Rát lưỡi là dấu hiệu của bệnh gì và khi nào cần đi khám?

Chào bạn! Cảm giác rát lưỡi – như bỏng rát, châm chích hoặc tê rát ở bề mặt lưỡi – là một triệu chứng khá phổ biến mà tôi gặp thường xuyên trong phòng khám. Đa phần trường hợp lành tính và liên quan đến thói quen sinh hoạt, nhưng đôi khi đây cũng là tín hiệu cảnh báo của các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Tôi sẽ giải thích rõ hơn để bạn hiểu nguyên nhân, cách xử trí và biết khi nào cần đi khám.

Nguyên nhân phổ biến gây rát lưỡi

Rát lưỡi hiếm khi xuất hiện đơn độc mà thường đi kèm với khô miệng, thay đổi vị giác hoặc cảm giác tê. Dưới góc nhìn lâm sàng, tôi thường xem xét các nguyên nhân sau:

– Kích ứng từ thực phẩm hoặc sản phẩm chăm sóc miệng: Ăn cay, chua, uống cà phê, rượu bia, hoặc dùng kem đánh răng chứa sodium lauryl sulfate (SLS) có thể gây viêm niêm mạc lưỡi tạm thời.
– Thiếu hụt vi chất: Thiếu vitamin B12, sắt, kẽm hoặc axit folic làm suy giảm tái tạo tế bào niêm mạc, khiến lưỡi dễ bị tổn thương và rát.
– Khô miệng (xerostomia): Do dùng thuốc (như thuốc chống trầm cảm, kháng histamine), bệnh tự miễn (hội chứng Sjögren), hoặc thở bằng miệng khi ngủ.
– Nhiễm nấm Candida: Gây tưa lưỡi với mảng trắng bám, kèm cảm giác rát bỏng – thường gặp ở người dùng kháng sinh kéo dài, đeo răng giả, hoặc có đường huyết cao.
– Trào ngược dạ dày – thực quản (GERD): Axit trào lên ban đêm có thể kích ứng niêm mạc lưỡi mà bạn không nhận ra.
– Hội chứng nóng rát miệng (Burning Mouth Syndrome – BMS): Tình trạng mạn tính, thường ở phụ nữ tiền mãn kinh, không có tổn thương rõ rệt nhưng gây rát lưỡi dai dẳng suốt ngày.
– Căng thẳng, lo âu hoặc rối loạn thần kinh cảm giác: Não bộ có thể “phóng đại” tín hiệu cảm giác, khiến bạn cảm thấy rát dù lưỡi hoàn toàn bình thường.

Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám ngay

Bạn nên chủ động thăm khám nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu sau:

– Rát lưỡi kéo dài trên 2 tuần dù đã thay đổi thói quen sinh hoạt.
– Kèm theo mảng trắng/đỏ dai dẳng, loét không lành, hoặc chảy máu lưỡi.
– Có khó nuốt, nói lắp, tê bì lan rộng sang môi, má hoặc cổ họng.
– Sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kéo dài hoặc sốt nhẹ.
– Đang mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, suy giáp, hoặc rối loạn miễn dịch.

Những dấu hiệu này có thể gợi ý tổn thương thực thể – từ viêm nhiễm, rối loạn chuyển hóa đến, hiếm hơn, là tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư khoang miệng.

Hướng dẫn giảm rát lưỡi và phòng ngừa tái phát

Nếu nguyên nhân không nghiêm trọng, bạn có thể cải thiện đáng kể bằng các biện pháp sau:

– Loại bỏ tác nhân kích thích: Tránh đồ cay, chua, rượu, cà phê; chuyển sang kem đánh răng không chứa SLS và nước súc miệng không cồn.
– Giữ ẩm khoang miệng: Uống đủ nước, nhai kẹo không đường (kích thích tiết nước bọt), hoặc dùng nước bọt nhân tạo nếu bị khô miệng mạn tính.
– Súc miệng nước muối ấm 2–3 lần/ngày để làm dịu niêm mạc và sát khuẩn nhẹ.
– Bổ sung dinh dưỡng hợp lý: Tăng cường thực phẩm giàu vitamin B12 (thịt, cá, trứng), sắt (rau lá xanh, gan), kẽm (hải sản, hạt). Nếu nghi ngờ thiếu vi chất, nên xét nghiệm trước khi bổ sung.
– Quản lý stress: Thiền, hít thở sâu, ngủ đủ giấc – vì lo âu có thể làm nặng thêm cảm giác rát dù không có tổn thương thực thể.

Lưu ý: Không tự ý dùng thuốc kháng nấm, kháng sinh hay corticosteroid tại chỗ nếu chưa có chẩn đoán rõ ràng – điều này có thể làm tình trạng trầm trọng hơn.

Rát lưỡi thường không nguy hiểm, nhưng lại là “tiếng nói” của cơ thể khi có sự mất cân bằng – từ dinh dưỡng, nội tiết đến tâm lý. Trong nhiều trường hợp tôi gặp, nguyên nhân đơn giản chỉ là thiếu vitamin B12 hoặc dùng sai loại kem đánh răng. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài hoặc đi kèm dấu hiệu bất thường, bạn nên đi khám chuyên khoa Răng – Hàm – Mặt hoặc Nội tổng quát để loại trừ bệnh lý tiềm ẩn. Đừng chủ quan, nhưng cũng đừng quá lo lắng – phần lớn trường hợp đều cải thiện tốt khi xác định đúng nguyên nhân.