ ngón chân do cọ xát cơ học kết hợp đọng mồ hôi.

Phương pháp chẩn đoán và xác định căn nguyên vi sinh?

Việc chẩn đoán bệnh da mủ đòi hỏi phân định chính xác chủng vi khuẩn gây bệnh nhằm tránh việc dùng sai kháng sinh gây đề kháng thuốc.

Hiệp hội Bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ (IDSA) khuyến cáo quy trình chẩn đoán chuẩn gồm:

• Thăm khám hình thái lâm sàng: Đánh giá độ sâu, tính chất mụn mủ, vị trí nang lông và phản ứng viêm mô mềm xung quanh.

• Lấy mẫu dịch mủ nhuộm soi Gram: Quan sát trực tiếp hình thái cầu khuẩn Gram dương đứng thành đám (tụ cầu) hoặc xếp thành chuỗi (liên cầu) dưới kính hiển vi quang học.

• Cấy mủ và làm kháng sinh đồ: Nuôi cấy mẫu bệnh phẩm dịch mủ trên môi trường thạch máu để định danh chính xác vi khuẩn và xác định nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) của các dòng kháng sinh nhạy cảm.

• Xét nghiệm máu bổ trợ: Thực hiện tổng phân tích tế bào máu ngoại vi thấy số lượng bạch cầu tăng cao, đặc biệt là tỷ lệ bạch cầu trung tính trên 75% và chỉ số viêm CRP huyết thanh tăng rõ rệt trong các đợt nhiễm trùng sâu.

Phác đồ điều trị viêm da mủ chuẩn y khoa?

Nguyên tắc điều trị là kết hợp sát khuẩn chống nhiễm trùng tại chỗ với sử dụng kháng sinh đường toàn thân khi có tổn thương sâu hoặc lan tỏa.

Hướng dẫn điều trị của Viện Y tế và Chăm sóc Sức khỏe Quốc gia Anh (NICE) bao gồm:

• Vệ sinh và sát trùng tại chỗ: Chấm dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ (như Povidone iodine 10% hoặc Chlorhexidine 0,5%) lên vết tổn thương 2–3 lần mỗi ngày; đối với vảy tiết dày, dùng gạc thấm nước muối sinh lý 0,9% đắp 10–15 phút cho mềm vảy rồi nhẹ nhàng bóc bỏ.

• Sử dụng kháng sinh bôi tại chỗ: Dùng các loại mỡ kháng sinh như axit fusidic 2% hoặc mupirocin 2% thoa 2–3 lần mỗi ngày trong đợt điều trị từ 5–7 ngày để tiêu diệt vi khuẩn khu trú.

• Kháng sinh đường toàn thân: Khi có nhọt lớn, viêm mô tế bào hoặc chốc loét diện rộng, bác sĩ chỉ định kháng sinh nhóm beta-lactam kháng men penicillinase (như amoxicillin-clavulanate hoặc cephalexin) uống liên tục từ 7–10 ngày.

• Chăm sóc vô trùng: Không tự ý dùng dao lam rạch hoặc nặn ép mủ non; chỉ thực hiện rạch thoát mủ ngoại khoa khi nhọt đã “chín” hoàn toàn, hóa mủ mềm dưới điều kiện vô khuẩn tuyệt đối tại bệnh viện.

Khi nào bạn cần đến bệnh viện thăm khám ngay?

Nhiễm khuẩn da có thể nhanh chóng xâm lấn vào đường máu gây nhiễm khuẩn huyết hoặc viêm cầu thận cấp nếu không được khống chế kịp thời.

Bạn cần chủ động đến cơ sở y tế có chuyên khoa Da liễu ngay khi:

• Khối nhọt hoặc mụn mủ sưng to quá 3cm, đau nhức dữ dội, vùng da xung quanh đỏ rực lan nhanh kèm sốt cao trên 38,5°C hoặc rét run.

• Vết nhọt xuất hiện ở vùng “tam giác chết” trên mặt (từ gốc mũi xuống hai khóe miệng) vì nguy cơ vi khuẩn di chuyển ngược dòng gây huyết khối xoang hang não.

• Tổn thương lở loét chảy mủ lan rộng trên 10% diện tích bề mặt cơ thể, không thuyên giảm sau 3 ngày tự chăm sóc tại nhà.

• Bệnh nhân có bệnh lý nền đái tháo đường, suy giảm miễn dịch hoặc trẻ sơ sinh xuất hiện nhiều bọng mủ rải rác toàn thân.

Những ca nhiễm trùng da phức tạp hoặc tái phát nhiều đợt cần được bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán phân biệt với viêm da mủ hoại thư, cấy mủ tìm tụ cầu kháng methicillin (MRSA) để chỉ định kháng sinh đích. Để được các chuyên gia da liễu giàu kinh nghiệm trực tiếp thăm khám và làm kháng sinh đồ chuẩn xác, bạn có thể Đặt lịch trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn

Bệnh viêm da mủ hoàn toàn có thể chữa khỏi dứt điểm và không để lại sẹo xấu nếu được can thiệp sớm và xử lý đúng cách ngay từ đầu. Người bệnh tuyệt đối không đắp các loại lá thuốc, cao dán dân gian không rõ nguồn gốc lên vết mụn mủ hở vì rất dễ gây hoại tử da diện rộng và nhiễm độc máu. Hãy giữ gìn vệ sinh thân thể sạch sẽ hàng ngày, mặc quần áo thoáng mát, uống đủ nước và chủ động đi khám chuyên khoa khi có dấu hiệu bất thường để bảo vệ an toàn cho làn da và sức khỏe toàn diện.