Trào ngược gây ho về đêm thế nào?
Chào bác sĩ, tôi ho nhiều lúc nằm ngủ và đôi khi có vị chua trong miệng. Nếu nghi trào ngược gây ho về đêm thì nên khám chuyên khoa nào trước?

Nếu cơn ho thường xuất hiện khi nằm ngủ và đôi lúc có dịch chua lên miệng, bạn có thể nghĩ đến khả năng trào ngược dạ dày gây ho về đêm. Dịch từ dạ dày đi ngược lên thực quản có thể góp phần kích thích phản xạ ho hoặc ảnh hưởng vùng họng. Tuy nhiên, ho về đêm còn gặp trong nhiều bệnh hô hấp, tai mũi họng và một số bệnh ngoài hệ tiêu hóa. Để biết nên khám chuyên khoa nào, cần xem xét tính chất cơn ho, các biểu hiện trào ngược, triệu chứng hô hấp và mức độ ảnh hưởng giấc ngủ.
1. Trào ngược có thể liên quan đến cơn ho bằng những con đường nào?
1.1. Kích thích vùng thực quản và họng
Khi cơ chế chống trào ngược tại đoạn nối thực quản – dạ dày hoạt động không hiệu quả, chất chứa có thể đi ngược lên. Dịch trào có thể kích thích thực quản, từ đó tác động đến phản xạ thần kinh liên quan tới ho. Nếu dịch tiếp cận vùng họng và thanh quản, người bệnh có thể khó chịu, khàn tiếng hoặc muốn hắng giọng.
Không phải mỗi cơn ho đều có sự tiếp xúc trực tiếp giữa acid và thanh quản. Trào có thể gồm acid hoặc chất chứa ít acid hơn. Các cơ chế này có thể khác nhau ở từng người và không phải lúc nào cũng chứng minh được mối liên hệ chắc chắn.
1.2. Vì sao cơn ho rõ khi nằm ngủ?
Khi nằm ngang, trọng lực ít hỗ trợ việc đưa dịch từ thực quản trở về dạ dày hơn so với tư thế đứng. Bữa tối quá no hoặc sát giờ đi ngủ có thể góp phần làm tăng biểu hiện trào ngược.
Cơn ho cũng có thể đánh thức bạn và khiến giấc ngủ bị gián đoạn. Ngược lại, bản thân ho mạnh làm thay đổi áp lực trong lồng ngực và ổ bụng. Vì thế, ho và trào ngược có thể tồn tại đồng thời, nhưng không dễ xác định đâu là nguyên nhân chính nếu chỉ dựa vào thời điểm.
2. Ho do trào ngược khác ho do bệnh hô hấp như thế nào?
Có thể xem xét một số đặc điểm định hướng nhưng không dùng chúng để tự chẩn đoán.
2.1. Dấu hiệu gợi ý liên quan tiêu hóa
Cơn ho đi kèm nóng rát ngực, ợ chua, trào dịch hoặc xuất hiện rõ sau bữa ăn muộn có thể khiến bác sĩ lưu ý đến trào ngược. Một số người ho khan, vướng họng hoặc khàn tiếng vào buổi sáng. Bạn nên ghi nhận triệu chứng có thay đổi khi ngồi dậy hay tránh nằm sau ăn không.
2.2. Những dấu hiệu gợi ý nguyên nhân khác
Hen có thể gây ho về đêm, thở khò khè, nặng ngực hoặc khó thở, đôi khi không biểu hiện đầy đủ tất cả dấu hiệu. Các bệnh lý mũi xoang có thể khiến dịch chảy xuống họng, gây ho hoặc hắng giọng khi nằm. Nhiễm trùng hô hấp, thuốc điều trị huyết áp nhóm ức chế men chuyển và nhiều nguyên nhân khác cũng cần được xem xét.
Ngoài ra, khó thở khi nằm, phù chân hoặc giảm khả năng gắng sức có thể là dấu hiệu cần đánh giá tim mạch. Vì vậy, không nên mặc nhiên dùng thuốc dạ dày cho tất cả trường hợp ho về đêm.
3. Nên ưu tiên khám chuyên khoa nào?
Nếu triệu chứng nổi bật là ho, khó thở, khò khè hoặc các biểu hiện nhiễm trùng hô hấp, nên được đánh giá hô hấp hoặc nội khoa trước. Nếu nghẹt mũi, chảy dịch mũi, đau họng và khàn tiếng là vấn đề chính, tai mũi họng có thể là hướng thăm khám phù hợp.
Nếu đồng thời có ợ chua, trào thức ăn, nóng rát ngực hoặc đau khi nuốt, khám tiêu hóa giúp đánh giá khả năng bệnh trào ngược và cân nhắc kiểm tra thực quản. Đối với người có cả triệu chứng hô hấp và tiêu hóa, bác sĩ có thể phối hợp nhiều chuyên khoa.
Các hướng dẫn chuyên ngành tiêu hóa khuyến cáo cần xem xét nguyên nhân ngoài trào ngược trước khi quy triệu chứng ho mạn tính cho bệnh này. Nội soi dạ dày có thể phát hiện bệnh lý thực quản nhưng không đủ để khẳng định nguyên nhân của cơn ho. Trong một số tình huống, theo dõi pH và trở kháng thực quản có thể cung cấp thông tin về các đợt trào và mối liên quan với triệu chứng.
4. Điều chỉnh sinh hoạt trong thời gian theo dõi
Bạn có thể ghi nhật ký giờ ăn tối, giờ đi ngủ, thời điểm ho và biểu hiện ợ chua. Nếu có trào ngược khi nằm, thử duy trì khoảng cách ít nhất ba giờ giữa bữa ăn và giờ nằm, ăn khẩu phần vừa phải và tránh thực phẩm bản thân nhận thấy làm triệu chứng nặng.
Nâng phần thân trên khi ngủ hoặc thử nằm nghiêng trái có thể hỗ trợ một số người bị trào ngược về đêm nếu tư thế này không gây đau hoặc khó chịu. Hạn chế tiếp xúc khói thuốc và không dùng rượu để dễ ngủ.
Không tự dùng kháng sinh, thuốc ho kéo dài hoặc thuốc giảm acid với mục tiêu điều trị thử mọi nguyên nhân cùng lúc. Nếu đang uống thuốc theo đơn, hãy báo tên thuốc cho bác sĩ và không tùy ý ngừng thuốc điều trị bệnh nền.
5. Dấu hiệu nào cần được đánh giá ngay?
Ho kéo dài, tái diễn nhiều đêm, khiến mất ngủ hoặc kèm khàn tiếng, khó nuốt và giảm cân cần được thăm khám. Nếu sốt kéo dài, đau khi thở, ho có máu hoặc khó thở, cần đánh giá nguyên nhân hô hấp và các tình trạng liên quan.
Đau ngực dữ dội, khó thở rõ, tím tái, choáng hoặc ho ra lượng máu đáng kể là những tình huống cần cấp cứu. Không chờ đến khi điều chỉnh chế độ ăn có tác dụng.
Trong trường hợp cơn ho tập trung khi nằm và thường đi cùng vị chua trong miệng, việc kiểm tra giúp xác định vai trò của trào ngược cũng như loại trừ bệnh đồng mắc. Bạn có thể chủ động sắp xếp lịch tư vấn chuyên khoa phù hợp trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn.
Trào ngược dạ dày gây ho về đêm là một khả năng cần xem xét, đặc biệt khi ho xuất hiện cùng trào dịch hoặc nóng rát ngực. Tuy nhiên, ho về đêm không phải dấu hiệu riêng của bệnh trào ngược và có thể liên quan đến nhiều hệ cơ quan. Ghi nhận đặc điểm cơn ho, kiểm tra triệu chứng hô hấp và điều chỉnh thời điểm ăn uống sẽ hỗ trợ quá trình đánh giá. Nếu biểu hiện kéo dài hoặc có dấu hiệu cảnh báo, nên khám chuyên khoa phù hợp.









