Dấu hiệu ngộ độc thực phẩm và cách xử lí

Chào bạn,

Cảm ơn bạn đã tin tưởng gửi câu hỏi đến chuyên mục Nội Tiêu hóa của chúng tôi. Với các triệu chứng đau bụng quặn thắt, nôn mửa và tiêu chảy liên tục sau khi ăn hải sản, khả năng rất cao bạn đang bị ngộ độc thực phẩm. Tình trạng này xảy ra khi hệ tiêu hóa bị tấn công bởi các tác nhân gây hại từ thức ăn kém vệ sinh. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu ngộ độc thực phẩm và biết cách xử trí ban đầu là vô cùng quan trọng để ngăn chặn biến chứng nguy hiểm. Dưới đây, chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn các bước sơ cứu và điều trị an toàn tại nhà.

Bệnh ngộ độc thực phẩm thường xảy ra do những nguyên nhân nào?

Dưới góc độ y khoa, tình trạng ngộ độc thức ăn là hậu quả của việc dung nạp các thực phẩm hoặc nguồn nước đã bị ô nhiễm. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nguyên nhân phổ biến nhất gây ra tình trạng viêm dạ dày ruột cấp tính là do các vi sinh vật mang mầm bệnh, điển hình như vi khuẩn Salmonella, E. coli, Campylobacter hoặc virus Norovirus.

Khi thức ăn không được nấu chín kỹ, bảo quản sai cách (như hải sản tươi sống bạn vừa ăn), vi khuẩn sẽ sinh sôi mạnh mẽ và sản sinh ra độc tố. Ngay khi tiến vào dạ dày và ruột non, các tác nhân này sẽ tấn công trực tiếp vào niêm mạc ruột, kích hoạt phản ứng viêm dữ dội và gây ra tình trạng nhiễm khuẩn tiêu hóa. Một số trường hợp khác có thể do thức ăn bị nhiễm kim loại nặng, hóa chất bảo vệ thực vật hoặc độc tố tự nhiên có trong nấm độc, cá nóc.

Dấu hiệu ngộ độc thực phẩm xuất hiện sau bao lâu kể từ khi ăn?

Thời gian ủ bệnh phụ thuộc hoàn toàn vào loại mầm bệnh mà bạn nuốt phải. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), nếu ngộ độc do độc tố của tụ cầu khuẩn (Staphylococcus aureus), các triệu chứng có thể bùng phát cực kỳ nhanh chóng chỉ từ 30 phút đến 8 giờ sau bữa ăn. Tuy nhiên, nếu do vi khuẩn như Salmonella gây ra, bạn có thể mất từ 12 đến 72 giờ mới bắt đầu thấy khó chịu.

Dù thời gian ủ bệnh khác nhau, nhưng biểu hiện chung của hệ tiêu hóa luôn là sự rối loạn mạnh mẽ. Bạn sẽ cảm thấy buồn nôn tức thời, sau đó là những cơn nôn thốc tháo nhằm tống khứ thức ăn ra ngoài. Đi kèm với đó là tình trạng đau bụng tiêu chảy phân lỏng nhiều lần trong ngày, đôi khi kèm theo sốt nhẹ, ớn lạnh và kiệt sức cơ bắp.

Người bị ngộ độc thức ăn cần được sơ cứu tại nhà như thế nào?

Sự nguy hiểm lớn nhất của ngộ độc thực phẩm không nằm ở cơn đau bụng, mà là tình trạng suy kiệt do mất nước và rối loạn điện giải. Do đó, nguyên tắc quan trọng nhất trong cách chữa ngộ độc thực phẩm tại nhà là tập trung bù nước.

Theo hướng dẫn lâm sàng từ Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), bạn không nên chỉ uống nước lọc vì nó không bù đắp được lượng khoáng chất (natri, kali) đã mất đi qua phân và dịch nôn. Giải pháp tối ưu nhất là sử dụng dung dịch Oresol. Bạn cần pha đúng tỷ lệ nước ghi trên bao bì (thường là 1 gói với đúng 200ml hoặc 1 lít nước đun sôi để nguội) và uống từng ngụm nhỏ liên tục trong ngày. Trong thời gian này, hãy để dạ dày nghỉ ngơi bằng cách ăn thức ăn lỏng, nhạt, dễ tiêu như cháo trắng, súp, và tuyệt đối tránh xa sữa, đồ ăn nhiều dầu mỡ hay đồ cay nóng.

Tại sao tự ý uống thuốc cầm tiêu chảy lại gây nguy hiểm?

Đây là sai lầm cực kỳ phổ biến mà chúng tôi thường xuyên gặp phải khi cấp cứu bệnh nhân. Khi bị nôn mửa và tiêu chảy, tâm lý chung là muốn uống thuốc cầm lại ngay lập tức (như Loperamide).

Tuy nhiên, theo Mayo Clinic, nôn và tiêu chảy là cơ chế phòng vệ tự nhiên và tuyệt vời nhất của cơ thể để đẩy nhanh vi khuẩn và độc tố ra khỏi đường ruột. Việc bạn dùng thuốc cầm tiêu chảy trong giai đoạn đầu sẽ làm liệt nhu động ruột, khiến vi khuẩn và độc tố bị giữ lại bên trong, ngấm sâu vào máu và làm tình trạng nhiễm độc trở nên trầm trọng, nguy hiểm hơn rất nhiều. Thuốc cầm tiêu chảy chỉ được sử dụng khi có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Khi nào tình trạng đau bụng tiêu chảy cần được cấp cứu y tế?

Đa số các ca ngộ độc mức độ nhẹ có thể tự thuyên giảm sau 1 đến 2 ngày nhờ việc chăm sóc và bù nước đúng cách. Tuy nhiên, bạn không được phép chủ quan nếu cơ thể xuất hiện các dấu hiệu sinh tồn cảnh báo nguy hiểm. Bạn cần đến bệnh viện ngay lập tức nếu tình trạng mất nước trở nên trầm trọng: biểu hiện qua việc khát nước dữ dội, khô miệng, mắt trũng sâu, tiểu rất ít hoặc nước tiểu có màu vàng sậm, tụt huyết áp, lú lẫn hoặc hoa mắt chóng mặt khi đứng lên. Ngoài ra, nếu bạn bị tiêu chảy có lẫn máu bầm, nôn ra máu, sốt cao liên tục trên 39 độ C không hạ, đây là những dấu hiệu tổn thương tạng cần can thiệp y khoa khẩn cấp.

Nếu có triệu chứng kéo dài hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, bạn nên chủ động đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn và đánh giá phù hợp. Người bệnh có thể đặt lịch qua App TCI Hospital tại app.thucuc.vn hoặc liên hệ 0936388288 để được hỗ trợ lựa chọn thời gian thăm khám và quản lý lịch khám thuận tiện hơn.