Sốt và tiêu chảy ở người lớn cảnh báo gì?

Chào bạn,

Tình trạng sốt và tiêu chảy ở người lớn là hội chứng nhiễm trùng đường tiêu hóa cấp tính phản ánh niêm mạc ruột đang bị tổn thương, kích thích bài tiết dịch và tăng co bóp tống xuất mầm bệnh. Căn nguyên phổ biến nhất bắt nguồn từ ngộ độc thực phẩm, nhiễm khuẩn ruột do vi khuẩn kỵ khí hoặc virus xâm nhập. Mối đe dọa trực tiếp và nguy hiểm nhất đối với người bệnh là tình trạng mất nước và rối loạn điện giải diễn tiến nhanh chóng. Bạn cần nhanh chóng thực hiện bù dịch đường uống đúng cách và theo dõi sát các dấu hiệu nguy hiểm để can thiệp y tế kịp thời.

Những nguyên nhân chính gây sốt kèm tiêu chảy?

Sự kết hợp giữa sốt cao và đại tiện phân lỏng liên tục chỉ điểm một quá trình viêm toàn thân phản ứng lại sự tấn công của độc tố hoặc vi sinh vật gây hại tại đường ruột.

Theo WHO (Tổ chức Y tế Thế giới), các nhóm căn nguyên hàng đầu bao gồm:

• Nhiễm khuẩn đường ruột cấp tính: Thường do các vi khuẩn xâm lấn như Salmonella, Shigella, Campylobacter hoặc E. coli sinh độc tố; vi khuẩn tiết ngoại độc tố phá hủy tế bào niêm mạc ruột, kích hoạt phản ứng sốt cao và gây tiêu chảy cấp.

• Ngộ độc thực phẩm: Ăn phải thực phẩm ôi thiu, bảo quản kém hoặc chứa sẵn độc tố vi khuẩn tụ cầu (Staphylococcus aureus), bệnh khởi phát rầm rộ sau ăn vài giờ kèm nôn mửa dữ dội.

• Nhiễm virus đường tiêu hóa: Các chủng virus như Norovirus, Rotavirus gây tổn thương các nhung mao ruột non, làm suy giảm khả năng hấp thu nước và chất dinh dưỡng.

• Tác dụng phụ của thuốc: Hội chứng viêm đại tràng giả mạc do vi khuẩn Clostridioides difficile bùng phát sau các đợt sử dụng kháng sinh phổ rộng kéo dài.

Bù nước và điện giải tại nhà thế nào cho đúng?

Nguyên tắc điều trị số một trong các bệnh lý tiêu chảy nhiễm khuẩn là bù đắp kịp thời thể tích tuần hoàn và các ion khoáng chất bị thất thoát qua phân và mồ hôi.

Theo CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ), phác đồ bù nước chuẩn khoa học đòi hỏi:

• Pha dung dịch oresol chuẩn tỷ lệ: Sử dụng oresol bù nước đúng hướng dẫn in trên bao bì (thường là 1 gói pha chính xác với 200 ml hoặc 1.000 ml nước đun sôi để nguội); tuyệt đối không pha quá đặc vì làm tăng áp lực thẩm thấu hút nước ngược vào lòng ruột, gây tiêu chảy nặng hơn.

• Uống từng ngụm nhỏ liên tục: Uống rải rác sau mỗi lần đi ngoài hoặc nôn ói, mỗi lần uống 100–200 ml; không nên uống một lượng quá lớn cùng lúc vì dễ kích thích dạ dày co bóp gây nôn mửa.

• Bổ sung nước khoáng và nước cháo: Có thể uống thêm nước dừa tươi, nước cháo muối loãng để hỗ trợ bổ sung carbohydrate và kali tự nhiên.

• Tránh các loại đồ uống kích thích: Không uống nước ngọt có gas, nước tăng lực nhiều đường hay sữa tươi vì chúng làm tăng áp lực thẩm thấu và kích thích niêm mạc ruột.

Người bệnh nên ăn gì và kiêng khem những gì?

Đường tiêu hóa đang trong giai đoạn tổn thương viêm cần chế độ dinh dưỡng thanh đạm, dễ tiêu hóa nhưng vẫn phải đảm bảo cung cấp đủ năng lượng cho cơ thể chống chọi với tình trạng nhiễm trùng.

Người bệnh nên tuân thủ các chỉ dẫn dinh dưỡng lâm sàng:

• Thực phẩm nên dùng: Ăn các món nấu mềm, lỏng như cháo gà nấu hành ngò, súp thịt nạc băm, bánh mì nướng, chuối chín và táo hấp nhằm cung cấp chất xơ hòa tan pectin làm khuôn phân đặc hơn.

• Chia nhỏ bữa ăn: Ăn thành 5–6 bữa nhỏ trong ngày thay vì ăn các bữa lớn để giảm tải gánh nặng tiêu hóa cho dạ dày và ruột non.

• Thực phẩm cần kiêng tuyệt đối: Tránh đồ ăn nhiều dầu mỡ chiên xào, thức ăn cay nóng, đồ tanh sống (như hải sản, gỏi cá, nem chua) và các chất kích thích như cà phê, rượu bia.

Dấu hiệu cảnh báo mất nước nguy hiểm cần đi khám?

Mất nước thể nặng làm sụt giảm cung lượng tim, suy thận cấp tính và rối loạn thăng bằng toan kiềm nếu không được truyền dịch tĩnh mạch cấp cứu kịp thời.

Bạn cần đến ngay bệnh viện chuyên khoa hoặc khoa cấp cứu nếu xuất hiện một trong các triệu chứng báo động:

• Dấu hiệu mất nước nặng: Miệng khô khát dữ dội, mắt trũng sâu, da nhăn nheo véo da mất chậm, tiểu rất ít hoặc không có nước tiểu trong 6–8 giờ liên tục.

• Sốt cao liên tục không hạ: Nhiệt độ cơ thể đo được trên 39°C, không đáp ứng với các loại thuốc hạ sốt Paracetamol thông thường hoặc kèm theo rét run dữ dội.

• Tính chất phân bất thường: Đi ngoài ra phân có máu đỏ tươi, phân đen như bã cà phê hoặc phân lẫn nhiều dịch nhầy nhớt kèm cảm giác mót rặn liên tục.

• Rối loạn huyết động và tri giác: Cảm giác hoa mắt, chóng mặt khi ngồi dậy, tụt huyết áp, mạch đập nhanh nhỏ, lú lẫn, li bì hoặc ngất xỉu.

• Đau bụng dữ dội: Bụng chướng căng, đau quặn thắt liên tục không giảm sau khi đi ngoài, sờ vào thấy bụng cứng như gỗ (nghi ngờ thủng ruột hoặc viêm phúc mạc).

Để được thăm khám toàn diện, xét nghiệm cấy phân tìm vi khuẩn và bù dịch tĩnh mạch an toàn dưới sự giám sát của các bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa, bạn nên chủ động đặt lịch thăm khám sớm. Đặt lịch trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn giúp bạn kết nối nhanh chóng với các chuyên gia giàu kinh nghiệm, thực hiện xét nghiệm sinh hóa máu chuẩn xác và tiết kiệm tối đa thời gian chờ đợi.

Hội chứng sốt và tiêu chảy ở người lớn là một cấp tính y khoa thường gặp nhưng tiềm ẩn nguy cơ biến chứng trụy mạch nhanh chóng nếu bị xem nhẹ. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua các loại thuốc cầm tiêu chảy (như Loperamide hay Imodium) khi đang có sốt cao hoặc đi ngoài ra máu, bởi việc ức chế nhu động ruột lúc này sẽ giữ lại độc tố và vi khuẩn, dễ dẫn đến viêm đại tràng nhiễm độc hoặc thủng ruột. Bạn chỉ nên dùng thuốc kháng sinh sau khi có kết quả thăm khám và chỉ định chính thức từ bác sĩ chuyên khoa. Chủ động bù nước đúng cách và đi khám sớm là chìa khóa duy nhất giúp bạn bảo vệ an toàn tính mạng và phục hồi sức khỏe nhanh nhất.