Bệnh lỵ amip là gì và có nguy hiểm đến tính mạng không?

Chào bạn,

Bệnh lỵ amip là tình trạng nhiễm trùng đường tiêu hóa do ký sinh trùng đơn bào Entamoeba histolytica gây ra tại ruột già. Bệnh có thể gây nguy hiểm nếu không được phát hiện và xử lý đúng cách, dẫn đến các biến chứng ngoài ruột nghiêm trọng như áp xe gan, thủng ruột hoặc viêm phúc mạc. Tuy nhiên, nếu phát hiện sớm ở giai đoạn cấp tính, bệnh có thể điều trị triệt để bằng các phác đồ kháng amip đặc hiệu kết hợp chăm sóc dinh dưỡng phù hợp.

Cơ chế gây bệnh và nguồn lây của đơn bào amip là gì?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Entamoeba histolytica lây truyền chủ yếu qua đường phân – miệng, ước tính gây ra khoảng 50 triệu ca bệnh có triệu chứng và cướp đi sinh mạng của 40.000 đến 100.000 người mỗi năm trên toàn cầu. Khi vào ống tiêu hóa, nang kén có kích thước từ 10 đến 15 µm chịu được môi trường axit dạ dày, sau đó vỡ vỏ tại hồi tràng để giải phóng các thể hoạt động bám vào biểu mô đại tràng.

• Thể kén có sức đề kháng cao, tồn tại dai dẳng từ 2 đến 4 tuần trong môi trường đất ẩm hoặc nước tự nhiên.

• Thể hoạt động tiết enzyme phân hủy protein, xâm lấn niêm mạc tạo ra các vết loét hình miệng núi lửa đặc trưng.

• Ký sinh trùng có thể theo hệ tĩnh mạch cửa di chuyển đến các cơ quan xa, trong đó áp xe gan xảy ra ở khoảng 1% đến 4% số bệnh nhân nhiễm thể xâm lấn.

Triệu chứng điển hình của bệnh nhiễm amip đường ruột?

Các biểu hiện của bệnh thường phát triển âm thầm từ 1 đến 4 tuần ủ bệnh hoặc bùng phát từng đợt tùy thuộc vào mức độ xâm lấn của ký sinh trùng tại thành đại tràng.

• Cơn đau quặn bụng xuất hiện thành từng đợt dọc theo khung đại tràng, thường rõ nhất ở vùng hố chậu phải hoặc hạ vị.

• Cảm giác mót rặn liên tục khiến người bệnh đi ngoài từ 5 đến 15 lần trong ngày nhưng lượng phân mỗi lần rất ít.

• Đi ngoài phân nhầy máu, phân nát không thành khuôn, chứa nhiều chất nhầy trong suốt hòa lẫn máu đỏ tươi tạo thành hội chứng lỵ điển hình.

Phần lớn người bệnh ở giai đoạn đầu không sốt hoặc chỉ sốt nhẹ dưới 38°C, dễ gây nhầm lẫn với các đợt rối loạn tiêu hóa thông thường hoặc trĩ cấp tính.

Phương pháp chẩn đoán và điều trị bệnh như thế nào?

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), khoảng 80% đến 90% trường hợp nhiễm amip không biểu hiện triệu chứng lâm sàng nhưng vẫn liên tục đào thải kén ra ngoại cảnh. Việc chẩn đoán xác định đòi hỏi kỹ thuật xét nghiệm chuẩn xác để phân biệt với vi khuẩn lỵ Shigella trước khi chỉ định phác đồ điều trị triệt để.

• Xét nghiệm soi phân tươi trực tiếp trong vòng 30 phút sau khi lấy mẫu để tìm thể hoạt động ăn hồng cầu, với độ nhạy dao động từ 30% đến 60% tùy số lượng mẫu xét nghiệm.

• Nội soi đại trực tràng giúp quan sát trực tiếp các ổ loét niêm mạc đáy rộng, bờ gồ cao hình cúc áo và hỗ trợ quẹt lấy bệnh phẩm làm sinh thiết.

• Sử dụng thuốc diệt amip tại mô nhóm nitroimidazole với liệu trình tiêu chuẩn kéo dài từ 7 đến 10 ngày để loại trừ hoàn toàn thể xâm lấn.

• Bắt buộc phối hợp tiếp theo bằng thuốc diệt amip trong lòng ruột kéo dài từ 10 đến 20 ngày nhằm loại bỏ sạch kén, giảm tỷ lệ tái phát xuống dưới 5%.

Khi nào người bệnh cần đến bệnh viện thăm khám ngay?

Việc trì hoãn điều trị có thể khiến ổ viêm loét lan rộng qua lớp cơ niêm, gây thủng ruột với tỷ lệ tử vong cao nếu không được can thiệp ngoại khoa kịp thời.

• Cơn đau bụng dữ dội liên tục, sờ thấy thành bụng co cứng như gỗ hoặc trướng hơi tăng nhanh.

• Tần suất đi ngoài ra máu đỏ tươi dày đặc đi kèm triệu chứng mạch nhanh, tụt huyết áp và dấu hiệu mất nước nặng.

• Sốt cao giao động trên 38.5°C kèm đau tức hạ sườn phải lan lên bả vai, cảnh báo biến chứng áp xe gan amip.

Nếu bạn đang gặp phải các dấu hiệu căng thẳng tiêu hóa kéo dài hoặc cần lời khuyên chuyên môn phù hợp với tình trạng cá nhân, bạn có thể đặt lịch trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn để được các bác sĩ thăm khám và hỗ trợ kịp thời.

Việc nhận biết sớm và điều trị dứt điểm bệnh lỵ amip đóng vai trò quyết định giúp ngăn chặn các biến chứng nguy hiểm lên gan và đường ruột. Ăn chín, uống sôi và giữ gìn vệ sinh nguồn nước là biện pháp phòng ngừa căn bản và hiệu quả nhất cho cả gia đình.