Xét nghiệm chức năng gan gồm những gì? Giải đáp các thắc mắc thường gặp

Gan có nhiệm vụ chuyển hóa, xử lý và đào thải nhiều chất trong cơ thể. Xét nghiệm chức năng gan giúp kiểm tra hoạt động của gan thông qua nhiều chỉ số khác nhau. Vậy xét nghiệm chức năng gan gồm những gì, từng chỉ số cho biết điều gì và khi nào cần thực hiện? Những thông tin dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về xét nghiệm này.

1. Xét nghiệm chức năng gan là gì?

Xét nghiệm chức năng gan là nhóm xét nghiệm sinh hóa được thực hiện trên mẫu máu nhằm kiểm tra nồng độ một số enzyme, protein và bilirubin trong máu. Qua các chỉ số này, bác sĩ có thể đánh giá tình trạng hoạt động của gan, nhận biết dấu hiệu tổn thương hoặc những bất thường liên quan đến chức năng gan.

Thông qua kết quả xét nghiệm chức năng gan, bác sĩ có thể:

Đánh giá gan có dấu hiệu tổn thương hoặc rối loạn chức năng hay không.
Hỗ trợ tìm nguyên nhân gây bất thường, chẳng hạn viêm gan, tác động của rượu bia, thuốc hoặc một số bệnh lý khác.
Theo dõi diễn biến bệnh gan và đáp ứng với điều trị.
Phát hiện những dấu hiệu gợi ý bệnh lý gan cần được kiểm tra thêm, chẳng hạn xơ gan hoặc các tổn thương gan nghiêm trọng.

Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm gan bất thường không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc người bệnh mắc bệnh gan. Bác sĩ cần kết hợp các chỉ số xét nghiệm với triệu chứng, tiền sử bệnh và những phương pháp kiểm tra cần thiết khác để xác định nguyên nhân.

*Xét nghiệm chức năng gan cung cấp những chỉ số quan trọng về tình trạng hoạt động và tổn thương của gan.*

2. Xét nghiệm chức năng gan gồm những gì? Ý nghĩa của các chỉ số xét nghiệm chức năng gan

Xét nghiệm chức năng gan gồm những gì? Đây là nhóm xét nghiệm máu giúp đánh giá nhiều khía cạnh của hoạt động gan, từ mức độ tổn thương tế bào gan đến khả năng bài tiết và tổng hợp protein, yếu tố đông máu. Tùy tình trạng sức khỏe, bác sĩ có thể chỉ định các chỉ số xét nghiệm chức năng gan phù hợp.

2.1. Nhóm xét nghiệm đánh giá tổn thương tế bào gan

Nhóm xét nghiệm này chủ yếu phản ánh tình trạng tổn thương tế bào gan thông qua sự thay đổi của một số enzyme và chất liên quan:

AST và ALT: Đây là hai chỉ số quan trọng trong xét nghiệm men gan. ALT tập trung chủ yếu ở tế bào gan nên có giá trị hơn trong đánh giá tổn thương gan, trong khi AST còn hiện diện ở tim, cơ và nhiều mô khác. AST, ALT tăng có thể gặp trong viêm gan, gan nhiễm mỡ, ảnh hưởng của rượu bia, thuốc hoặc các nguyên nhân gây tổn thương gan khác.
LDH: Là enzyme có ở nhiều mô trong cơ thể. LDH có thể tăng khi tế bào gan bị tổn thương nhưng không đặc hiệu cho bệnh lý gan, vì vậy cần kết hợp với các chỉ số khác để đánh giá.
Ferritin: Là protein có chức năng dự trữ sắt. Ferritin có thể thay đổi trong nhiều tình trạng bệnh lý, bao gồm một số bệnh về gan, nhưng không phải chỉ số đặc hiệu để đánh giá tổn thương gan.

2.2. Nhóm xét nghiệm đánh giá chức năng bài tiết và khử độc

Nhóm này giúp đánh giá khả năng gan chuyển hóa, bài tiết bilirubin và xử lý một số chất trong cơ thể. Các chỉ số xét nghiệm chức năng gan thường được xem xét gồm:

Bilirubin huyết thanh: Giúp đánh giá khả năng chuyển hóa và bài tiết bilirubin của gan. Bilirubin tăng có thể liên quan đến tổn thương tế bào gan, tắc nghẽn đường mật hoặc tăng phá hủy hồng cầu.
Bilirubin niệu: Bilirubin xuất hiện trong nước tiểu có thể gợi ý bất thường liên quan đến gan hoặc đường mật.
Urobilinogen: Là sản phẩm chuyển hóa của bilirubin. Sự thay đổi lượng urobilinogen trong nước tiểu có thể liên quan đến một số bệnh lý gan hoặc rối loạn lưu thông mật.
ALP: Là enzyme có nhiều ở gan, đường mật và xương. ALP tăng có thể gặp trong bệnh lý gan, đặc biệt là tắc mật, nhưng cũng có thể liên quan đến các bệnh về xương.
GGT: Có nhiều ở gan và đường mật. GGT tăng có thể gặp khi gan hoặc đường mật bị tổn thương, tắc mật hoặc chịu ảnh hưởng của rượu bia. Chỉ số này thường được đánh giá cùng ALP để hỗ trợ xác định nguồn gốc bất thường.
Amoniac máu (NH3): Gan có nhiệm vụ chuyển amoniac thành urê để cơ thể đào thải. Khi chức năng gan suy giảm nghiêm trọng, amoniac có thể tích tụ trong máu và tăng cao.

*Amoniac máu tăng có thể gặp khi chức năng gan suy giảm nghiêm trọng.*

2.3. Nhóm xét nghiệm đánh giá chức năng tổng hợp

Gan đảm nhiệm sản xuất nhiều protein và yếu tố đông máu cần thiết cho cơ thể. Vì vậy, xét nghiệm gan có thể bao gồm các chỉ số sau:

Albumin: Là protein chủ yếu do gan sản xuất. Albumin giảm có thể gặp trong bệnh gan mạn tính, xơ gan hoặc suy giảm chức năng tổng hợp của gan, nhưng cũng có thể liên quan đến suy dinh dưỡng và mất protein.
Globulin: Là nhóm protein tham gia nhiều chức năng trong cơ thể, trong đó có đáp ứng miễn dịch. Sự thay đổi globulin có thể cung cấp thêm thông tin khi đánh giá một số bệnh lý gan.
Thời gian Prothrombin (PT) và INR: Phản ánh quá trình đông máu và hỗ trợ đánh giá khả năng gan sản xuất các yếu tố đông máu. PT kéo dài hoặc INR tăng có thể gặp khi chức năng tổng hợp của gan suy giảm, đặc biệt ở bệnh gan nặng.

Như vậy, xét nghiệm chức năng gan không chỉ bao gồm AST, ALT mà còn có nhiều chỉ số phản ánh những khía cạnh khác nhau của hoạt động gan. Bác sĩ sẽ lựa chọn các xét nghiệm phù hợp dựa trên triệu chứng, bệnh sử và mục đích kiểm tra thay vì chỉ dựa vào một chỉ số riêng lẻ.

3. Những thắc mắc nào thường gặp trong xét nghiệm chức năng gan?

3.1. Xét nghiệm chức năng gan có cần nhịn ăn không?

Không phải trường hợp xét nghiệm chức năng gan nào cũng bắt buộc nhịn ăn. Tùy các xét nghiệm được chỉ định và quy trình của từng cơ sở, bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh nhịn ăn trước khi lấy máu. Nếu cần nhịn, thời gian thường khoảng 6 – 8 giờ và có thể uống nước lọc. Người bệnh nên thực hiện theo hướng dẫn của cơ sở xét nghiệm để hạn chế những yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả.

3.2. Phạm vi bình thường của các xét nghiệm chức năng gan là bao nhiêu?

Mỗi chỉ số xét nghiệm chức năng gan có một khoảng tham chiếu riêng và có thể thay đổi tùy phòng xét nghiệm, phương pháp thực hiện, độ tuổi và giới tính. Một số khoảng tham khảo thường gặp ở người lớn gồm:

ALT: khoảng 0 – 45 U/L.
AST: khoảng 0 – 35 U/L.
ALP: khoảng 30 – 120 U/L.
GGT: khoảng 0 – 30 U/L.
Bilirubin toàn phần: khoảng 5 – 20 µmol/L.
Albumin: khoảng 40 – 60 g/L.
Protein toàn phần: khoảng 63 – 80 g/L.
PT: khoảng 10,9 – 12,5 giây.

Các khoảng trên chỉ mang tính tham khảo. Khi đọc kết quả xét nghiệm gan, cần ưu tiên khoảng tham chiếu được in trực tiếp trên phiếu xét nghiệm.

*Mỗi chỉ số gan có khoảng tham chiếu riêng tùy từng phòng xét nghiệm.*

3.3. Xét nghiệm chức năng gan có thể chẩn đoán được những bệnh gì?

Xét nghiệm chức năng gan không thể tự xác định chính xác một bệnh lý chỉ dựa vào một chỉ số bất thường. Tuy nhiên, sự thay đổi của các chỉ số như ALT, AST, GGT, ALP, bilirubin, albumin và PT có thể cung cấp thông tin giúp bác sĩ định hướng một số vấn đề như:

Viêm gan do virus hoặc các nguyên nhân khác.
Gan nhiễm mỡ và tổn thương gan liên quan đến rượu bia.
Tắc nghẽn hoặc tổn thương đường mật.
Xơ gan và suy giảm chức năng gan.
Một số tình trạng ảnh hưởng đến khả năng tổng hợp protein và các yếu tố đông máu của gan.

Tùy kết quả, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm chuyên sâu hoặc chẩn đoán hình ảnh để xác định nguyên nhân.

3.4. Khi nào nên đi xét nghiệm chức năng gan?

Bạn có thể được chỉ định xét nghiệm chức năng gan trong những trường hợp sau:

Có các triệu chứng nghi ngờ bệnh gan như mệt mỏi kéo dài, đau hoặc khó chịu vùng bụng, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu.
Đang mắc hoặc có nguy cơ mắc viêm gan B, viêm gan C.
Có tiền sử bệnh gan hoặc đang điều trị bệnh gan và cần theo dõi diễn biến bệnh.
Sử dụng các thuốc có khả năng ảnh hưởng đến gan trong thời gian dài.
Thường xuyên hoặc sử dụng nhiều rượu bia.
Có các bệnh lý hoặc yếu tố nguy cơ chuyển hóa như tiểu đường, tăng triglyceride, tăng huyết áp.
Cần theo dõi sức khỏe gan theo chỉ định của bác sĩ.

Xét nghiệm chức năng gan giúp phát hiện những thay đổi bất thường ở gan và hỗ trợ bác sĩ theo dõi sức khỏe gan. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm cần được xem xét cùng các chỉ số khác và tình trạng sức khỏe, vì một chỉ số tăng hoặc giảm chưa thể khẳng định bạn đang mắc bệnh. Khi có triệu chứng bất thường hoặc thuộc nhóm có nguy cơ, bạn nên đi xét nghiệm gan theo hướng dẫn của bác sĩ để được đánh giá phù hợp.