Huyết áp cao về chiều tối có nguy hiểm không?
Mẹ tôi đo buổi sáng khá ổn nhưng chiều lại tăng, dù không thay đổi thuốc. Bác sĩ cho hỏi huyết áp cao về chiều tối có nguy hiểm không?

Chào bạn,
Huyết áp cao về chiều tối có nguy hiểm không phụ thuộc vào mức tăng, thời gian duy trì và tình trạng tim mạch của mẹ bạn. Nếu huyết áp buổi sáng đạt mục tiêu nhưng thường xuyên tăng cao vào cuối ngày dù đang dùng thuốc, mẹ bạn có thể chưa được kiểm soát huyết áp đầy đủ trong suốt 24 giờ. Gia đình nên ghi lại kết quả đo đúng cách và đưa mẹ đi tái khám, thay vì tự tăng liều thuốc vào buổi tối.
Vì sao huyết áp buổi chiều tối có thể cao hơn buổi sáng?
Huyết áp không duy trì ở một con số cố định. Áp lực máu trong động mạch thay đổi theo vận động, giấc ngủ, cảm xúc, lượng dịch trong cơ thể và hoạt động của hệ thần kinh tự chủ. Vì vậy, chênh lệch giữa hai lần đo trong ngày không nhất thiết là dấu hiệu của bệnh trở nặng.
Thông thường, khi ngủ, huyết áp ở nhiều người có xu hướng giảm so với ban ngày. Tuy nhiên, kết quả đo lúc chiều tối khi người bệnh vẫn thức không phản ánh chính xác huyết áp khi ngủ. Một người có chỉ số tăng trước bữa tối chưa chắc đã mắc tăng huyết áp về đêm, và ngược lại, người có huyết áp tối bình thường vẫn có thể bị tăng huyết áp trong khi ngủ.
Điểm cần lưu ý trong trường hợp của mẹ bạn là hiện tượng này lặp lại dù dùng thuốc như trước. Các bác sĩ sẽ cần xác định đó là dao động nhất thời sau sinh hoạt hay tình trạng kiểm soát huyết áp chưa đạt yêu cầu.
Những yếu tố sinh hoạt nào có thể làm huyết áp cuối ngày tăng?
Sau một ngày làm việc hoặc chăm sóc gia đình, cơ thể có thể phản ứng với căng thẳng, đau nhức, mệt mỏi hay thiếu ngủ bằng cách tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm. Uống cà phê, hút thuốc hoặc vận động ngay trước khi đo cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả.
Bữa ăn nhiều muối, thức ăn chế biến sẵn và đồ uống có cồn có thể làm việc kiểm soát huyết áp khó khăn hơn. Mức độ tác động tùy thuộc từng người, đặc biệt ở người cao tuổi, người có bệnh thận hoặc nhạy cảm với muối. Một số thuốc giảm đau chống viêm không steroid, thuốc thông mũi và các chế phẩm kích thích cũng có khả năng làm tăng huyết áp.
Gia đình nên rà soát những thay đổi gần đây về thói quen ăn uống, sức khỏe và các thuốc đang sử dụng, kể cả thuốc mua không cần đơn. Không nên quy tất cả các trường hợp huyết áp tăng cuối ngày cho tuổi tác hay tâm lý.
Thuốc huyết áp có thể không đủ tác dụng đến chiều tối không?
Điều này có thể xảy ra. Mỗi thuốc có thời gian phát huy tác dụng và đặc tính dược lý khác nhau. Nếu thuốc không duy trì hiệu quả trong cả khoảng thời gian giữa hai liều, huyết áp có thể tăng khi tác dụng của liều trước giảm dần.
Tuy nhiên, chỉ nhìn vào vài kết quả đo, chúng tôi chưa thể kết luận thuốc đang dùng không phù hợp. Trước khi quyết định thay thuốc hoặc thay đổi thời điểm uống, bác sĩ cần biết tên thuốc, liều lượng, mức độ tuân thủ, chức năng thận, nhịp tim và tình trạng huyết áp trong các thời điểm khác nhau.
Không tự chuyển toàn bộ thuốc sang buổi tối để xử lý một chỉ số tăng. Với người lớn tuổi, việc hạ huyết áp quá mức khi ngủ hoặc khi đứng dậy có thể gây choáng, té ngã và các vấn đề khác.
Huyết áp cao về chiều tối có nguy hiểm không nếu không có triệu chứng?
Tăng huyết áp thường không biểu hiện rõ. Hội Tim mạch Hoa Kỳ (American Heart Association) lưu ý rằng người bệnh có thể cảm thấy khỏe dù áp lực trong hệ động mạch đang tăng. Do đó, không nên chỉ dựa vào đau đầu, hồi hộp hay chóng mặt để đánh giá huyết áp có được kiểm soát tốt hay không.
Khi huyết áp cao kéo dài, thành mạch chịu áp lực lớn hơn, làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu và các cơ quan như tim, não, thận và mắt. Sự gia tăng nguy cơ phụ thuộc vào toàn bộ gánh nặng huyết áp theo thời gian, không chỉ một lần đo bất thường vào chiều tối.
Ở người đã có đái tháo đường, bệnh mạch vành, bệnh thận mạn hoặc tiền sử đột quỵ, kiểm soát huyết áp chưa tốt càng cần được quan tâm. Nếu mẹ bạn có một trong những bệnh lý đó, gia đình nên sớm trao đổi với bác sĩ điều trị.
Cần đo huyết áp ở nhà như thế nào để đánh giá chính xác?
Theo hướng dẫn của Hội Tim mạch châu Âu (ESC), đo huyết áp ngoài phòng khám đóng vai trò quan trọng trong việc xác nhận tình trạng tăng huyết áp và đánh giá hiệu quả điều trị. Bạn có thể giúp mẹ lập nhật ký trong khoảng một tuần, đo buổi sáng và buổi tối vào những khung giờ tương đối cố định theo hướng dẫn của bác sĩ.
Nên sử dụng máy điện tử đo ở bắp tay đã được kiểm định, vòng bít phù hợp với chu vi cánh tay. Trước khi đo, người bệnh đi tiểu nếu cần, ngồi nghỉ khoảng năm phút, tựa lưng, đặt bàn chân trên sàn, không bắt chéo chân. Cánh tay được nâng đỡ ngang mức tim. Không nói chuyện hoặc theo dõi việc khiến mình lo lắng trong khi đo.
Mayo Clinic khuyên tránh uống đồ chứa caffeine, hút thuốc và tập thể dục ít nhất 30 phút trước khi kiểm tra. Mỗi thời điểm có thể đo hai lần, cách nhau khoảng một phút, ghi lại cả hai kết quả và nhịp tim. Không liên tục đo hàng chục lần vì thấy một chỉ số cao.
Theo ESC, mức huyết áp trung bình tại nhà từ 135/85 mmHg trở lên phù hợp với ngưỡng tăng huyết áp theo hệ thống phân loại của tổ chức này. Tuy nhiên, mục tiêu điều trị của mẹ bạn cần được cá thể hóa, có thể thấp hơn tùy khả năng dung nạp và bệnh kèm theo.
Bác sĩ có thể đề nghị kiểm tra gì khi huyết áp tăng cuối ngày?
Khi mang nhật ký huyết áp đến khám, người bệnh nên chuẩn bị thêm đơn thuốc hiện tại, các kết quả khám tim mạch trước đây và thông tin về thời điểm xuất hiện các triệu chứng. Bác sĩ sẽ đo lại huyết áp, xem xét kỹ thuật đo tại nhà, đánh giá nhịp tim và tình trạng tuần hoàn.
Nếu cần đánh giá sâu hơn về diễn biến huyết áp qua các thời điểm, đo huyết áp lưu động 24 giờ (Holter huyết áp) là một lựa chọn hữu ích. Thiết bị tự động đo định kỳ cả khi người bệnh sinh hoạt và ngủ, giúp nhận biết huyết áp trung bình ban ngày, ban đêm và các giai đoạn cần quan tâm.
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định điện tâm đồ, xét nghiệm chức năng thận, điện giải, đường huyết, mỡ máu hoặc kiểm tra tổn thương cơ quan đích. Những đánh giá này giúp lựa chọn hướng điều trị an toàn hơn so với chỉ thay đổi thuốc dựa trên một con số.
Khi nào huyết áp cao cần xử trí khẩn cấp?
Nếu đo thấy huyết áp tâm thu cao hơn 180 mmHg hoặc tâm trương cao hơn 120 mmHg, hãy cho người bệnh nghỉ và đo lại sau ít nhất một phút nếu không có triệu chứng nguy hiểm. Nếu vẫn cao như vậy, liên hệ ngay nhân viên y tế để được hướng dẫn khẩn.
Trường hợp tăng huyết áp rất cao kèm đau ngực, khó thở, yếu hoặc tê đột ngột một bên cơ thể, nói khó, nhìn mờ bất thường hoặc đau đầu dữ dội, hãy gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu ngay. Đừng chờ huyết áp tự giảm hay cố uống thêm thuốc khi chưa được hướng dẫn. Những triệu chứng cấp tính kể trên cũng cần cấp cứu dù chưa kịp đo huyết áp.
Như vậy, huyết áp cao về chiều tối có nguy hiểm không không thể đánh giá chỉ bằng cảm giác của người bệnh. Bạn nên giúp mẹ theo dõi chỉ số đúng cách và đặt lịch khám chuyên khoa Tim mạch tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI qua App TCI Hospital: app.thucuc.vn để được đánh giá hiệu quả kiểm soát huyết áp và điều chỉnh kế hoạch điều trị nếu cần.








