Polyp trực tràng có triệu chứng gì? Điều trị và theo dõi thế nào?

Polyp trực tràng là tổn thương phát triển từ lớp niêm mạc trực tràng, có thể xuất hiện đơn độc hoặc nhiều polyp cùng lúc. Phần lớn polyp trực tràng là lành tính, số ít có thể tiến triển thành ung thư trực tràng. Vậy polyp trực tràng có triệu chứng gì, kích thước polyp trực tràng bao nhiêu cần can thiệp và điều trị như thế nào?

1. Polyp trực tràng là bệnh lý gì?

Polyp trực tràng là khối mô bất thường nhô vào lòng trực tràng. Dựa trên hình thái, polyp có thể có cuống hoặc dạng phẳng; kích thước dao động từ vài milimet đến vài centimet.

Không phải tất cả polyp đều có nguy cơ chuyển thành ung thư. Một số loại như polyp tăng sản thường có nguy cơ thấp, trong khi polyp tuyến (adenoma) được xem là tổn thương tiền ung thư và có thể tiến triển qua quá trình loạn sản trước khi hình thành ung thư.

Kích thước polyp trực tràng là một trong những yếu tố được bác sĩ quan tâm khi đánh giá nguy cơ. Ngoài ra, loại mô học, số lượng, hình thái polyp và mức độ loạn sản cũng có vai trò quan trọng.

Nguyên nhân hình thành polyp không phải lúc nào cũng xác định được. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ xuất hiện polyp gồm như tuổi cao, từng mắc polyp hoặc ung thư đại trực tràng, tiền sử gia đình, chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thức ăn chế biến sẵn, ít chất xơ, thừa cân, béo phì, người ít vận động, uống nhiều rượu bia, hút thuốc lá,…

**Thuốc lá, rượu bia là những yếu tố nguy cơ gây polyp trực tràng**

2. Polyp trực tràng có triệu chứng gì?

Polyp nhỏ thường không gây triệu chứng và có thể được phát hiện tình cờ khi nội soi. Khi polyp lớn hoặc gây tổn thương niêm mạc, người bệnh có thể gặp:

Đi ngoài ra máu, máu đỏ tươi trên giấy vệ sinh, trên bề mặt phân hoặc chảy máu sau đại tiện có thể liên quan đến tổn thương ở trực tràng. Tuy nhiên, đây cũng là triệu chứng thường gặp của bệnh trĩ, nứt hậu môn và nhiều bệnh lý khác.
Người bệnh có thể xuất hiện táo bón, tiêu chảy, đi ngoài nhiều lần hoặc cảm giác đi tiêu không hết. Những thay đổi kéo dài cần được đánh giá để xác định nguyên nhân.
Đau bụng, khó chịu vùng bụng, polyp nhỏ thường không gây đau. Khi tổn thương lớn hoặc có bệnh lý đại trực tràng đi kèm, người bệnh có thể cảm thấy đầy bụng, khó chịu hoặc đau bụng.
Polyp có thể gây chảy máu rỉ rả trong thời gian dài. Nếu mất máu kéo dài, người bệnh có thể thiếu máu thiếu sắt, gây mệt mỏi, chóng mặt hoặc giảm khả năng gắng sức.

3. Kích thước polyp trực tràng bao nhiêu nguy hiểm?

Không có một ngưỡng kích thước duy nhất để xác định polyp chắc chắn nguy hiểm. Khi nội soi, bác sĩ thường ghi nhận kích thước, hình thái và vị trí polyp trực tràng để đánh giá nguy cơ cũng như khả năng xuất hiện biến chứng polyp trực tràng.

Nhìn chung, polyp càng lớn thì khả năng có đặc điểm nguy cơ cao càng tăng, đặc biệt khi kích thước từ khoảng 10 mm trở lên. Tuy nhiên, quyết định xử trí không chỉ dựa trên con số kích thước mà còn phụ thuộc kết quả mô bệnh học.

Do đó, người bệnh không nên tự kết luận rằng polyp nhỏ là hoàn toàn an toàn hoặc polyp lớn chắc chắn là ung thư.

*Polyp có kích thước càng lớn thì nguy cơ càng cao*

4. Chẩn đoán polyp trực tràng bằng phương pháp nào?

Nội soi đại trực tràng là phương pháp quan trọng để phát hiện polyp. Bác sĩ có thể quan sát trực tiếp niêm mạc, xác định số lượng, vị trí, hình thái và kích thước tổn thương.

Trong quá trình nội soi, polyp có thể được cắt hoặc lấy mẫu sinh thiết tùy trường hợp. Mẫu bệnh phẩm được gửi làm giải phẫu bệnh để xác định loại polyp, mức độ loạn sản và các đặc điểm nguy cơ khác.

Kết quả mô bệnh học có vai trò quan trọng trong việc quyết định điều trị polyp trực tràng và kế hoạch theo dõi sau đó.

5. Điều trị polyp trực tràng như thế nào?

Phương pháp điều trị polyp trực tràng phụ thuộc vào kích thước, số lượng, vị trí, hình thái và kết quả mô bệnh học.

5.1. Cắt polyp qua nội soi

Đây là phương pháp được áp dụng cho nhiều polyp có thể tiếp cận và loại bỏ an toàn bằng nội soi. Bác sĩ có thể sử dụng kỹ thuật cắt polyp bằng thòng lọng hoặc các kỹ thuật cắt niêm mạc phù hợp với từng tổn thương.

Sau khi cắt, mẫu bệnh phẩm được gửi giải phẫu bệnh để đánh giá nguy cơ.

5.2. Phẫu thuật polyp trực tràng

Phẫu thuật polyp trực tràng có thể được cân nhắc khi polyp rất lớn, có đặc điểm khó xử lý qua nội soi, không thể cắt hoàn toàn bằng nội soi hoặc có nghi ngờ chứa ung thư xâm lấn.

Không phải trường hợp nào phát hiện polyp cũng cần phẫu thuật. Bác sĩ sẽ dựa vào kết quả nội soi, hình thái tổn thương và giải phẫu bệnh để lựa chọn phương pháp phù hợp.
Nếu phát hiện ung thư trong polyp, kế hoạch điều trị có thể phức tạp hơn và phụ thuộc vào độ sâu xâm lấn, tình trạng bờ cắt, đặc điểm mô học và các yếu tố nguy cơ khác.

*Bác sĩ Thu Cúc TCI thực hiện cắt polyp trực tràng qua nội soi*

6. Làm thế nào để phòng ngừa polyp trực tràng?

Không thể phòng ngừa hoàn toàn tất cả trường hợp polyp trực tràng, đặc biệt khi có yếu tố di truyền. Tuy nhiên, một số thói quen có thể góp phần bảo vệ sức khỏe đại trực tràng:

Ăn nhiều rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu chất xơ.
Hạn chế thịt chế biến sẵn và không tiêu thụ quá nhiều thịt đỏ.
Duy trì cân nặng hợp lý, không để tăng cân, béo phì.
Tăng cường vận động thể chất, thể dục thể thao nâng cao sức khỏe.
Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia.
Tầm soát ung thư đại trực tràng theo độ tuổi và nguy cơ cá nhân.

Tóm lại, polyp trực tràng thường là tổn thương lành tính nhưng một số loại có khả năng tiến triển thành ung thư đại trực tràng. Kích thước polyp trực tràng, loại mô học, số lượng và mức độ loạn sản là những yếu tố quan trọng để đánh giá nguy cơ. Hiện nay, điều trị polyp trực tràng chủ yếu được thực hiện bằng cắt qua nội soi; phẫu thuật polyp trực tràng được cân nhắc trong một số trường hợp đặc biệt. Sau điều trị, theo dõi polyp trực tràng bằng nội soi theo lịch bác sĩ chỉ định giúp phát hiện sớm tổn thương mới và giảm nguy cơ tiến triển thành ung thư.