Chỉ số AST là gì và khi nào cần lo lắng?
Gần đây, em thấy kết quả xét nghiệm máu của mình ghi “chỉ số AST tăng cao” mà không hiểu rõ ý nghĩa. em hơi lo vì nghe nói men gan cao có thể liên quan đến bệnh gan, nhưng cũng có thể do nhiều nguyên nhân khác. Liệu chỉ số này phản ánh điều gì về sức khỏe của em?
Chào bạn! Câu hỏi của bạn rất hợp lý và tôi gặp khá nhiều bệnh nhân cũng thắc mắc như vậy sau khi nhận kết quả xét nghiệm. Chỉ số AST (Aspartate Aminotransferase) là một loại enzyme có trong nhiều cơ quan như gan, tim, cơ bắp và thận – nhưng nồng độ cao nhất tập trung ở gan. Khi các tế bào này bị tổn thương, AST sẽ rò rỉ vào máu, khiến chỉ số này tăng lên trong xét nghiệm. Tuy nhiên, tăng AST không đồng nghĩa với bệnh gan nặng, vì nó có thể xuất hiện trong nhiều tình huống sinh lý hoặc bệnh lý khác nhau.
Dưới đây, tôi sẽ giải thích rõ hơn để bạn hiểu đúng và không quá lo lắng vô cớ.
Nguyên nhân phổ biến khiến chỉ số AST tăng
– Tổn thương gan: Viêm gan virus (A, B, C), gan nhiễm mỡ, xơ gan, hoặc dùng thuốc/đồ uống có hại cho gan (rượu bia, paracetamol liều cao).
– Tổn thương cơ: Vận động mạnh, chấn thương cơ, tiêm vaccine gần đây, hoặc các bệnh lý cơ như viêm cơ tự miễn.
– Vấn đề tim mạch: Nhồi máu cơ tim có thể làm AST tăng nhẹ (mặc dù hiện nay troponin là dấu ấn chính xác hơn).
– Rối loạn chuyển hóa hoặc suy giáp: Một số rối loạn nội tiết cũng ảnh hưởng gián tiếp đến men gan.
– Xét nghiệm lúc đói không đủ hoặc vừa vận động mạnh: Có thể gây tăng AST giả.
Khi nào chỉ số AST đáng lo ngại?
Bạn nên đi khám chuyên sâu nếu:
– AST tăng trên 2–3 lần giới hạn trên của bình thường (thường >80–100 U/L, tùy phòng xét nghiệm).
– Kèm theo ALT tăng, đặc biệt nếu tỷ lệ AST/ALT >2 – gợi ý tổn thương gan do rượu.
– Có triệu chứng kèm theo: vàng da, mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn, nước tiểu sẫm màu, đau hạ sườn phải.
– Tăng men gan kéo dài >2 tuần mà không rõ nguyên nhân.
Lưu ý: AST đơn độc tăng nhẹ (<2 lần) thường ít ý nghĩa lâm sàng nếu bạn không có triệu chứng hay yếu tố nguy cơ.
Cách giảm và kiểm soát chỉ số AST hiệu quả
– Hạn chế rượu bia và các chất độc hại cho gan: Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất.
– Kiểm tra lại thuốc đang dùng: Một số thuốc (kháng sinh, giảm đau, statin…) có thể gây tăng men gan – đừng tự ý ngưng, hãy hỏi bác sĩ.
– Duy trì cân nặng hợp lý: Giảm mỡ gan giúp cải thiện chỉ số AST nếu bạn bị gan nhiễm mỡ.
– Tránh vận động quá sức trước khi xét nghiệm: Nên nghỉ ngơi ít nhất 24 giờ trước khi lấy máu.
– Không tự ý dùng “thuốc bổ gan”: Nhiều sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể làm gan tổn thương thêm.
Tôi nên làm gì sau khi phát hiện AST tăng?
Đừng vội hoảng! Trong phòng khám, tôi thường khuyên bệnh nhân xét nghiệm lại sau 1–2 tuần, kết hợp với các chỉ số khác như ALT, GGT, bilirubin, albumin… để đánh giá toàn diện chức năng gan. Nếu nghi ngờ tổn thương gan thực thể, siêu âm bụng hoặc thậm chí FibroScan/MRI có thể được chỉ định. Trong nhiều trường hợp, AST tăng nhẹ chỉ là phản ứng tạm thời và tự hồi phục.
Chỉ số AST là một “tín hiệu cảnh báo” chứ không phải chẩn đoán bệnh. Nó phản ánh sự tổn thương tế bào – chủ yếu ở gan – nhưng cần được đặt trong bối cảnh lâm sàng tổng thể. Nếu bạn không có triệu chứng và AST chỉ tăng nhẹ, khả năng cao là lành tính. Tuy nhiên, đừng bỏ qua nếu tăng cao hoặc kéo dài, vì đó có thể là dấu hiệu sớm của bệnh gan mạn tính – vốn diễn tiến âm thầm nhưng nguy hiểm nếu không can thiệp kịp thời.
