Táo bón xen kẽ tiêu chảy do đâu?
Chào bác sĩ, có tuần tôi táo bón mấy ngày rồi lại đi phân lỏng, cứ xen kẽ như vậy. Những biểu hiện nào khiến tình trạng này cần được kiểm tra sớm?

Táo bón xen kẽ tiêu chảy có thể gặp trong hội chứng ruột kích thích thể hỗn hợp, nhưng cũng có thể xuất phát từ thuốc, thức ăn, tình trạng phân ứ đọng hoặc bệnh lý đường ruột. Việc một tuần khó đại tiện rồi sau đó chuyển sang đi phân lỏng không đủ để xác định hội chứng ruột kích thích. Cần làm rõ từng giai đoạn: phân cứng hay ít đi ngoài, phân lỏng thật sự hay chỉ có dịch rỉ ra, có đau bụng và biểu hiện cảnh báo hay không. Điều này giúp tránh việc tự dùng luân phiên thuốc nhuận tràng và thuốc cầm tiêu chảy khi chưa biết nguyên nhân.
1. Hiểu đúng hai trạng thái đại tiện thay đổi
Táo bón có thể biểu hiện bằng phân cứng, rặn nhiều, đi ít hoặc cảm giác chưa thải hết phân. Bạn có thể đi mỗi ngày nhưng vẫn bị táo bón nếu quá trình đại tiện khó khăn.
Tiêu chảy thường được nhận biết qua phân lỏng hoặc nước, số lần đi tăng so với thường ngày, có thể kèm mót gấp. Một lần phân mềm sau vài ngày táo bón không nhất thiết là tiêu chảy.
Cần ghi rõ trong những ngày gọi là tiêu chảy, phân lỏng xuất hiện bao nhiêu lần, lượng nhiều hay ít, bạn có đau hoặc sốt không. Đồng thời, quan sát giai đoạn táo bón có phân cứng, chướng và cảm giác tắc hay không. Những thông tin này quan trọng hơn việc chỉ dùng tên hai triệu chứng.
2. Hội chứng ruột kích thích thể hỗn hợp có đặc điểm gì?
Hội chứng ruột kích thích là rối loạn tương tác ruột – não gây đau bụng tái diễn liên quan đại tiện và sự thay đổi dạng hoặc tần suất phân. Thể hỗn hợp có thể gặp khi người bệnh có cả giai đoạn phân cứng và phân lỏng.
Không phải cứ táo bón và tiêu chảy luân phiên là mắc bệnh này. Đau bụng là một đặc điểm quan trọng trong việc đánh giá hội chứng ruột kích thích, cùng với thời gian tồn tại và diễn biến triệu chứng. Nếu không có đau hoặc mới xuất hiện trong thời gian rất ngắn, bác sĩ có thể xem xét các nguyên nhân khác.
Một số người nhận thấy triệu chứng thay đổi theo căng thẳng và thức ăn. Dù vậy, không nên coi các biểu hiện cảnh báo như máu trong phân, giảm cân hoặc sốt là một phần đương nhiên của hội chứng.
3. Những nguyên nhân dễ bị nhầm với tiêu chảy xen táo bón
3.1. Phân ứ đọng và dịch lỏng đi qua
Khi có khối phân cứng ứ đọng, chất lỏng có thể đi qua phần còn lại của lòng ruột và được thải ra ngoài. Người bệnh có thể tưởng táo bón đã chuyển sang tiêu chảy trong khi phân vẫn chưa được tống hết.
Nếu có nhiều ngày táo bón, bụng chướng, sau đó rỉ phân lỏng ít và vẫn không thấy nhẹ bụng, cần báo bác sĩ. Dùng thuốc cầm tiêu chảy trong tình huống này có thể không phù hợp.
3.2. Tác động của thuốc và chế độ ăn
Thuốc nhuận tràng có thể làm phân mềm hoặc lỏng; một số thuốc khác làm giảm nhu động và góp phần gây táo bón. Nếu tự dùng luân phiên thuốc theo từng dạng phân, bạn có thể khó nhận ra diễn biến ban đầu.
Thay đổi lượng chất xơ đột ngột hoặc ăn thực phẩm không dung nạp cũng có thể khiến phân thay đổi. Cần xem xét mối liên hệ với thời điểm bắt đầu thuốc hay chế độ ăn mới.
3.3. Bệnh lý viêm hoặc tổn thương đường ruột
Một số bệnh thực thể có thể gây thay đổi thói quen đại tiện. Nếu có máu, đau kéo dài, tiêu chảy về đêm, thiếu máu hoặc sụt cân, cần đánh giá để tìm các nguyên nhân này. Không nên tự kết luận bệnh đại tràng chỉ từ kiểu luân phiên phân.
4. Cách theo dõi để tránh điều chỉnh quá mức
Lập nhật ký theo ngày, ghi dạng phân, số lần đi, đau bụng, mót rặn và thuốc đã dùng. Ghi thêm các bữa ăn đặc biệt hoặc thay đổi sinh hoạt. Nếu đi ngoài lỏng sau uống thuốc nhuận tràng, nên ghi rõ thời gian và loại thuốc để bác sĩ phân biệt tác dụng thuốc với diễn biến bệnh.
Trong thời gian theo dõi, duy trì bữa ăn tương đối ổn định, uống nước phù hợp và tăng chất xơ từ từ nếu cần. Không cố dùng lượng chất xơ rất lớn khi bụng đang chướng, đau hoặc nghi có tình trạng tắc nghẽn.
Nếu có phân lỏng nhiều, chú ý bù dịch và dấu hiệu mất nước. Tránh tự dùng thuốc cầm tiêu chảy khi có sốt, máu trong phân hoặc nghi phân ứ đọng.
5. Khi nào táo bón xen tiêu chảy cần nội soi hoặc xét nghiệm?
Nếu tình trạng kéo dài, lặp lại hoặc ảnh hưởng đáng kể cuộc sống, khám tiêu hóa sẽ giúp đánh giá các giai đoạn triệu chứng. Bác sĩ có thể kiểm tra bụng, xem xét khả năng phân ứ và lựa chọn xét nghiệm máu hoặc phân tùy biểu hiện.
Nội soi có thể được cân nhắc khi có dấu hiệu cảnh báo, nguy cơ bệnh đại trực tràng hoặc chỉ định tầm soát. Không phải mọi trường hợp hội chứng ruột kích thích đều cần nội soi.
Cần khám sớm khi có máu, sốt, sụt cân, thiếu máu hoặc tiêu chảy về đêm. Nếu đau bụng dữ dội, nôn, chướng nhiều kèm bí trung đại tiện hoặc mất nước đáng kể, cần cấp cứu. Nếu việc thay đổi đại tiện liên tục khiến bạn khó quyết định nên ăn uống hay dùng thuốc thế nào, bạn có thể chọn lịch đánh giá trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn.
Táo bón xen kẽ tiêu chảy là triệu chứng cần nhìn nhận theo từng giai đoạn, không nên tự quy cho hội chứng ruột kích thích. Cần phân biệt phân lỏng thật sự với dịch đi qua khối phân ứ đọng, chú ý thuốc đang dùng và dấu hiệu cảnh báo. Việc đánh giá đúng nguyên nhân giúp tránh tự điều trị luân phiên thiếu kiểm soát.









