Bụng sôi: Khi nào là bình thường, khi nào cần lo?

Chào bạn! Hiện tượng bụng sôi – hay còn gọi là âm ruột tăng – thực chất là âm thanh do nhu động ruột tạo ra khi thức ăn, dịch tiêu hóa và khí di chuyển qua đường ruột. Trong đa số trường hợp, đây là phản ứng sinh lý hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, nếu đi kèm các triệu chứng khác như đau bụng, tiêu chảy, táo bón kéo dài hay sụt cân bất thường, thì đó có thể là dấu hiệu cảnh báo vấn đề tiêu hóa tiềm ẩn.

Bụng sôi là gì?

Bụng sôi (borborygmi) là thuật ngữ y khoa chỉ những âm thanh ùng ục, réo gào phát ra từ ruột non và đại tràng. Âm thanh này xảy ra do co bóp của thành ruột – một phần thiết yếu trong quá trình tiêu hóa – đẩy hỗn hợp thức ăn, dịch vị và khí di chuyển dọc theo ống tiêu hóa. Bạn có thể nghe rõ hơn khi bụng đói, sau khi ăn, hoặc khi nằm yên trong phòng yên tĩnh.

Nguyên nhân phổ biến gây bụng sôi

– Đói: Khi dạ dày trống rỗng, não bộ kích thích nhu động ruột để “dọn dẹp” phần thức ăn còn sót lại – dẫn đến âm thanh rõ rệt.
– Tiêu hóa thức ăn: Quá trình phân hủy thức ăn, đặc biệt là thực phẩm nhiều chất xơ, đường (như đậu, bắp cải, sữa) hoặc đồ chiên rán, sinh khí nhiều → làm tăng âm ruột.
– Nuốt không khí: Nói chuyện khi ăn, uống nước có gas, nhai kẹo cao su… khiến không khí tích tụ trong ruột → gây sôi bụng.
– Rối loạn tiêu hóa nhẹ: Như đầy hơi, khó tiêu, hội chứng ruột kích thích (IBS).
– Nhiễm trùng đường ruột: Viêm dạ dày – ruột do virus hoặc vi khuẩn có thể gây sôi bụng kèm tiêu chảy, nôn ói.
– Tăng nhu động ruột bệnh lý: Gặp trong bệnh Crohn, viêm đại tràng, tắc ruột bán phần hoặc cường giáp.

Khi nào bụng sôi đáng lo?

Bạn nên đi khám nếu bụng sôi đi kèm một hoặc nhiều dấu hiệu sau:
– Đau quặn bụng dữ dội hoặc đau kéo dài > 2 ngày
– Tiêu chảy liên tục > 48 giờ, có máu hoặc nhầy trong phân
– Táo bón kèm chướng bụng, không đánh hơi được (có thể gợi ý tắc ruột)
– Sụt cân không rõ nguyên nhân
– Sốt, nôn mửa tái diễn
– Cảm giác no sớm, chán ăn kéo dài

Trong phòng khám, tôi từng gặp bệnh nhân chủ quan với tiếng bụng sôi kéo dài hàng tháng, đến khi sụt 5 kg trong 2 tháng mới đi khám – và phát hiện hội chứng ruột kích thích kèm nhiễm ký sinh trùng. Vì vậy, đừng bỏ qua những thay đổi dai dẳng dù “có vẻ nhỏ”.

Làm sao giảm và phòng ngừa bụng sôi?

– Ăn chậm, nhai kỹ, tránh vừa ăn vừa nói để hạn chế nuốt khí.
– Hạn chế thực phẩm dễ sinh hơi: đồ ngọt nhân tạo (sorbitol), sữa (nếu không dung nạp lactose), đậu, bông cải, nước có gas.
– Uống đủ nước, duy trì chế độ ăn giàu chất xơ hòa tan (yến mạch, táo) để ổn định nhu động ruột.
– Tập thể dục nhẹ nhàng mỗi ngày giúp cải thiện vận động ruột.
– Quản lý stress: Lo âu, căng thẳng ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh ruột – làm tăng co thắt và gây sôi bụng.

Bụng sôi đa phần là hiện tượng sinh lý lành tính, phản ánh hệ tiêu hóa đang hoạt động. Tuy nhiên, nếu âm thanh này xuất hiện thường xuyên, to bất thường hoặc đi kèm triệu chứng tiêu hóa khác, bạn nên chủ động thăm khám để loại trừ bệnh lý tiềm ẩn. Đừng để sự “ngại ngùng” vì tiếng bụng kêu làm bạn bỏ lỡ cơ hội phát hiện sớm vấn đề sức khỏe!