Bệnh viêm gan B có tái phát không? Dấu hiệu và cách phòng ngừa

Nhiều người tin rằng sau khi điều trị viêm gan B về mức âm tính thì bệnh đã hoàn toàn khỏi hẳn. Thực tế, virus viêm gan B có thể tái hoạt động hoặc tái phát trong một số điều kiện nhất định, gây tổn thương gan nghiêm trọng nếu không theo dõi sát. Vậy thực hư bệnh viêm gan B có tái phát không và làm sao để nhận diện sớm các dấu hiệu nguy hiểm? Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn những thông tin khoa học mới nhất về sự tái hoạt động của virus và cách bảo vệ lá gan hiệu quả.

1. Giải đáp bệnh viêm gan B có tái phát không

1.1. Hiểu đúng về viêm gan B tái hoạt động

Nhiều người sau điều trị ổn định vẫn băn khoăn viêm gan B có tái phát không, đặc biệt khi xét nghiệm từng về mức an toàn. Câu trả lời là có. Sự tái hoạt động của virus viêm gan B (HBV) có thể hiểu là tình trạng nồng độ HBV DNA tăng đột ngột hoặc xuất hiện trở lại trong máu. Khi xâm nhập vào tế bào gan, virus hình thành một dạng DNA đặc biệt gọi là cccDNA, tồn tại bền vững trong nhân tế bào. Dạng cccDNA này không bị loại bỏ hoàn toàn bởi thuốc kháng virus, kể cả khi người bệnh đã kiểm soát bệnh tốt. 

Vì vậy, ngay cả khi xét nghiệm HBV DNA âm tính hoặc men gan ổn định, virus vẫn âm thầm tồn tại trong gan. Khi hệ miễn dịch suy yếu hoặc có yếu tố kích hoạt, virus có thể tái nhân lên nhanh chóng, gây viêm gan cấp trở lại.

1.2. Trường hợp viêm gan B tái phát

Tình trạng tái phát viêm gan B thường gặp sau khi người bệnh ngừng thuốc kháng virus hoặc bị suy giảm miễn dịch kéo dài. Nhiều nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tái phát khá cao trong vài năm đầu sau khi ngừng điều trị. Theo tạp chí Digestive and Liver Disease (2023), có khoảng 40-50% bệnh nhân tái phát sau khi dừng entecavir hoặc TDF. Thời gian tái phát thường sớm hơn ở nhóm ngừng TDF so với nhóm ngừng entecavir, đặc biệt ở bệnh nhân HBeAg âm tính. Ngoài ra, trường hợp tái nhiễm viêm gan B là trường hợp hiếm, chỉ gặp ở người chưa có miễn dịch.

2. Những nguyên nhân khiến viêm gan B tái hoạt động

2.1. Yếu tố virus

Nguy cơ tái hoạt động phụ thuộc rất nhiều vào tình trạng của virus trong cơ thể trước đó. Những người có nồng độ HBV DNA nền cao hoặc xét nghiệm HBsAg dương tính thường có nguy cơ đối mặt với sự tái phát cao hơn. Đặc biệt, nếu bạn có kháng nguyên HBeAg dương tính, điều đó chứng tỏ virus đang hoạt động mạnh và rất dễ bùng phát lại. Những bệnh nhân bị viêm gan B mạn tính kéo dài trên 6 tháng cũng nằm trong nhóm đối tượng cần đặc biệt lưu tâm.

2.2. Đồng nhiễm virus khác

Người đồng nhiễm viêm gan C hoặc viêm gan D có nguy cơ tái phát viêm gan B cao hơn bình thường. Sự tương tác giữa các loại virus làm rối loạn cân bằng miễn dịch và thúc đẩy virus HBV tái nhân lên. Khi điều trị viêm gan C bằng thuốc kháng virus trực tiếp, HBV có thể tái hoạt động mạnh hơn. Do đó, việc tầm soát đầy đủ các virus viêm gan trước điều trị là bước quan trọng không thể bỏ qua.

2.3. Các yếu tố khác 

Một số yếu tố tự nhiên cũng ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát virus của cơ thể. Việc viêm gan B tái hoạt động thường ở những bệnh nhân nam giới, người cao tuổi hoặc người đã bị xơ gan thường có nguy cơ tái phát cao hơn. Khi gan đã bị tổn thương sẵn, khả năng chống chọi với sự trỗi dậy của virus sẽ giảm đi đáng kể, dẫn đến những biến chứng phức tạp.

2.4. Điều trị ức chế miễn dịch

Theo Quỹ Viêm gan B (Hepatitis B Foundation), các bệnh lý cần điều trị ức chế miễn dịch làm tăng nguy cơ tái phát viêm gan B trên 10%. Thuốc ức chế tế bào B như rituximab, ofatumumab làm suy yếu khả năng kiểm soát virus rõ rệt. Hóa trị ung thư, ghép tạng hoặc dùng corticosteroid liều trung bình đến cao kéo dài trên bốn tuần đều tăng khả năng tái phát virus. Trong các trường hợp này, virus có thể bùng phát mạnh, gây viêm gan cấp hoặc suy gan đe dọa tính mạng.

3. Dấu hiệu dễ nhận biết tái phát viêm gan B 

3.1. Buồn nôn

Buồn nôn kéo dài, chán ăn hoặc cảm giác đầy bụng là dấu hiệu sớm khi gan bắt đầu tổn thương. Triệu chứng này thường bị nhầm lẫn với rối loạn tiêu hóa thông thường. Nếu buồn nôn kèm mệt mỏi kéo dài, người bệnh nên kiểm tra chức năng gan sớm.

3.2. Vàng da, vàng mắt

Vàng da và củng mạc mắt là biểu hiện điển hình của tình trạng gan suy giảm chức năng. Khi bilirubin không được chuyển hóa hiệu quả, sắc tố này tích tụ trong máu và mô. Vàng da xuất hiện muộn hơn nhưng thường phản ánh mức độ tổn thương gan nghiêm trọng.

3.3. Mệt mỏi kéo dài

Cảm giác mệt mỏi không rõ nguyên nhân là dấu hiệu phổ biến khi viêm gan B tái phát. Gan suy yếu làm giảm chuyển hóa năng lượng, khiến cơ thể luôn trong trạng thái uể oải. Triệu chứng này dễ bị bỏ qua nếu không kết hợp xét nghiệm men gan định kỳ.

3.4. Đau vùng gan

Gan nằm ở phía trên bên phải của ổ bụng, ngay dưới lồng ngực. Khi virus tái phát gây viêm và sưng gan, lớp màng bao quanh gan sẽ bị căng ra, gây ra những cơn đau âm ỉ. Cơn đau có thể lan ra sau lưng hoặc vai phải, đặc biệt khi bệnh tiến triển nặng.

4. Các phương pháp phòng ngừa viêm gan tái phát 

4.1. Điều trị dự phòng bằng thuốc

Viêm gan B tái phát là tình trạng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu phát hiện sớm. Việc sàng lọc HBV trước điều trị ức chế miễn dịch là khuyến cáo bắt buộc trong hướng dẫn hiện nay. Người nguy cơ cao nên dùng thuốc kháng virus dự phòng trước khi bắt đầu hóa trị hoặc điều trị miễn dịch. Thuốc dự phòng cần duy trì trong suốt quá trình điều trị và kéo dài sau đó theo chỉ định bác sĩ. Việc tự ý ngưng thuốc kháng virus làm tăng đáng kể nguy cơ tái phát và tổn thương gan.

4.2. Theo dõi định kỳ

Người lành mang virus viêm gan B không cần điều trị nếu gan hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, cần theo dõi định kỳ HBsAg, HBeAg và HBV DNA để phát hiện sớm tái hoạt động. Nếu người bệnh chưa cần dùng thuốc điều trị, việc tái khám định kỳ mỗi 3-6 tháng là rất quan trọng để theo dõi sát diễn tiến bệnh. Thông qua các xét nghiệm cần thiết, bác sĩ sẽ đánh giá chính xác tình trạng gan và mức độ hoạt động của virus.

Viêm gan B là bệnh lý mạn tính có khả năng tái phát hoặc tái hoạt động nếu người bệnh chủ quan trong theo dõi và điều trị. Người nhiễm hoặc từng điều trị viêm gan B cần tái khám định kỳ, tuân thủ chỉ định bác sĩ và tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc. Để an tâm theo dõi và kiểm soát viêm gan B hiệu quả, người bệnh có thể tham khảo Gói khám viêm gan B chuyên sâu tại TCI, được thực hiện bởi đội ngũ bác sĩ gan mật giàu kinh nghiệm, giúp phát hiện sớm nguy cơ tái phát và biến chứng. 

Nguồn tham khảo: Digestive and Liver Disease Journal, European AIDS Treatment Group, Hepatitis B Foundation