Sơ cứu đột quỵ như thế nào để cứu người kịp thời?
“Mẹ tôi bỗng dưng méo miệng, không nói được rõ và tay trái rũ xuống khi đang ăn cơm. Tôi hoảng quá, không biết phải làm gì ngoài gọi xe cấp cứu. Liệu có cách nào sơ cứu ngay lúc đó để giảm nguy cơ di chứng không?”
Chào bạn,
Đột quỵ là một tình huống y khoa khẩn cấp — mỗi phút trôi qua đều có thể làm mất đi 1,9 triệu tế bào não. Việc sơ cứu đúng cách trong “giờ vàng” (thường trong vòng 3–4,5 giờ đầu) không chỉ cứu sống người bệnh mà còn giúp hạn chế tối đa di chứng về sau. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết từ góc nhìn lâm sàng của tôi.
Nhận biết đột quỵ nhanh bằng quy tắc F.A.S.T.
Trong phòng khám, tôi luôn khuyên bệnh nhân và người nhà ghi nhớ công thức F.A.S.T. — một công cụ đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả để phát hiện đột quỵ trong vài giây:
– F (Face – Mặt): Một bên mặt chảy xệ, méo miệng khi cười.
– A (Arms – Tay): Một tay yếu, không nhấc lên được hoặc rơi xuống khi cố giơ cao.
– S (Speech – Lời nói): Nói ngọng, ú ớ, không diễn đạt được câu đơn giản.
– T (Time – Thời gian): Gọi cấp cứu ngay lập tức. Ghi nhớ thời điểm triệu chứng xuất hiện — thông tin này rất quan trọng cho quyết định điều trị.
Ngoài F.A.S.T., bạn cũng nên cảnh giác nếu người bệnh đột ngột mất thăng bằng, nhìn mờ một bên, đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân, hoặc rối loạn ý thức.
Các bước sơ cứu đúng khi nghi ngờ đột quỵ
Khi phát hiện các dấu hiệu trên, bạn không được chần chừ. Dưới đây là những việc cần làm trong khi chờ xe cấp cứu:
– Gọi số cấp cứu (115 ở Việt Nam) ngay lập tức — đây là bước quan trọng nhất.
– Đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn: Nếu tỉnh, cho nằm nghiêng sang một bên, đầu và vai kê cao nhẹ (~30 độ) để tránh sặc nếu nôn.
– Không cho ăn, uống hay uống thuốc: Kể cả nước lọc hay thuốc hạ huyết áp — vì có thể gây sặc hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng.
– Nới lỏng quần áo, đặc biệt quanh cổ và ngực để hỗ trợ hô hấp.
– Giữ ấm và trấn an: Đột quỵ thường khiến người bệnh hoảng loạn. Hãy nói nhẹ nhàng: “Bác sĩ đang đến, anh/chị cố gắng giữ bình tĩnh.”
– Theo dõi sát: Nếu người bệnh bất tỉnh, kiểm tra nhịp thở. Nếu ngừng thở, bắt đầu ép tim (CPR) nếu bạn được đào tạo.
Lưu ý quan trọng: Tuyệt đối không tự ý đưa người bệnh đi bệnh viện bằng xe cá nhân. Xe cấp cứu có thiết bị theo dõi và nhân viên y tế có thể bắt đầu can thiệp ngay trên đường — điều này có thể tạo ra khác biệt sống còn.
Những điều tuyệt đối không nên làm
Trong nhiều ca tôi tiếp nhận, người nhà đã vô tình làm nặng thêm tình trạng bệnh vì những hành động tưởng “giúp đỡ”:
– Không cạo gió, đánh gió, chích máu đầu ngón tay — những phương pháp này không có cơ sở y học và có thể làm mất thời gian vàng.
– Không cho uống thuốc hạ áp ngay lập tức, vì huyết áp cao trong đột quỵ đôi khi là phản ứng bù của cơ thể để duy trì lưu lượng máu lên não.
– Không để người bệnh nằm ngửa nếu nôn, vì nguy cơ hít sặc rất cao.
Đột quỵ không chờ đợi — sự chậm trễ trong sơ cứu có thể dẫn đến tàn tật vĩnh viễn hoặc tử vong. Nếu bạn nghi ngờ ai đó bị đột quỵ, hãy hành động ngay theo quy tắc F.A.S.T. và gọi cấp cứu. Trong nhiều trường hợp tôi chứng kiến, chính phản ứng nhanh của người thân đã giúp bệnh nhân phục hồi gần như hoàn toàn. Hãy trang bị kiến thức này cho cả gia đình — vì bạn không bao giờ biết khi nào mình sẽ là người đầu tiên ở hiện trường.
