Viêm gan tự miễn xảy ra khi hệ miễn dịch nhận diện nhầm tế bào gan là tác nhân có hại và tấn công chúng, từ đó gây viêm và tổn thương gan. Bệnh có thể diễn tiến âm thầm hoặc khởi phát cấp tính với triệu chứng rõ rệt. Nhận biết sớm, chẩn đoán đúng và điều trị phù hợp có vai trò quan trọng trong kiểm soát tổn thương, hạn chế nguy cơ xơ gan, suy gan.

1. Thế nào là viêm gan tự miễn?

Viêm gan tự miễn (Autoimmune Hepatitis – AIH) là bệnh viêm gan liên quan đến rối loạn hoạt động của hệ miễn dịch. Thay vì chỉ nhận diện và chống lại các tác nhân ngoại lai như virus, vi khuẩn, hệ miễn dịch lại tấn công nhầm các tế bào gan khỏe mạnh. Quá trình này gây viêm kéo dài và có thể dần làm tổn thương cấu trúc gan.

Dựa trên đặc điểm của các tự kháng thể, bệnh thường được phân thành các type khác nhau. Trong đó, hai type chính thường được đề cập gồm:

– Type 1: Là dạng phổ biến hơn, thường liên quan đến kháng thể kháng nhân (ANA) và/hoặc kháng thể kháng cơ trơn (SMA). Bệnh có thể xuất hiện ở nhiều lứa tuổi.

– Type 2: Ít gặp hơn, thường liên quan đến kháng thể kháng microsome gan – thận type 1 (anti-LKM1) và/hoặc anti-LC1, gặp nhiều hơn ở trẻ em và người trẻ tuổi.

Bệnh có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi và ở cả hai giới, tuy nhiên nữ giới gặp nhiều hơn nam giới. Nguyên nhân chính xác khiến hệ miễn dịch tấn công gan hiện vẫn chưa được xác định đầy đủ.

Các yếu tố di truyền và một số tác nhân từ môi trường được cho là có thể góp phần khởi phát bệnh ở người có cơ địa nhạy cảm.

Nếu không được kiểm soát, phản ứng viêm kéo dài có thể gây xơ hóa, tiến triển thành xơ gan và suy giảm chức năng gan.

2. Dấu hiệu nhận biết viêm gan tự miễn?

Biểu hiện của bệnh viêm gan tự miễn khá đa dạng. Một số người gần như không có triệu chứng và chỉ tình cờ phát hiện men gan bất thường khi xét nghiệm sức khỏe. Trong khi đó, người khác có thể xuất hiện các triệu chứng rõ rệt.

Một số dấu hiệu viêm gan tự miễn có thể gặp gồm:

– Mệt mỏi, suy nhược kéo dài

– Chán ăn, buồn nôn

– Khó chịu hoặc đau vùng bụng, đặc biệt khu vực hạ sườn phải

– Đau khớp

– Ngứa da

– Vàng da, vàng mắt

– Nước tiểu sẫm màu

– Phân nhạt màu

– Gan to

– Xuất hiện các mạch máu nhỏ dạng hình nhện trên da

– Rối loạn kinh nguyệt hoặc mất kinh ở một số phụ nữ

Các triệu chứng này không đặc hiệu riêng cho bệnh tự miễn ở gan mà có thể gặp trong nhiều bệnh lý gan mật khác. Vì vậy, chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài chưa đủ để kết luận bệnh.

3. Chẩn đoán và điều trị viêm gan tự miễn

3.1. Chẩn đoán viêm gan tự miễn bằng phương pháp nào?

Chẩn đoán viêm gan tự miễn thường dựa trên sự kết hợp giữa bệnh sử, khám lâm sàng, xét nghiệm máu và đánh giá mô gan khi cần thiết.

Một số phương pháp thường được bác sĩ cân nhắc gồm:

– Xét nghiệm chức năng gan: Kiểm tra ALT, AST, bilirubin và các chỉ số liên quan nhằm đánh giá tình trạng tổn thương, chức năng gan.

– Định lượng IgG: Nồng độ IgG tăng là một trong những đặc điểm thường được ghi nhận ở người mắc bệnh.

– Xét nghiệm tự kháng thể: Bác sĩ có thể chỉ định ANA, SMA, anti-LKM1, anti-LC1, anti-SLA… tùy trường hợp để hỗ trợ xác định bệnh và phân loại.

– Xét nghiệm loại trừ nguyên nhân khác: Cần phân biệt với viêm gan virus, tổn thương gan do thuốc, rượu, bệnh Wilson và một số bệnh gan mật khác có biểu hiện tương tự.

– Chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm và các phương pháp hình ảnh khác có thể được sử dụng để đánh giá cấu trúc gan, đường mật và phát hiện các bất thường liên quan.

– Sinh thiết gan: Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể lấy một mẫu mô gan nhỏ để đánh giá mức độ viêm, tổn thương và xơ hóa, đồng thời củng cố chẩn đoán.

3.2. Cách điều trị viêm gan tự miễn hiện nay

Các phương pháp điều trị

Mục tiêu điều trị là kiểm soát phản ứng miễn dịch bất thường, giảm tình trạng viêm và hạn chế tổn thương gan tiến triển. Cách chữa viêm gan tự miễn chủ yếu dựa vào thuốc ức chế hoạt động của hệ miễn dịch.

– Corticosteroid: Thường được sử dụng để kiểm soát phản ứng viêm và miễn dịch. Liều thuốc có thể được điều chỉnh dần dựa trên đáp ứng của từng người bệnh.

– Thuốc ức chế miễn dịch: Azathioprine có thể được phối hợp với corticosteroid hoặc sử dụng trong giai đoạn duy trì ở những trường hợp phù hợp. Việc lựa chọn thuốc, liều lượng và thời gian sử dụng cần do bác sĩ chuyên khoa quyết định.

– Theo dõi đáp ứng: Người bệnh cần xét nghiệm men gan, IgG và các chỉ số liên quan định kỳ. Việc men gan trở về giới hạn bình thường là một trong những yếu tố giúp bác sĩ đánh giá đáp ứng điều trị.

– Ghép gan: Có thể được cân nhắc khi bệnh gây suy gan nặng hoặc tổn thương gan tiến triển mà điều trị nội khoa không còn đáp ứng phù hợp.

Lưu ý khi điều trị

Ngay cả khi bệnh đã được kiểm soát, người bệnh vẫn cần tái khám theo lịch vì tình trạng viêm có khả năng tái phát. Bên cạnh dùng thuốc, duy trì chế độ ăn cân bằng, hạn chế hoặc tránh rượu bia, kiểm soát cân nặng và vận động phù hợp cũng góp phần bảo vệ sức khỏe gan.

Viêm gan do cơ chế tự miễn có thể âm thầm trong thời gian dài nhưng vẫn gây tổn thương gan tiến triển. Vì vậy, người có men gan tăng kéo dài không rõ nguyên nhân, vàng da, mệt mỏi bất thường hoặc mắc kèm bệnh tự miễn nên chủ động thăm khám chuyên khoa Gan mật.

Tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI, người bệnh có thể thăm khám các bệnh lý gan mật với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm, kết hợp hệ thống xét nghiệm, siêu âm, đo đàn hồi mô gan, CT, MRI và các phương tiện hỗ trợ đánh giá tổn thương gan. Chủ động kiểm tra khi xuất hiện dấu hiệu bất thường giúp xác định nguyên nhân tổn thương gan và có hướng theo dõi, điều trị phù hợp.