Các bước khám viêm gan B – cần khám những gì?

Viêm gan B là bệnh lý gan mạn tính phổ biến tại Việt Nam, có thể tiến triển âm thầm nhưng gây hậu quả nghiêm trọng nếu phát hiện muộn. Nhiều người vẫn băn khoăn khám viêm gan B là khám những gì, cần thực hiện xét nghiệm nào, và quy trình khám viêm gan B ra sao để đánh giá chính xác tình trạng bệnh. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ các bước khám viêm gan B, từ thăm khám ban đầu đến xét nghiệm chuyên sâu, giúp chủ động bảo vệ sức khỏe gan lâu dài.

1. Quy trình khám viêm gan B

1.1. Khám lâm sàng 

Khám lâm sàng là bước đầu tiên trong các bước khám viêm gan B, giúp bác sĩ có cái nhìn tổng quan về sức khỏe người bệnh. Bác sĩ sẽ trực tiếp quan sát màu da, màu mắt để phát hiện các dấu hiệu vàng da, vàng mắt liên quan đến chức năng gan. Sau đó, bác sĩ tiến hành sờ nắn vùng hạ sườn phải nhằm đánh giá gan có to, đau hay xuất hiện dấu hiệu bất thường hay không. Người bệnh sẽ được hỏi chi tiết về các triệu chứng như mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn, đau tức vùng gan hoặc rối loạn tiêu hóa.

Ngoài ra, bác sĩ cũng khai thác tiền sử bệnh lý cá nhân, tiền sử gia đình, thói quen sinh hoạt và nguy cơ lây nhiễm virus viêm gan B. Những thông tin này giúp định hướng cách khám viêm gan B phù hợp và chỉ định xét nghiệm cần thiết, tránh bỏ sót tổn thương tiềm ẩn.

1.2. Xét nghiệm đóng vai trò quan trọng trong các bước khám viêm gan b

Sau khi khám lâm sàng, bác sĩ sẽ chỉ định các loại xét nghiệm để biết khám viêm gan b cần khám những gì ở cấp độ tế bào.

• Xét nghiệm máu: Đây là phương pháp cốt lõi để phát hiện sự hiện diện của virus HBV trong cơ thể. Kết quả xét nghiệm máu sẽ cho biết mức độ virus đang hoạt động là cấp tính hay mạn tính. Phương pháp này tương đối đơn giản nhưng có độ chính xác rất cao để xác định khả năng miễn dịch của cơ thể. Ngoài ra, việc lấy máu còn giúp tầm soát thêm các loại virus viêm gan phổ biến khác như viêm gan A và C.
• Xét nghiệm nước tiểu: Xét nghiệm nước tiểu thường được chỉ định để đánh giá chức năng thận và phát hiện các rối loạn liên quan hệ tiết niệu. Kết quả xét nghiệm này giúp bác sĩ loại trừ các bệnh lý phối hợp, đảm bảo quá trình điều trị viêm gan B an toàn và phù hợp.

1.3. Chẩn đoán hình ảnh 

• Siêu âm ổ bụng tổng quát: Siêu âm ổ bụng cho phép kiểm tra hình thái gan và các tạng trong ổ bụng như mật, tụy, lách và thận. Phương pháp này giúp phát hiện gan nhiễm mỡ, gan to, xơ gan hoặc khối u gan có kích thước từ một centimet trở lên. 
• Siêu âm đàn hồi mô gan: Siêu âm đàn hồi mô giúp đo độ cứng của nhu mô gan, từ đó đánh giá mức độ xơ hóa hoặc xơ gan. Đây là phương pháp không xâm lấn, hỗ trợ theo dõi tiến triển bệnh viêm gan B một cách an toàn và chính xác.

2. Khám viêm gan B cần làm những xét nghiệm máu nào?

2.1. Xét nghiệm HBsAg trong khám chỉ số viêm gan b

HBsAg (kháng nguyên bề mặt viêm gan B) là dấu ấn huyết thanh xuất hiện sớm nhất khi cơ thể mới nhiễm virus viêm gan B, phản ánh tình trạng nhiễm virus hiện tại trong cơ thể. Nếu xuất hiện hai vạch màu tại vùng kiểm soát và vùng thử, kết quả được xác định là HBsAg dương tính. Khi HBsAg dương tính, người bệnh đang mang virus viêm gan B và có khả năng lây nhiễm cho người khác. Chỉ số này có thể được phát hiện trong khoảng từ 1 đến 9 tuần sau khi phơi nhiễm HBV, trung bình khoảng 4 tuần. Xét nghiệm này thường được sử dụng để sàng lọc ban đầu trong khám chỉ số viêm gan B. 

Ngược lại, HBsAg âm tính cho thấy người bệnh chưa nhiễm virus hoặc đã loại bỏ virus thành công. Trong xét nghiệm nhanh, vạch kiểm soát phải xuất hiện rõ để đảm bảo kết quả xét nghiệm có giá trị. 

2.2. Xét nghiệm HBeAg 

HBeAg (Hepatitis B e Antigen) là kháng nguyên e của virus viêm gan B, phản ánh tình trạng virus đang nhân lên và khả năng lây nhiễm cao. HBeAg thường xuất hiện sau khi HBsAg dương tính và biến mất sớm hơn HBsAg trong quá trình điều trị hiệu quả. Vì vậy, xét nghiệm HBeAg được chỉ định sau xét nghiệm HBsAg nhằm đánh giá mức độ hoạt động của virus viêm gan B.

Theo Quỹ Viêm gan B (Hepatitis B Foundation), HBeAg thường được phát hiện ở người mới nhiễm cấp tính và cũng có thể tồn tại trong viêm gan B mạn tính. Sự hiện diện của HBeAg cho thấy tải lượng HBV-DNA cao hơn, đồng nghĩa với nguy cơ lây truyền virus tăng lên đáng kể. Xét nghiệm HBeAg không dùng để chẩn đoán nhiễm viêm gan B ban đầu, mà chủ yếu phục vụ theo dõi tiến triển bệnh và nguy cơ lây truyền. Kết quả xét nghiệm mang tính định tính, gồm dương tính hoặc âm tính, giúp bác sĩ tiên lượng khả năng lây nhiễm cho người xung quanh.

2.3. Xét nghiệm HBV đo tải lượng Real-time PCR

Xét nghiệm này còn được gọi là đo tải lượng virus, đóng vai trò sống còn trong việc quyết định có nên điều trị bằng thuốc đặc hiệu hay không. Chỉ số HBV-DNA cho biết chính xác số lượng bản sao virus có trong một đơn vị thể tích máu của người bệnh. Tải lượng virus càng cao thì nguy cơ gây ra các tổn thương gan nghiêm trọng như viêm gan cấp hoặc xơ gan càng lớn. Phương pháp Real-time PCR hiện nay là kỹ thuật hiện đại nhất để đo tải lượng virus với độ nhạy và độ chính xác cao.

2.4. Định lượng AFP (Alpha Fetoproteine)

AFP là chất chỉ điểm ung thư, thường được sử dụng để tầm soát và theo dõi ung thư gan nguyên phát. Ở bệnh nhân viêm gan B mạn tính, AFP tăng cao có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ ung thư gan. Xét nghiệm AFP không dùng để chẩn đoán đơn độc, mà cần kết hợp siêu âm và các xét nghiệm khác. Việc theo dõi AFP định kỳ giúp phát hiện sớm biến chứng nguy hiểm và nâng cao hiệu quả điều trị.

2.4. Các xét nghiệm kiểm tra và đánh giá men gan khác

Men gan phản ánh mức độ tổn thương tế bào gan do virus viêm gan B gây ra. Các chỉ số thường được kiểm tra gồm AST, ALT, GGT và ALP để đánh giá tình trạng viêm và ứ mật. Ngoài ra, bác sĩ còn chỉ định xét nghiệm Bilirubin toàn phần và Bilirubin trực tiếp để đánh giá chức năng gan mật. Sự thay đổi của các chỉ số này giúp bác sĩ theo dõi diễn tiến bệnh và hiệu quả điều trị theo thời gian.

3. Những lưu ý trước khi đi khám viêm gan B 

• Ăn uống trước khi khám: Bạn không cần nhịn ăn khi chỉ xét nghiệm viêm gan B. Trường hợp khám tổng quát kèm đường huyết, mỡ máu cần nhịn ăn 6-8 tiếng.
• Tránh chất kích thích: Không sử dụng rượu bia, thuốc lá hoặc chất kích thích trong ít nhất 48 giờ trước khi khám để tránh sai lệch chỉ số men gan.
• Thông báo thuốc đang dùng: Cần cung cấp đầy đủ các loại thuốc Tây y, thuốc Đông y và thực phẩm chức năng đang sử dụng vì chúng có thể ảnh hưởng kết quả xét nghiệm.

Khám viêm gan B đúng cách giúp phát hiện sớm virus, đánh giá mức độ tổn thương gan và phòng ngừa biến chứng nguy hiểm. Việc nắm rõ các bước khám viêm gan B, từ khám lâm sàng đến xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh, giúp người bệnh chủ động hơn. Nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc có triệu chứng nghi ngờ, hãy thực hiện khám và theo dõi định kỳ theo hướng dẫn bác sĩ.

Nguồn tham khảo: Hepatitis B Foundation