Bụng to bất thường: Khi nào cần lo lắng và nên làm gì?

Chào bạn,
Tôi hiểu nỗi băn khoăn của bạn. Bụng to bất thường — tức là vòng bụng tăng kích thước đột ngột hoặc không giải thích được bằng tăng cân, mang thai hay chế độ ăn — có thể là biểu hiện của nhiều vấn đề sức khỏe, từ lành tính đến nghiêm trọng. Dưới góc nhìn lâm sàng, tôi luôn xem đây là một triệu chứng “cảnh báo” cần được đánh giá kỹ, chứ không nên bỏ qua.

Bụng to bất thường là gì?

“Bụng to bất thường” không đơn thuần là béo bụng. Đó là tình trạng phình to vùng bụng mà không tương xứng với cân nặng tổng thể, thường đi kèm các dấu hiệu như:

• Căng cứng bụng
• Đầy hơi kéo dài
• Khó thở khi nằm
• Sụt cân không rõ nguyên nhân
• Thay đổi thói quen đại tiện

Trong nhiều trường hợp, bụng to do tích tụ dịch (cổ trướng), khối u trong ổ bụng, hoặc phì đại cơ quan nội tạng — chứ không phải mỡ dưới da.

Nguyên nhân phổ biến gây bụng to bất thường

– Xơ gan: Gây cổ trướng do suy giảm chức năng gan, ứ dịch trong ổ bụng. Đây là nguyên nhân hàng đầu ở người có tiền sử nghiện rượu hoặc viêm gan mạn tính.
– Ung thư buồng trứng, dạ dày, gan hoặc tụy: Nhiều khối u phát triển âm thầm, chỉ biểu hiện khi đã lớn, gây chèn ép và phình bụng. Ung thư buồng trứng đặc biệt nguy hiểm vì triệu chứng mơ hồ, dễ nhầm với rối loạn tiêu hóa.
– Suy tim phải hoặc suy thận nặng: Gây giữ nước toàn thân, trong đó có tích dịch ổ bụng.
– Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS): Có thể làm bụng trên to, nhưng thường đi kèm kinh nguyệt rối loạn, rậm lông.
– Khí đường ruột quá mức: Do hội chứng ruột kích thích (IBS), tắc ruột bán phần hoặc rối loạn vi khuẩn đường ruột — tuy lành tính nhưng ảnh hưởng chất lượng sống.
– Phình động mạch chủ bụng: Hiếm gặp nhưng cực kỳ nguy hiểm nếu vỡ, thường xảy ra ở người lớn tuổi, hút thuốc, tăng huyết áp.

Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám ngay

Bạn nên đến cơ sở y tế nếu bụng to bất thường đi kèm:

• Sụt cân không chủ ý (>5% trọng lượng trong 6 tháng)
• Đau bụng dai dẳng hoặc tăng dần
• Nôn ói, chán ăn kéo dài
• Vàng da, tiểu sẫm màu
• Chân phù, khó thở khi nằm
• Tiền sử gia đình có ung thư đường tiêu hóa hoặc phụ khoa

Bác sĩ sẽ chẩn đoán như thế nào?

– Khám lâm sàng: Tôi thường gõ và sờ bụng để phân biệt giữa mỡ, khí, dịch hay khối u.
– Siêu âm bụng: Là bước đầu tiên, giúp phát hiện dịch, khối u, gan lách to.
– CT scan hoặc MRI: Nếu nghi ngờ ung thư hoặc tổn thương sâu.
– Xét nghiệm máu: Đánh giá chức năng gan, thận, dấu ấn ung thư (CA-125, CEA…).
– Chọc hút dịch cổ trướng (nếu có): Phân tích dịch để tìm nguyên nhân (viêm, ung thư, xơ gan).

Bụng to bất thường có tự khỏi không?

Không. Nếu do bệnh lý thực thể (xơ gan, ung thư, cổ trướng…), triệu chứng sẽ tiến triển nặng hơn nếu không điều trị. Ngược lại, nếu do đầy hơi chức năng, có thể cải thiện với thay đổi lối sống — nhưng vẫn cần loại trừ nguyên nhân nguy hiểm trước.

Điều trị như thế nào?

Điều trị phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân:

• Xơ gan → kiểm soát nguyên nhân (ngừng rượu, điều trị viêm gan), dùng lợi tiểu.
• Ung thư → phẫu thuật, hóa trị, xạ trị tùy giai đoạn.
• Rối loạn tiêu hóa → điều chỉnh chế độ ăn, men vi sinh, thuốc giảm co thắt.
• Cổ trướng → chọc hút dịch kết hợp điều trị nền.

“Đừng đợi bụng to ‘rõ ràng’ mới đi khám. Một vòng bụng tăng >80 cm ở nữ hoặc >90 cm ở nam — dù không đau — cũng đáng để tầm soát.”

Một số biện pháp hỗ trợ:

• Hạn chế rượu bia, thuốc lá
• Ăn ít muối nếu có nguy cơ giữ nước
• Tập thể dục đều đặn để cải thiện lưu thông tuần hoàn và tiêu hóa
• Không tự ý dùng thuốc lợi tiểu hay “thải độc” khi chưa rõ nguyên nhân

Bụng to bất thường hiếm khi là chuyện nhỏ. Trong phòng khám, tôi từng gặp nhiều ca ung thư buồng trứng hoặc xơ gan được phát hiện nhờ bệnh nhân chú ý sớm đến sự thay đổi này. Hãy coi đó là “tiếng nói” của cơ thể — và đừng im lặng trước nó. Nếu bạn thấy bụng to lên không rõ lý do, hãy đi khám càng sớm càng tốt.